Қайраткерлерді ұлықтаған қойылым

Астанадағы Қ.Қуаныш­ба­ев атындағы акаде­мия­­лық қазақ музыкалық драма театры­ның сахнасынан «Елім деп өт­кен Ер Жалау» деген спек­такльді көргеннен кейін алаш ру­хының асқақтығына куә болдым. 

Егемен Қазақстан
27.02.2018 3174
2

Авторы – белгілі жазушы-драматург Өтен Ахмет. Ал сахналаған «Ақ жол» ҚДП Маң­ғыстау облыстық филиалы Жастар қанатының әуесқой жас әртіс­тері – мектеп оқушылары, колледж студенттері. Режиссері – филиалдың жетекшісі, жас талап Әлия Исаева. Қазақ елі тарихындағы ең бір күрделі кезеңде үкімет басқарған Жалау Мыңбайұлындай, оның сенімді серігі Сұлтанбек Қожановтай, еріксіз шетел асқан Мұстафа Шоқайдай кез келген менмін дейтін әртістің өзі жүрексінетін ұлы тұлғалардың рөлінде ауыздарынан ана сүті кеппеген өрен­дер ойнайтынын білгенде, қазақта «Қарың көтере алмайтын шоқпарды беліңе байлама» деген мақал бар ғой, сол естеріне түскендей, зал толы көрерменнің ә, дегенде іш тартып қалғаны анық-тын. Алайда сахнадағы көріністер басталған бетте-ақ ол күдікті ойды бірден ыдыратты да жіберді. Тар заманда қазақтың еркіндігі мен берекелі болашағы үшін жандарын шүберекке түйген кешегі ұлы тұлғаларды көрген көрермен кейіпкерлермен бірге толғанды, халыққа орны толмас нәубет әкелген уақыттың уланған ауасын бірге жұтты, запыран құсты.

Оқиға-тартыс алғашқы астанамыз Орынбордан Ақмешітке (Қызылорда) ауысқан күннен бастап үкімет басқарған Жалау Мыңбайұлы төңірегінде өрбиді. Небары 37 жасында дүние­ден өткен Жалаудың қысқа ғұмы­рын­да тындырған ісі қыруар. Бірақ спектакль авторлары қай­рат­кердің өмірбаян ізімен кетпей, оның адами қасиеттері барынша ашылатын мәнді тұстарын алған. 1919 жылы Каспий теңізі арқылы Мұстафа Шоқайды шетелге шығарып салуы, өзі редактор болып «Ауыл тілі» газетін ашқанда, үлкен үміт артып Міржақып Дулатұлының оған өзімсіне мұң шаққандай болып хат жазуы, Мәскеуден арнайы жіберілген Ф.Голощекин Қазақстанда кіші октябрь төңкерісін жасау керек, байлардың малын тәркілеп, ауылды ұжымдастыруға көшіруді тездету керек деп жаны шыға жаныққанда, Жалау Мыңбайұлы қарсы шығып қана қоймай, намысына күйген сәтте шыдамай кетіп, оны аямай жұдырықтап та тастауы әсерлі өріледі.

Жалау рөліндегі Рамазан Таңсықбаев сырт келбетімен де ішкі жан күйзелісін беру, сөз саптау мәнерімен де кейіпкеріне ұқсай білген. Оның Мұстафа Шоқайды шығарып саларда «большевиктен көмек болады деп қорықпай қалай келгенсіз, сіздің шетелде жүріп айтар сөзіңізді мұндағылар керек қылар деймісіз» деуі, ойындағысын бұлтақ­тамай тура айтатын жігер­лі де қайсар, бірбеткей жан екенін көрсетеді. Сұлтанбек рө­лін­дегі Жұмағазы Айдар бой тұр­қы шағындау болғанмен, түр әл­петі кейіпкерінің біз білетін су­ре­тіндегі келбетінен аумай қа­лып­ты. Сөйлей жөнелгенде, жү­ріс-тұрысына, қимылына сөзі сай келіп, іріленіп кетеді.

Қойылым аяқталғаннан кейін сахнаға көтерілген Сұлтанбек Қожа­нов­тың немересі Светлана Борисов­наның «алдымен атама сәлем берейін» деп, Сұлтанбек бейнесін сомдаған Жұмағазыны құшағына алып, бетінен сүйіп, көзіне жас алған сәті зал толы көрерменнің көңілін түгелдей толқытып жіберді. Және Жұмаға­з­ы­ның ойынына берілген әділ бағадай қабылданды. Мұстафа Шоқайды ойнаған Ғазиз Ізтұр­ғановты мен осыдан екі жыл бұрын осы сахнадан «Азаппен өткен өмір-ай» спектаклінде Ахмет Байтұрсынұлы рөлінде көрген едім. Байыптылығы, ойлылығы сүйсіндірген. Оның бұл жолғы ойынынан да ұлты үшін бойындағы бар қуатын сарқып беруге бекінген, ол үшін еркін көсіліп әрекет ететін ашық алаң іздеген, алдағыны болжай білген кемеңгер тұлға екенін таныдық. Жалаудың жары Күміс рөліндегі Нұргүл Бектұрсынова, ақын Иса образын сомдаған Наурыз Қайырбаев, қыр қазағын бейнелеген Рақымжан Ізтұрғанов спектакльдің бас-аяғы жинақы, жұмыр, әсерлі шығуына өз үлестерін қоса білді. Осындағы Қара кісі жалған ұранға құдайдай сеніп, біліп те білмей адасып сатқындық жолға түскен, ұлтын сүйген қазақ зиялыларының басына қара түнек орнатқан бел­сен­ділердің жиынтық бейнесі. Бұл күрделі рөлді жас театрдың талантты әуесқойларының бірі Шәміл Кенже сомдады. Қойы­лымның басынан аяғына дей­ін Жалау екеуінің екі түрлі көз­қа­рас тұрғысынан шарпысуы спек­такльдің тартысты, ширақ өтуінің кепілі болды.

Бұған дейін де «Азаппен өткен өмір-ай», «Жұлынқұрт», «Ана­ның ақ сүті», «Әке өкініші» спек­та­кль­дерімен, Маңғыстау аймағын сүй­сінткен, Қостанай, Астана көрер­мен­де­ріне де бір­ша­ма танылып үлгерген жас режиссер Әлия Исаева бұл жолы да қиын тақырыпты жақсы игерген.

Жалпы, әуесқой әртістердің соңғы бір жылда тындырған ісіне кәсіби театрдың өзі қызық­қан­дай. Филиал­дың басшысы, жастардың ақыл­шы ұстазы Жаң­бырбай Матаев­тың айтуын­ша, осы аралық ішінде бұлар 20 мың адамды қамтыған 61 рет спектакль көрсетіпті. Ойым­ды Алаш қайраткері Қошке Кемең­гер­­­ұлының тікелей ұрпағы, алаш­тану­шы ғалым Қайырбек Кемеңгер сөзімен түйіндесем, «Жалау Мыңбайұлының қай­рат­кер­лік тағдыры жайында керемет спектакльді көрдік» – деді ол.

– Сондықтан оқушылар мен сту­денттерден құралған әртіс­тер­ді әуесқой деуге келмейді. Олар күр­делі тақырыпты жақсы мең­геріп, образ­дарды кәсіби дең­гейде сомдай білді. Драма со­ңында қара киімді, қара ниетті кө­леңке төменде қалып, ақ киімді ер Жалау өзінің лайықты тұғырына көтерілді.

Қорыта айтқанда, үлкен кәсі­би театрлар бата алмаған та­қы­рыптарды игеріп, қалың кө­рер­меннің көкейіндегі отан­сүй­гіштік өр сезімдерін оята біл­ген әуесқой жас әртістердің бү­кіл елге үлгі боларлық бұл келелі ісі қайта жаңғырудың бір жарқын феномені – айтулы құ­бы­лыс деуімізге әбден лайық деп есептеймін.

Аманғали ШАМШАДИНҰЛЫ,
зейнеткер

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

21.03.2019

Астанадағы Наурыз тойына Нұрсұлтан Назарбаев пен Қасым-Жомарт Тоқаев қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу