Ләйлә Сқақова: Грим – өте кірпияз өнер. Бір актерге 1,5-2 сағат уақытымызды арнаймыз

Грим – өнер. Яғни гример образ жасайды. Біз әркімнің жас ерекшеліктерін ескеріп, соған сай грим саламыз. Жоқ кейіпкерден бар жасау – гримдеушінің шеберлігі.

Егемен Қазақстан
27.03.2018 3286
2

– Грим жасау әлемдегі ең оңай кәсіп шығар, ә?..

– Алдыңда отырған адамның бетін дайын бояумен әрлеуден жеңіл жұмыс бар ма?..

Өнерге қатысы жоқ үш адамның кемінде екеуі гримдеуші маманға  осындай сауал қойып, дәл осылай таңырқаныс сезіммен қарайды. Расымен де, сырттай ғана барлап, ой түйген кісі үшін солай сезілуі де, көрінуі де заңдылық. Себебі  театрға келген өнер саласынан алыс кез-келген көрермен спектакль сыйлаған ғаламат әсерді тек режиссер мен актердің еңбегіне балайды да, сахна сыртындағы кәсіп иелерінің маңдай тер ізденісі әрдайым шымылдықтың арғы бетінде ескерусіз қалып қояды.  Әйтсе де, ол бекер! Сіз сүйсіне тамашалаған қойылым мен актердің сахнадағы сұлулығы – аталған мамандық иесінің  ізденісі мен қиялына тікелей тәуелді.  Грим өнерінің көпшілік көрермен біле бермейтін қиындығы мен құпиясы жетерлік.  Ол – бояу тілі арқылы кейіпкерін сөйлетеді.  Бір қызығы –  бүгінгі кейіпкерімізге өзінің көпшілік үшін түсініксіздеу, жұмбақ мамандығы қатты ұнайды екен. Кәсібі секілді өзі де құпия болып қалғысы келеді. Әйтсе де, біз осы бір қызық кәсіпке тән ол қағиданы бұздық.  27 наурыз – Халықаралық театр күні қарсаңында гримдеу маманы Ләйлә Сқақовамен кездесіп, сахна әлемінің кірпияз саласынан сыр суыртпақтаған едік.

Астанадағы Қ.Қуанышбаев атындағы академиялық қазақ музыкалық драма театрының грим цехының меңгерушісі Ләйлә Сқақованы іздеп грим бөлмесіне қарай бет алғанымызда, қас қарайып, ымырт үйіріле бастаған шақ болатын. Әдейілеп осы уақытты таңдадық. Себебі жұмыс процесін көзімізбен көргіміз келді. Иә, бұл сәт сахна сыртының қызметкерлері: грим, костюм, реквизит пен бутафор мамандары жұмысының қызған шағы. Біз іздеген кейіпкер де дәл сондай қарбалас үстінде екен. М.Шевренің «Ізгілік формуласы» комедиясы жүріп жатыр. Гримін келістіріп жасатқан актерлер риза кейіпте алғыстарын айтып, кезегімен сахнаға алаң­сыз шығып барады. Бірақ әрлеу­ші­де тыным жоқ. Спектакль бас­тал­ғаннан аяқталғанға дейін айна мен бояуларының жанынан бір елі алыстамады. Бұл – маманның өз ісіне, кәсібіне деген жауапкершілігі, махаббаты еді.

– Грим мамандары қалай ізденеді? Рөл бекітілді, пьеса қолдарыңызға тиді. Ендігі жұмыс қай бағытта жүзеге асырылады?

– Ол әр қойылымның өз ерекшелігіне қарай жүреді. Мәселен, заманауи спектакль­дерге қарағанда, тарихи кейіп­кер­лердің, елге белгілі тұл­ғалар­дың сахналық бейнесін жасау үшін жан-жақты ізденуге тура келеді. Кітаптар мен журналдарды, тарихи деректерді қараймыз. Кинолар мен таным­дық фильм­дерді де жан-жақты ақпарат алу үшін пайдаланамыз. Әрине театр мен кино гримінің арасын­да үлкен өзгешелік бар. Дегенмен кейіп­кер бейнесін ашуда, қиялыңдағы мінез штрихтарын байытуда мұндай ізденістердің де маңызы зор. Грим – өте кірпияз өнер. Әр детальді ойнату үшін жанталасамыз, күні-түні ізденеміз. Кейде қойылым алдында бір актерге 1,5-2 сағат уақытымызды арнаймыз. Бұл – әсіресе, портретті бейнелерге тән. Сонымен қатар бояумен ғана шектелмей, сақал-мұрт, шаш деген дүниелерді де өзіміз тоқып, өзіміз жасаймыз. Бұл да – үлкен еңбек. Одан кейін, әрине өзіңнің қиялың, таным көкжиегің мен талғамың, кәсіби біліктілігің де жетекші рөлге ие. Біз де өзімізше суретшіміз ғой. Қылқалам шеберлері кенепке салса, біз қиялымызды кейіп­керіміздің бетінде бедер­лейміз. Суретшілердің еңбегі ғасырлар жасайды, ал гримдеушінің жұмысы сахнада ең ұзақ дегенде 2-2,5 сағат қана «өмір сүреді». Одан кейін сүртіліп қалады. Бар айырмашылығы осында ғана.

Есесіне, грим маманының еңбегі театрға келген әр көрер­меннің жүрегінде сақталады. Кейіп­керінің сахналық кілті табыл­са, тіпті аңыз болып ғұмы­ры ғасырдан ғасырға жалғасады. Мәселен, кезінде қазақ сахнасында талай бейнелерді кемеліне келтіре бедерлеген Сергей Гуськов деген суретші-гримдеуші өткен. Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұловтардан бастап талай актердің рөлінің бағын ашқан аса талантты суретші болған деп жазылады естеліктерде. Сол секілді әр дәуірдің өз шебері болады. Ләйлә Қапсәметқызы сондай таланттардың шоғырында. Бұл кісі де сахна әлеміндегі 38 жылдық ғұмырында Абылай хан, Кенесары, Абай, Сәкен, Әміре, Құнанбай, Зере, Мұқағали, Шәмші сынды қайраткер тұлға­ла­рымыздың бейнесін актер жү­зінде сәтті бейнелеп келеді. Өзі шымылдықтың арғы бетінде жүргенімен, әр жасаған жұмысы сахнадан жарқырай тіл қатады.

– Өзіңіздің жасаған бейне­лер­дің ішінде сәтті шықты деп қандай жұмыстарыңызды айтар едіңіз?

­– Әрбір жұмыстың өз қиын­дығы мен өз ләззаты болады. Әрқайсысы өзінше ыстық. Әйт­се де Қанат Жүнісовтің «Сә­кен – сұңқар» қойылымында жаса­ған Сәкен бейнесі өзіме ерекше ұнайды. Сол сияқты Абылай хан, Шәмші бейнелері де көңілімдегідей шықты деп ойлаймын. Маған, жалпы, харак­терлі кейіпкерлердің образын жасаған ұнайды. Сол секілді порт­реттік бейнелерді де ерекше қызы­ғушылықпен жасаймын. Әрине портрет үлкен жауап­кершілік жүктейді, жан-жақ­ты ізденісті талап етеді. Грим­нің қызығы да сол ізденісінде шығар. Ал шығармашылық ләззат оңайлықпен келмейді. Біз де шығармашылық адамымыз, шабытқа, көңіл күйге тәуелдіміз. Шабыттанып кетсем, қолым өзінен өзі жүре бастайды. Яғни ішкі көңіл күйге байланысты әр кейіпкер әр түрлі туады.

– Грим маманы өзіне ең әуелі қандай талап қоюы керек?

– Ең бірінші өзінің маман­ды­ғын сүюі керек. Сонда сахнада нағыз өнер туады. Бірақ өкінішке қарай, соңғы кезде гримді косметикалық мақсаттағы әрлеу­мен (макияжбен) шатастырып жүр. Бірақ екеуінің жолы да, мақсаты да бөлек. Грим – өнер. Яғни гример образ жасайды. Біз әркімнің жас ерекшеліктерін ескеріп, соған сай грим саламыз. Жоқ кейіпкерден бар жасау – гримдеушінің шеберлігі.

– Рөлге бекітілген актердің түр-келбеті, антропологиялық ерек­шеліктері кейіпкерге сай кел­месе, ондай сәтте тығы­рық­тан қалай шығасыздар?

– Бұл – гримдеушінің нағыз шыңдалар шағы (күлді). Өйкені біз тек бояуға ғана тәуелдіміз. Кино­да­ғыдай арнайы эффектілер театрда жүрмейді. Барлығы бояу мен салыну шеберлігіне байланысты. Арасында шаш, сақал, мұрт сияқты қосалқы әрлегіш құралдарды да пайдаланамыз. Бірақ негізінен, сәтті грим таза бояу мен жарыққа тіке­лей тәуелді. Гримнің сұлу­лығын ашуда жарықтың рөлі үлкен. Жалпы, кез келген бояу жарыққа ойнайды ғой. Бірақ өкінішке қарай, қазақ театрларында жарық қою мәселесі әлі де толыққанды шешілген жоқ. Сол себепті көп жұмыстарымыз көмес­­кіленіп, көрінбей де қалып жатады. Сахнаның «көзі» ашыл­са, кейіпкердің де кілті табы­лады. Кейде жарықтың жоқ­тығы гримердің еңбегін жоққа шығарып жібереді. Осы тұрғыдан келгенде, кино мен телевизиялық жобалардың жолы болғыш.

– «Грим – мінезге байланысты» деп қалдыңыз. Кейіп­кердің мінезін бояу арқылы шешесіз. Ал алды­ңызға келген актерлердің сан түрлі мінезімен қалай жұмыс істейсіз? Актер деген эмоцияналды халық дегендей...

– Үндемей (күлді). Бізде ондай жайттар көп болмайды. Бірақ актердің көңіл күйі болмай келген кейбір сәттерде үндемейміз. Мұндайда басты досымыз – түсіністік және сабыр. Қандай жағдайда да эмоциямызды іште ұстаймыз. Өйткені олар – актерлер. Сахнаға шығады, халықпен тілдеседі. Сондықтан да әр актер­ді еркелетеміз. Ал біз – шымыл­дық­тың артындағы адамдармыз ғой. Көрінбейміз. Және осы құпиялау, көпшілік үшін бей­мә­лімдеу кәсібіміз ұнайды өзімізге. Керісінше, көпшілік алдына шығудан қашамыз. Тіпті ұяламыз да. Біз үшін жұмысымыз сөйлейді...

Әңгімелескен

Назерке ЖҰМАБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Б.Сағынтаев энергия үнемдеу жобалары бойынша инвесторлармен жұмысты жандандыруды тапсырды

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу