Мейірім жүзіндегі мұң

Абай хакімнің айтуында, адамның жү­рек­тен аяулы жері жоқ. Айрықша бөліп айтқан адамдық үш қасиеттің бірі де – жылы жүрек. «Рақымдылық, мейірбандылық, әртүрлі істе адам баласын өз бауырым деп, өзіне ойлағандай оларға да болса игі еді демек, бұлар – жүрек ісі» дейді. Ал ғақлия қара сөздерінің соңын: «Адамшылықтың алды – махаббат, ғаделет, сезім» деп тұжырымдайды. Осыған ой жүгіртіп пайымдағанда дүниені ұстап тұрған адамдық асыл қасиеттердің асқар шыңында әділет пен мейі­рім тұрмағы лазым.

Егемен Қазақстан
05.04.2018 140
2

Адам Ата заманынан бері, Әбілді Кәбіл, бауырды бауыр өлтіргеннен бастап қаталдық пен қаскөйлік, қатыгездік пен залымдық исі адам баласының қас дұшпаны болып келеді. Сонда дейміз-ау, бір ғажабы, бірге туғаныңды, өз қандасыңды ғана емес, діні мен ділі, тілі біріңді ғана емес, «Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп!» деген ұлық ғаделетті сөзді қазақтың бас ақынының айтқаны қандай ғанибет. Аяулы Төлеген Айбергеновтің «адамның заң­ғар ұлылығын сағынышымен есептеуі де» тегін емес. Өмірдің мәні мен сәні, тіршіліктің жұ­лын-өзегі – махаббат пен мейірім дегенді аң­ғартады жоғарыдағы ғибратты ой иірімдері. Із­гілік пен инабат, адамгершілік пен ар-ұят, бар­лық жақсылық атаулы адам жүрегінің тұма бұлағында тұнған тұнық сезім – мейірім мен махаббаттан бастау алады.

«Әлемді сұлулық құтқарады» деген екен әлемге әйгілі жазушы Достоевский. Бұл сөз де өз ретінде, өз орнында дұрыс шығар. Ал бірақ мейірімі, қайырымы жоқ сұлулықтың да сұлулық болып жарытпасы белгілі. Нағыз шынайы сұлулықтан мейірімнің лебі еседі, махаббаттың нұр шуағы төгіледі. Әлемді құтқаратын құдірет – мейірім мен махаббат, адамды адамдық биігіне көтеретін – мейірімнің шапағаты. Кісілік бастауы – мейірімде. Адам жүрегіндегі мейірім мен қайырым Алланың рақымымен жаралады.

Бұл дүниеде ана мейіріміне, аналық махаб­­бат­қа жетер не бар?! Ол өмірді гүлдендіреді, көңілді нұрландырады. Өмір бастауы – ана мейірімінде. Әлемді құтқарудың үлкен бір кепілділігі де аналар жүрегінің телегей-теңіз, күн­дей қуатты, таудай сабырлы мейірім-ма­хаббатында жатыр. Мейірімді адамдары көп қоғам да неғұрлым ізгілікті, әділетті болмақ, қауым жұртына қуанышты көбірек сыйламақ, қылмыс пен қиянаттан, қара жү­рек қаскөйлік пен жауыздықтан тысқары тұрмақ.

Атам қазақ әлмисақтан қайырымды, мейі­рім­ді, бауырмал халықтардың қатарында. Бала кезімізден мейірім бейнесі бізге ақ кимешекті әжелеріміздің, ақ жаулықты аналарымыздың, аяулы апа-қарындастарымыздың, ақ сақалды аталарымыздың, қамқор әкелеріміздің, ақ жайлау ағаларымыздың, ақ пейіл дос-құрдастарымыздың кейпінде елестейді. Әмбе лайым осылай бола бермек. Мейірім әрбір қазақ шаңырағының отының басында, ошағының қасында. Қазақтың асыл тегі тұр­ғанда мейірімнің оты маздап жана бермек, осынау дүниедегі ең ізгілікті кісілік қа­сиет, адами асыл сезімінің шуақ жылуы жү­ректерді жылыта бермек, шарапатын тигізе бермек.

Әлбетте, ниет-тілегіміз осылай болсын дейді-ау. Бірақ күнделікті өмірде мейірім жүзін­дегі мұңды көріп налаға батуымыз, назаланып налуымыз да әсіресе соңғы уақыттарда шектен шығып, тым көбейіп бара жатқандай. Әсіресе қалалы жерде адамдардың бір-біріне қайырымсыз болуының мысалы қадам басқан сайын қынжылтып алдан шығары тым-ақ өкінішті. Үлкен үйлердегі көршілердің бір-бірінің үйіне хал сұрасып, айтшылап кіруі былай тұрсын, бір-бірін танымауы, сәлем ме­зі­ретін де жасамауы қалыпты әдетке ай­налып барады. Адамдар арасындағы қа­ты­наста бір салқындық, суықтық сезіледі. Ең із­гілікті мамандық иесі, абзал жанды, адам өмі­рінің арашашысы дейтін дәрігерлердің ара­сында көмек-шипа сұраған науқастың тау­қымет-тақсыретіне салт етпес, безбүйрек, қайырымсыздықтың да көбірек бой көрсетуі мейірімнің рухани құндылық ретіндегі мәртебесі төмендеп кеткенін аңғартады. Бүй­те берсе мейірімсіздік, тасбауырлық, қайы­рымсыздық қоғамның іштен ірітетін басты дерттерінің біріне айналмақ. Мейірім жүзіндегі мұң ай бетіндегі қара дақтардай бір­тіндеп үлкейе бермек. Сонда қасіреттің үл­кені сол болмақ.

Бір қоғамның, бір елдің адамдары бір-біріне мейірімсіз болса, жауды сырттан із­деп те керегі жоқ. Мейірім болмаған жерде қатыгездік, жауыздық пен залымдық, қия­нат пен қаскөй қылмыс бас көтереді. Күн­бе-күн дерлік небір жан түршігерлік сұм­дықтарды көріп, біліп, естіп жатамыз. Жауыздықтың көкесі кісі өлтіру болса, оған да етіміз өліп алғаны жаман ырым емес пе? Бейкүнә сәбилерді өлтіру белең алуда. Тіпті бөтені емес, әжесі, әйтпесе туған шешесі, туысқандары өлтіріп жатыр. «Ана атынан, адам атынан садаға кеткірлер-ай!» дейсің амалың құрып. Іштен шыққан шақалағын қоқысқа, дәретханаға лақтыру. Қара жүрек өштікпен, қаскөйлікпен кектеніп, көздерін қара шел басып, жар қосақтарын бензин құйып өртеп жіберу, бақталасып азаптап өлтіру... Айта берсе, айналамызда жауыздықтың неше алуан түрі жетіп артылады.

Бұл жалпы қоғамдағы мейірім қасиетінің азайып бара жатқанын аңдатса керек. Жұрт­шылық, тиісті мекемелер осындай түйт­кілді, жанайқайы шырқыраған мәнзелді мә­селеге көңіл аударып, дабыл қаққаны мақұл демекпіз. Айдың-күннің аманында, рухымызды жаңғыртып, береке-бірлігімізді бірлеп жатқан мына бостан заманымызда ең асыл адами қасиетіміз – мейірім жүзіне мұң ұялатып қоюмыз обал, ар-намысқа да, елдігімізге де сын.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу