Талғат Мұсабаев ғарыш саласындағы маңызды мәселелерді көтерді

Еліміздің ғарыш саласындағы төмендегідей өзекті мәселелерді айтып, Үкімет басшысы Б.Сағынтаевқа депутаттық сауалмен ұсыныстар жолдадық.

Егемен Қазақстан
09.04.2018 8316
2

1. Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Аэроғарыш комитетінің қарамағында 7 кәсіп­орын бар: «Инфракос» ШЖҚ РМК, «Ғарыш-Экология» ғылы­ми-зерттеу орталығы» ШЖҚ РМК, «Бәй­терек» Қазақстан-Ресей бірлес­кен кәсіпорыны», «Республи­калық ғарыштық байланыс орта­лығы», «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК», «Ұлттық ғарыштық зерттеу­лер мен технологиялар», «Ғалам» ЖШС. Қазғарыштың осы кәсіпорын­дарының басқарылуы бәрінде ак­ционерлік қоғам формасында ұйым­дастырылған, осының өзі қабыл­данатын шешімдердің жеделдігін және бірінші басшылардың жа­уапкершілігін қамтамасыз етеді. Ал алқалық басқару формасымен құрылған «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК мемлекетке 450 млн теңге («Есіл» зымырандық-ға­рыштық кешенін құру жобасында және 392 млн теңге «Сарышаған» полигонына жабдықтар алу кезінде) залал келтірудің алдын ала алмады. Сондықтан бір адамның бас­қаруындағы форманы мұнда да қалдырған жөн.

2. Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін іске қосу 2018 жылдың аяғына жоспарланған. Бұған ғарыштық техникалардың Арнаулы конструкторлық-тех­но­логиялық бюросы да енгізілген. Осы бюроның жұмысы қазірдің өзінде аяқталды, басқаларының технологиялық жабдықтарды монтаждау жұмысы әлі аяқталған жоқ. Сондықтан Аэроғарыш комитеті конструкторлық-техникалық бю­роға 2018 жылдың алғашқы жартысында бөлек ғимарат беруі керек деп санаймыз.

3. Соңғы үш жылда «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК 2011-2020 жыл­дарға арналған стратегиясына түр­лі қатысты министрліктер өз өзге­рістерін енгізу үстінде, соның кесі­рінен стратегия әлі күнге бекі­тілген жоқ. Үкімет тез арада осы стра­тегияны бекітіп, Елбасы алға қойған міндеттерді шешетін келесі онжылдықтағы жоспарларды дайын­дауға кірісетін мезгіл жетті.

4. 2009 жылдың 6 қазанында Қа­зақстан мен Франция үкіметтері арасындағы келісімге сәйкес «Қа­зақстан ғарыш сапары» ҰК-нан Қазақстан-Франция бірлескен кәсіпорыны «Ғаламға» берілуге тиісті мүліктер екі метрден жоғары түсірілген ғарыштық түсірілімдерді таратпау жөніндегі шектеуге және салықтық әкімшілендіру мәселесінің шешілмеуіне сәйкес берілмеуі еліміздің ғарыштық жүйесінің дамуына кедергі келтіруде. Сондықтан екі елдің арасындағы осы келісімге өзгерістер енгізу керек.

5. Бүгінгі таңда ғарыштық саланың дамуын тежеп отыр­ған фак­­торлар қатарына квази­мем­ле­кеттік сектор мен кәсіпкерлік субъ­екті­лерінің ғарыштық технология­лар­ды енгізудегі деңгейінің тө­мендігін қосуға болады. Оның негізгі себебі ғарыштық іс-әрекеттердің нәтижелерін пайдалануға құқықтық тетіктердің болмауы. Сондықтан орталық атқарушы органдар мен ведомстволардың қорғаныс пен қауіпсіздік мүддесіне бағытталған ғарыштық мониторингтері бюд­жеттік заңнамада көрсетілген тәр­тіппен Ғарыш жүйесінің ұлттық операторына берілуі керек.

6. 2009 жылғы 6 қазандағы Жер­ді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесін және Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін құру және пайдалану шарттары туралы үкіметаралық келісімге сәйкес шектеулер бар – Үкіметаралық келісімнің 4-бабында қазақстандық тараптың ЖҚЗ ҒЖ-ны үшінші тарапқа француз тарабының алдын ала жазбаша келісімінсіз табыстамау міндеттемелері көзделген.

Қазақстанда бағасы 100 млрд теңгеден астам активті (ҚСК мен ЖҚЗ ҒЖ бағасы) сатып алатын инвесторлар жеткіліксіз екенін ескере отырып, ұлттық ғарыш компаниясын жекешелендіру шетелдік инвесторлардың қатысуымен немесе тікелей шетелдік инвесторлардың өзімен жүзеге асырылатын болады. Алайда, осы уақытқа дейін біз­дің Үкімет (Ұлттық экономика министрлігі «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­ше­лен­діретін кәсіпорындар тізбесіне енгізу бастамашысы ретінде француз тарапының тиісті жазбаша келісімін алу жөнінде шаралар қабылдамады) ЖҚЗ ҒЖ мен ҚСК-ны үшінші тұлғаларға қайта табыстауға Франция Үкіметінің жазбаша келісімін алған жоқ. Осы­лайша, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жекешелендіру Қазақ­стан тарапынан халықаралық мін­дет­темелерді бұзуға және АҚШ пен Еуропа одағының тарапынан санкциялар енгізуге соқтыруы мүмкін.

Осыған байланысты, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­шелендіретін кәсіпорындар тізбе­сінен алып тастау ұлттық мүддеге сәй­кес болады. Бұдан басқа, бұл кәсіп­орын ерекшелік ретінде оған қос мақ­саттағы технологиялар табыстал­ған, НАТО-ға мүше емес жалғыз елде француз тарапының көмегі­мен құрылған қос мақсаттағы страте­гиялық нысанды (ЖҚЗ ҒЖ) пайда­ланады.

Премьер-Министр Б.Сағын­таевқа осы мәселелерді жеткізе оты­рып, оларды зерттеуді және ғарыш саласында осынау маңызды мәсе­лелерді шешу жөнінде қандай пәр­менді шаралар қабылданатынын айтуды сұрадық.

Талғат МҰСАБАЕВ,

Сенат депутаты, ғарышкер

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу