Талғат Мұсабаев ғарыш саласындағы маңызды мәселелерді көтерді

Еліміздің ғарыш саласындағы төмендегідей өзекті мәселелерді айтып, Үкімет басшысы Б.Сағынтаевқа депутаттық сауалмен ұсыныстар жолдадық.

Егемен Қазақстан
09.04.2018 8178
2

1. Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Аэроғарыш комитетінің қарамағында 7 кәсіп­орын бар: «Инфракос» ШЖҚ РМК, «Ғарыш-Экология» ғылы­ми-зерттеу орталығы» ШЖҚ РМК, «Бәй­терек» Қазақстан-Ресей бірлес­кен кәсіпорыны», «Республи­калық ғарыштық байланыс орта­лығы», «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК», «Ұлттық ғарыштық зерттеу­лер мен технологиялар», «Ғалам» ЖШС. Қазғарыштың осы кәсіпорын­дарының басқарылуы бәрінде ак­ционерлік қоғам формасында ұйым­дастырылған, осының өзі қабыл­данатын шешімдердің жеделдігін және бірінші басшылардың жа­уапкершілігін қамтамасыз етеді. Ал алқалық басқару формасымен құрылған «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК мемлекетке 450 млн теңге («Есіл» зымырандық-ға­рыштық кешенін құру жобасында және 392 млн теңге «Сарышаған» полигонына жабдықтар алу кезінде) залал келтірудің алдын ала алмады. Сондықтан бір адамның бас­қаруындағы форманы мұнда да қалдырған жөн.

2. Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін іске қосу 2018 жылдың аяғына жоспарланған. Бұған ғарыштық техникалардың Арнаулы конструкторлық-тех­но­логиялық бюросы да енгізілген. Осы бюроның жұмысы қазірдің өзінде аяқталды, басқаларының технологиялық жабдықтарды монтаждау жұмысы әлі аяқталған жоқ. Сондықтан Аэроғарыш комитеті конструкторлық-техникалық бю­роға 2018 жылдың алғашқы жартысында бөлек ғимарат беруі керек деп санаймыз.

3. Соңғы үш жылда «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК 2011-2020 жыл­дарға арналған стратегиясына түр­лі қатысты министрліктер өз өзге­рістерін енгізу үстінде, соның кесі­рінен стратегия әлі күнге бекі­тілген жоқ. Үкімет тез арада осы стра­тегияны бекітіп, Елбасы алға қойған міндеттерді шешетін келесі онжылдықтағы жоспарларды дайын­дауға кірісетін мезгіл жетті.

4. 2009 жылдың 6 қазанында Қа­зақстан мен Франция үкіметтері арасындағы келісімге сәйкес «Қа­зақстан ғарыш сапары» ҰК-нан Қазақстан-Франция бірлескен кәсіпорыны «Ғаламға» берілуге тиісті мүліктер екі метрден жоғары түсірілген ғарыштық түсірілімдерді таратпау жөніндегі шектеуге және салықтық әкімшілендіру мәселесінің шешілмеуіне сәйкес берілмеуі еліміздің ғарыштық жүйесінің дамуына кедергі келтіруде. Сондықтан екі елдің арасындағы осы келісімге өзгерістер енгізу керек.

5. Бүгінгі таңда ғарыштық саланың дамуын тежеп отыр­ған фак­­торлар қатарына квази­мем­ле­кеттік сектор мен кәсіпкерлік субъ­екті­лерінің ғарыштық технология­лар­ды енгізудегі деңгейінің тө­мендігін қосуға болады. Оның негізгі себебі ғарыштық іс-әрекеттердің нәтижелерін пайдалануға құқықтық тетіктердің болмауы. Сондықтан орталық атқарушы органдар мен ведомстволардың қорғаныс пен қауіпсіздік мүддесіне бағытталған ғарыштық мониторингтері бюд­жеттік заңнамада көрсетілген тәр­тіппен Ғарыш жүйесінің ұлттық операторына берілуі керек.

6. 2009 жылғы 6 қазандағы Жер­ді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесін және Ғарыштық аппараттарды құрастыру-сынау кешенін құру және пайдалану шарттары туралы үкіметаралық келісімге сәйкес шектеулер бар – Үкіметаралық келісімнің 4-бабында қазақстандық тараптың ЖҚЗ ҒЖ-ны үшінші тарапқа француз тарабының алдын ала жазбаша келісімінсіз табыстамау міндеттемелері көзделген.

Қазақстанда бағасы 100 млрд теңгеден астам активті (ҚСК мен ЖҚЗ ҒЖ бағасы) сатып алатын инвесторлар жеткіліксіз екенін ескере отырып, ұлттық ғарыш компаниясын жекешелендіру шетелдік инвесторлардың қатысуымен немесе тікелей шетелдік инвесторлардың өзімен жүзеге асырылатын болады. Алайда, осы уақытқа дейін біз­дің Үкімет (Ұлттық экономика министрлігі «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­ше­лен­діретін кәсіпорындар тізбесіне енгізу бастамашысы ретінде француз тарапының тиісті жазбаша келісімін алу жөнінде шаралар қабылдамады) ЖҚЗ ҒЖ мен ҚСК-ны үшінші тұлғаларға қайта табыстауға Франция Үкіметінің жазбаша келісімін алған жоқ. Осы­лайша, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жекешелендіру Қазақ­стан тарапынан халықаралық мін­дет­темелерді бұзуға және АҚШ пен Еуропа одағының тарапынан санкциялар енгізуге соқтыруы мүмкін.

Осыған байланысты, «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ-ны жеке­шелендіретін кәсіпорындар тізбе­сінен алып тастау ұлттық мүддеге сәй­кес болады. Бұдан басқа, бұл кәсіп­орын ерекшелік ретінде оған қос мақ­саттағы технологиялар табыстал­ған, НАТО-ға мүше емес жалғыз елде француз тарапының көмегі­мен құрылған қос мақсаттағы страте­гиялық нысанды (ЖҚЗ ҒЖ) пайда­ланады.

Премьер-Министр Б.Сағын­таевқа осы мәселелерді жеткізе оты­рып, оларды зерттеуді және ғарыш саласында осынау маңызды мәсе­лелерді шешу жөнінде қандай пәр­менді шаралар қабылданатынын айтуды сұрадық.

Талғат МҰСАБАЕВ,

Сенат депутаты, ғарышкер

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.09.2018

Қоғам жұмыла қарсы тұруы қажет

26.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

26.09.2018

Қазақстанда жасалған өнімдер Мәскеуде «Жыл тағамы» номинациясын иеленді

26.09.2018

Алғашқы медициналық көмектің сапасын арттырмақ

26.09.2018

GGG-дің алдағы жоспарлары қандай?

26.09.2018

Төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

26.09.2018

Әріп танымайтын баладан Африканы сұраған...

26.09.2018

Оқушыларды ағылшын тіліне баулиды

26.09.2018

«Асан» фильмінің актері «Байқоңырда» үздік атанды

26.09.2018

Елордада «Astana Media Week» апталығы басталды

26.09.2018

Басқарма басшысы неге өтірік айтады?

26.09.2018

Қасиетті мекенге қастерлі сезім

26.09.2018

Павлодарда биыл да алқызыл қар жаууы мүмкін

26.09.2018

Ақан сері ескерткішін көшірудің қажеті бар ма?

26.09.2018

Үндістандық компания құс шаруашылығына инвестиция салуға ниетті

26.09.2018

Тау туризмі табысты болады

26.09.2018

Солтүстік Қазақстанда жас ғалымдардың халықаралық симпозиумы өтті

26.09.2018

Тері экспортына шектеу қойылады

26.09.2018

Машина жасаушылар аллеясы ашылды

26.09.2018

Үздіктердің үздігі: қазақстандық газ операторы озықтар рейтингісінен ойып орын алды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

Jańa mamandyq jaıy

«Erinbe. Eńbek et, mal tap» degen sózdi Abaıdan keıin ata-analarymyz jıi aıtatyn. Alaıda áleýmettanýshylar eńbek etý men tabysty bolýdyń mazmuny men shynaıylyǵy ózgerdi degendi alǵa tartady. Al eńbektiń formýlasy jumys isteý, kásip ashyp, tabys tabý ekeni belgili. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу