Балалар алдындағы жауапкершілік

Балалар кіршіксіз ақ парақ сияқты. Осы параққа саналы тәрбие әліппесін жазу, осы парақты от пен судан сақтау – парыз. Ата-анаға ғана емес, қоғамға да. Өйткені олар – өмірдің шуақ нұры. 

Егемен Қазақстан
11.04.2018 117
2

«Ата – асқар тау, ана – бауырындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ» дегенде, қазір сол аппақ әлем, таза дүние қорғансыз қалып, физикалық тұрғыдан да, моральдық-психологиялық тараптан да көлденең кедергіге жиі ұшырап жатқаны анық. Әлімсақтан әлемді тітіреткен қиян-кескі шайқастар да осы ұрпақ қамы үшін емес пе еді?! Тізе бүксең, ұлың құл, қызың күң болып кісі есігінде жүреді. Бабалар сол «қара қазан, сары бала қамы үшін» толарсақтан саз кешуге, мұз жастануға, қылша мойны талша болуға бар болды.

Соңғы оқиғаларды ғана тізбектейікші. Қаймағы бұзылмаған дейтін оңтүстіктегі оспадарлық іс қоғамды дүр сілкіндірді. Одан кейін Ресейдің Кемерово облысындағы ойын-сауық орталығында отқа оранған сәбилердің обалы кімге? Арада аз күн өтпей Ауған елінде медресе шәкірттері баудай түсті. Отты ошақтарсыз, бейбіт күннің өзінде бала қорғансыз. Оның өсіп-жетілуі, өмірінің тізгінін өз қолына алуына дейінгі бар жауапкершілік ата-анада, ересектерде. Осы оқиғалар қоғамның белгілі деңгейде талабын қозғады, азаматтық сектордың азаматтық үнін естіртті. Бұл балаларды бір қорғаса, азаматтық қоғам қорғай алатынына тағы да дәлел болып отыр.

Кейінгі жылдары Қазақстанда балалар үйінде тәрбиеленушілер, балалар үйі азайып келеді. Білім және ғылым министрлігінің мәліметінше, соңғы 5 жылда балалар үйінде тәрбиеленушілер саны 57 пайызға азайыпты. Яғни, бұрын болмаған көрсеткіш – 11 мыңнан 6 мыңға дейін төмендеген. Өздерінің туған отбасыларына 2051 бала қайтарылған. Есептік көрсеткіштерге сенсек, елімізде жетім балалар мен ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған 58 мекеме жабылып, қайта ұйымдастырылған екен. Жалпы, дамыған елдерде, сондай-ақ БҰҰ сияқты халықаралық ұйымдардың тәжірибесінде баланың отбасында өмір сүргенін, жайлы жағдайда өскенін мақұлдайды. 

Төрт жыл бұрын Елбасы «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауында жетім балаларды асырап алушы және тәрбиелеуші азаматтар үшін жағымды құқықтық орта қалыптастырудың өзектілігін айтқаны есімізде. Президент айтқандай, мұндай отбасылар мемлекет пен қоғамдық бірлестіктердің жан-жақты көмек беретін объектілеріне айналуы керек. Әйтпесе әлдебір жеңсік ас, қымбат мүкәмал, тойдағы дарақылықтар үшін де талай қаржы желге ұшып жатыр ғой. Қоғамның қасиеті аста, төктігімен емес, ізгілігімен, бауырмалдығымен бағаланса керек-ті.

Әрине, жыл сайын балалар үйінен балаларды асырап алушы адамдардың қатарының артуы қуанышты. Алайда, бас­пасөзде жарияланып жататын шет мем­лекеттердегі қоғамда жағымды бейнесі қалыптасқан қайсыбір азаматтардың ішкі өмірінде балаларға зорлық-зомбылық жасауының айғақтары ойландырмай­ қоймайды. Сондықтан отбасыларда пат­ронатты тәрбиелеу, қамқор болу, қамқор­шылық тәжірибесін кеңейтудің заңды негіздерін нығайту өзекті. Елбасы бұл ретте көптеген елдердегі қамқорлықсыз қалған балаларды уақытша орналастыратын «қонақ отбасы» тәжірибелерін есепке алуды тапсырған еді. 

Өткен өкініштердің сабағы болар, Білім және ғылым министрлігінің Бала­лар­дың құқықтарын қорғау комитеті бір­қатар халықаралық ұйымдармен және қазақстандық үкіметтік емес ұйымдармен жұмыс істеуге білек сыбанып отыр. Олардың қатарында ЮНИСЕФ, PRI, «Үй» қоғамдық қоры, «Ана үйі», «Кризистік орталықтар одағы», «Отбасылық академия», «Жанұя», «Құқық» сияқты ұйымдар бар. Жақында Алматыда Білім және ғылым министрі Е.Сағадиевтің қатысуымен өткен бала құ­қық­тарын қорғау мәселелері бойынша жиын­да үкіметтік емес ұйымдар жетекшілері бірқатар ұсыныстар айтты.

Мәселен, «Ата-ана» қоғамдық ұйымының басшысы Жанна Ахметова әр өңірде ана мен баланың өзекті мәселелерін білуге, білім беру ұйымда­рымен жұмыс істеуге және оларға еркін кіруге өкілеттігі бар тәуелсіз өкіл енгізу туралы айтса, «Ерікті қайырымдылық қо­ғамы» қорының жетекшісі Аружан Саин ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларды тіркейтін бірыңғай ведомствоаралық ақпараттық жүйе құру туралы ойын жет­кізді. Ал «Ашық әлем» қоғамдық қоры­ның президенті Әлия Арқарова бұрын әр өңір­де жұмыс істеген балалар құқықтарын қорғау департаменттерін қайта құрудың маңыздылығын айтады. Жалпы, қоғам белсенділері айтып жүргендей, балалар­ды қорғау – мемлекет пен азаматтық сек­тор­дың ғана мәселесі емес, балаларды тәрбиелеуден сырт қалатын ата-аналардың жауап­кершілігі де өте маңызды. Осы туралы заңнама тетіктері жетілдіріле түсуі керек. 

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыр мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында Президент тапсырмаларының орындалу барысымен танысады

14.11.2018

Алматыда экстремизмге қарсы халықаралық семинар өтті

14.11.2018

Қостанайда Торғай геоглифтері туралы кітап шықты

14.11.2018

Шығыс Қазақстан облысында 655-тен астам ІТ сыныптар іске қосылады

14.11.2018

Бүгін латын графикасы негізіндегі «Жалпыхалықтық диктант» өтті

14.11.2018

Елбасы роботталған хирургияның халықаралық референстік және оқыту орталығына барды

14.11.2018

Көкшетауда жылу-электр орталығы салынады

14.11.2018

«Астана» халықаралық қаржы орталығы биржасында сауда-саттықты іске қосу салтанатты рәсімі өтіп жатыр

14.11.2018

Ыстамбұлда «Ұлы даланың тарихи-мәдени келбеті» атты халықаралық көрме ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу