Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Егемен Қазақстан
18.04.2018 102
2

Мешіт пен шір­­кеуді мойындамаған коммунист-идео­логтардың бұлайша сақтануына кей­де шын таңданады да екенсің. Қа­зақстанның сол кездегі астанасы Алматыда сол кездегі қазақтардың шын­­­ үлесі болса, ол сан міндетті түрде иі­сі қазаққа жат емес «13» атауында қа­­­лар еді. Ендеше, қаланың оңтүстік-ба­­тыс аумағында небәрі 10 жылдың ішін­­де асығыс салынған (1960-1970 ж.ж.) бұл шағын аудандар, қазақтың бас­­­ қа­ласындағы бұл үйлер кімдер үшін са­лынған, онда кімдер жайласқан?

Алматының кешегі, тіпті бүгінгі жа­зылған тарихында да әсем қаланың шырайын ашқан ғимараттар мен алаңдар, қонақ үйлер мен концерт залдары, мейрамханалары туралы дерек жетіп артылады. Бірақ зымыранның жылдамдығымен салынған жоғарыдағы шағын аудандар ұмыт қалған. Мәскеу басқарған сол замандағы миграциялық қитұрқы саясаттың астарына үңілген сайын көптеген жайттарға қаныға түсесің, өзің куә болған оқиғалар көз алдыңда жіпке тізіледі.

1986 жылғы Алматыдағы Желтоқсан оқиғасынан кейін партияның саяси шабармандары күндіз күлкі, түнде ұйқы көрмей үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. Алматының шырқын бұзған нашақор, маскүнем ауыл жастарын (!) қалай да қалаға жолатпаудың жолдарын қарастырып әлекке түсті. (Бүгіндері әлеуметтік желілердегі Алматының, Астананың шырқын бұзып жатқан ауыл жастары дегенде тіксінеріміз содан – авт.) «Қазақ жастары дәріс алатын Алматыдағы жоғары оқу орындарының бірқатарын тез арада өңірлерге ауыстыруға тиіспіз. Оқу-білімге үміткерлерді Ресейдің ішкі аудандарынан, өзге республикалардан тарту керек. Өйткені бүгінгі Алматыда қазақ жастарының үлес саны «белгілі мөлшерден» (!) асып кетті.» Облыстық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Меңдібаев 1987 жылдың жаз айында Алматыда өткен үлкен жиында тура осылай деді. Ал бөлім меңгерушісі Долгирев деген «көсем» қызмет-лауазымының төмендігіне қарамастан бірінші хатшыдан да асып түсті: «Алматыда қазақ жастарының саны тым көп. Әрине содан соң жас буынның бойын­да ұлтшылдық психологиясы орнығады. Сол себептен де партияның Орталық Комитеті (Мәскеу) қазір бізге мынадай болашақ жобасын ұсынды. Алматы мен Қапшағайдың арасынан Одақта теңдесі жоқ жаңа көлік жасау зауытын саламыз. Оған тек қана Ресей аймағынан оқыған, жаңа кәсіпке бейімделген жастар қабылданады. Біз қазір келетін бұл контингент үшін баспана салатын аумақ жайын ойластыру үстіндеміз...». Алматыда онсыз да немен шұғылданып жатқанын жан баласы білмейтін – станок жасаушы, машина жасаушы (ауыр машина емес), Крючков атындағы деген «құпия» зауыттар бар еді. Жоғарыда еске алған аты жоқ шағын аудандардың тұрғындары – сол секілді өзге де зауыт-фабрика жұмысшылары мен инженер-техник қызметкерлері болатын. Халық мұны білді. Бірақ олар сансыз кәсіпорындар мен шағын аудандар тек қана партиялық миграциялық саясат үшін жасалынып жатқанын білген жоқ...

Алматының тұрғыны, тігінші-зейнеткер Таисия Шевченконың сөзі осы мәселеде алғаш рет менің журналист ретінде көзімді ашқаны бар. «Біздің Пермьде оқу жылы аяқталар тұста қала бойынша барлық аялдамалар мен телеграф бағандарында Орталық Азияға жұмысқа шақырған хабарландырулар ілінетін.

Мәтіні ұмытпасам былай болып келеді: «Ташкент, Алмалық, Фрунзе, Жаңатас... қалалары, 9 ай жаз. Бірнеше зауыт, бірнеше фабрика жұмысшыларға зәру. Екі ай оқытамыз. Жатақхана дайын. Үйленгендерге отбасылық жатақхана, бала туса жайлы пәтер беріледі. Соның ішінде мен «Ташкент секілді жеміс-жидекке бай, тау баурайындағы әсем Алматыны ұнаттым. Сол жылы мұнда 60 жас келдік. Қазақтармен қалай тіл табысамыз деген едік, келсек, жарты Ресей осында жүр... Қазақ халқы мейірбан екен. Бірақ шынын айтсам, біз олармен қоян-қолтық араласа да алмадық. Дзержинский атындағы тоқыма фабрикасында жіп иірдім. Нөмірі 5-ші шағын ауданнан жайлы пәтер берді. Жақсы өмір сүрдік. Тәуелсіздік жылдары жұрттың көбі басы ауған жағына көшті. Шалым дүниеден қайтты. Қызым Германияда, ұлым Ресейде. Хабарласып тұрады». 
Астарлы саяси қызметі зор болған Алматыдағы шағын аудандардың бүгінгі тірі куәсі жалғыз Таисия апай емес, баршылық, талайымен тілдестім. Бүгін олар құлдықты арман еткен миграциялық саясаттың күйрегеніне, Алматы мен Қапшағайдың арасына автомобиль жасау зауыты емес, автобанның салынғанына шын қуанып жүр... 

Талғат Сүйінбай,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Құнарсыз тағам аурушаңдыққа жол ашады

16.01.2019

Паң кейіптегі Гагарин

16.01.2019

Поэзия

16.01.2019

Браконьерлермен күрескен инспектор Ерлан Нұрғалиев қаза тапты

16.01.2019

Қазақтың қара есептері

16.01.2019

Бір университетте - сегіз жеңімпаз

16.01.2019

«Мұғалім мәртебесі» заңына қатысты 8 мыңнан астам ұсыныс түскен

16.01.2019

Білім мен руханият ордасы

16.01.2019

Жас мамандар Балқашқа келіп, баспаналы болды

16.01.2019

Дәрі-дәрмек бағасы реттеледі

16.01.2019

Медициналық туризмді дамытуға үлес қоспақ

16.01.2019

Енді дәрігер «қағазсыз» емдейді

16.01.2019

Саланы ілгерілетудің соны мүмкіндіктері

16.01.2019

Түркістанның (Шауғар, Ясы) ортағасырлық кемеңгер перзенттері жайлы жаңа деректер

16.01.2019

Ескі тарихтың жаңаша жазылуы

16.01.2019

Нөмір сатудан 4 миллиард теңге табыс түсті

16.01.2019

Bas paıda algorıtmi

16.01.2019

Электронды қызмет – заманауи міндет

16.01.2019

Өмірдегі орны бөлек еді

16.01.2019

Қазақстанда баспасөздің міндеті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу