Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Егемен Қазақстан
18.04.2018 97
2

Мешіт пен шір­­кеуді мойындамаған коммунист-идео­логтардың бұлайша сақтануына кей­де шын таңданады да екенсің. Қа­зақстанның сол кездегі астанасы Алматыда сол кездегі қазақтардың шын­­­ үлесі болса, ол сан міндетті түрде иі­сі қазаққа жат емес «13» атауында қа­­­лар еді. Ендеше, қаланың оңтүстік-ба­­тыс аумағында небәрі 10 жылдың ішін­­де асығыс салынған (1960-1970 ж.ж.) бұл шағын аудандар, қазақтың бас­­­ қа­ласындағы бұл үйлер кімдер үшін са­лынған, онда кімдер жайласқан?

Алматының кешегі, тіпті бүгінгі жа­зылған тарихында да әсем қаланың шырайын ашқан ғимараттар мен алаңдар, қонақ үйлер мен концерт залдары, мейрамханалары туралы дерек жетіп артылады. Бірақ зымыранның жылдамдығымен салынған жоғарыдағы шағын аудандар ұмыт қалған. Мәскеу басқарған сол замандағы миграциялық қитұрқы саясаттың астарына үңілген сайын көптеген жайттарға қаныға түсесің, өзің куә болған оқиғалар көз алдыңда жіпке тізіледі.

1986 жылғы Алматыдағы Желтоқсан оқиғасынан кейін партияның саяси шабармандары күндіз күлкі, түнде ұйқы көрмей үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. Алматының шырқын бұзған нашақор, маскүнем ауыл жастарын (!) қалай да қалаға жолатпаудың жолдарын қарастырып әлекке түсті. (Бүгіндері әлеуметтік желілердегі Алматының, Астананың шырқын бұзып жатқан ауыл жастары дегенде тіксінеріміз содан – авт.) «Қазақ жастары дәріс алатын Алматыдағы жоғары оқу орындарының бірқатарын тез арада өңірлерге ауыстыруға тиіспіз. Оқу-білімге үміткерлерді Ресейдің ішкі аудандарынан, өзге республикалардан тарту керек. Өйткені бүгінгі Алматыда қазақ жастарының үлес саны «белгілі мөлшерден» (!) асып кетті.» Облыстық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Меңдібаев 1987 жылдың жаз айында Алматыда өткен үлкен жиында тура осылай деді. Ал бөлім меңгерушісі Долгирев деген «көсем» қызмет-лауазымының төмендігіне қарамастан бірінші хатшыдан да асып түсті: «Алматыда қазақ жастарының саны тым көп. Әрине содан соң жас буынның бойын­да ұлтшылдық психологиясы орнығады. Сол себептен де партияның Орталық Комитеті (Мәскеу) қазір бізге мынадай болашақ жобасын ұсынды. Алматы мен Қапшағайдың арасынан Одақта теңдесі жоқ жаңа көлік жасау зауытын саламыз. Оған тек қана Ресей аймағынан оқыған, жаңа кәсіпке бейімделген жастар қабылданады. Біз қазір келетін бұл контингент үшін баспана салатын аумақ жайын ойластыру үстіндеміз...». Алматыда онсыз да немен шұғылданып жатқанын жан баласы білмейтін – станок жасаушы, машина жасаушы (ауыр машина емес), Крючков атындағы деген «құпия» зауыттар бар еді. Жоғарыда еске алған аты жоқ шағын аудандардың тұрғындары – сол секілді өзге де зауыт-фабрика жұмысшылары мен инженер-техник қызметкерлері болатын. Халық мұны білді. Бірақ олар сансыз кәсіпорындар мен шағын аудандар тек қана партиялық миграциялық саясат үшін жасалынып жатқанын білген жоқ...

Алматының тұрғыны, тігінші-зейнеткер Таисия Шевченконың сөзі осы мәселеде алғаш рет менің журналист ретінде көзімді ашқаны бар. «Біздің Пермьде оқу жылы аяқталар тұста қала бойынша барлық аялдамалар мен телеграф бағандарында Орталық Азияға жұмысқа шақырған хабарландырулар ілінетін.

Мәтіні ұмытпасам былай болып келеді: «Ташкент, Алмалық, Фрунзе, Жаңатас... қалалары, 9 ай жаз. Бірнеше зауыт, бірнеше фабрика жұмысшыларға зәру. Екі ай оқытамыз. Жатақхана дайын. Үйленгендерге отбасылық жатақхана, бала туса жайлы пәтер беріледі. Соның ішінде мен «Ташкент секілді жеміс-жидекке бай, тау баурайындағы әсем Алматыны ұнаттым. Сол жылы мұнда 60 жас келдік. Қазақтармен қалай тіл табысамыз деген едік, келсек, жарты Ресей осында жүр... Қазақ халқы мейірбан екен. Бірақ шынын айтсам, біз олармен қоян-қолтық араласа да алмадық. Дзержинский атындағы тоқыма фабрикасында жіп иірдім. Нөмірі 5-ші шағын ауданнан жайлы пәтер берді. Жақсы өмір сүрдік. Тәуелсіздік жылдары жұрттың көбі басы ауған жағына көшті. Шалым дүниеден қайтты. Қызым Германияда, ұлым Ресейде. Хабарласып тұрады». 
Астарлы саяси қызметі зор болған Алматыдағы шағын аудандардың бүгінгі тірі куәсі жалғыз Таисия апай емес, баршылық, талайымен тілдестім. Бүгін олар құлдықты арман еткен миграциялық саясаттың күйрегеніне, Алматы мен Қапшағайдың арасына автомобиль жасау зауыты емес, автобанның салынғанына шын қуанып жүр... 

Талғат Сүйінбай,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында Президент тапсырмаларының орындалу барысымен танысады

14.11.2018

Алматыда экстремизмге қарсы халықаралық семинар өтті

14.11.2018

Қостанайда Торғай геоглифтері туралы кітап шықты

14.11.2018

Шығыс Қазақстан облысында 655-тен астам ІТ сыныптар іске қосылады

14.11.2018

Бүгін латын графикасы негізіндегі «Жалпыхалықтық диктант» өтті

14.11.2018

Елбасы роботталған хирургияның халықаралық референстік және оқыту орталығына барды

14.11.2018

Көкшетауда жылу-электр орталығы салынады

14.11.2018

«Астана» халықаралық қаржы орталығы биржасында сауда-саттықты іске қосу салтанатты рәсімі өтіп жатыр

14.11.2018

Ыстамбұлда «Ұлы даланың тарихи-мәдени келбеті» атты халықаралық көрме ашылды

14.11.2018

Елбасы АХҚО Биржасының алғашқы сауда-саттығын іске қосты

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу