Жол

Қазақтың жолы үлкен, үш әріптен кейіптелген кішкене бойына көп мағына сыйғызған салиқалы да салмақты сөзде­рінің бірі – жол. Қазақтың жолы десек, ол халқымыздың ықылым заман­нан бергі бас­тан кешкен тарихын білді­реді. Сонымен бірге ұлттық жөн-жорал­ғымызды, әдет-ғұр­пымызды, салт-дәстүрі­мізді де осы жол деген сыр-сипаты мол сыр­баз сөзбен әдемі айшықтап жатамыз.

Егемен Қазақстан
30.04.2018 113
2

Үлкен пәлсафамен астарлағанда, жол – адамзаттың ұлы өмір сапары. «Жол мұраты – жету» болса, тұтас халықтар да, жеке адамдар да мүдделі мақсатына сан асулы шырғалаң жолдардан өтіп барып, сол ұзақ жолда небір қиындық әуселелерін кешіп барып жетпек. Бір сәт Қазақ елінің айырылып қалған аңсарлы тәуелсіздікке көзайым болып қайта қауышқанға дейін қанша тар жол, тайғақ кешуден өткеніне ой жүгіртіп, көзге елестетейікші. Сонда біз қазақ жолының, халық жолының қасиеті мен қасіретін теңдей ұғынар едік. Соған сай салмақтанар едік. Арзан күлкі, артық қылжаңға жол бермес едік.

«Мың шақырымдық алыс жол алғашқы қадамнан басталады» дейді қытайдың қанатты сөзі. «Жол – жүрсе бітеді» деп қайырады қазақ. Ақ тілеулі, кең пейілді халқымыз қашанда ұзақ сапардың басталатын алғашқы қадамына, жол басына айрықша мән берген, соның сәттілігін жақсы ырымға балаған, жақсылыққа жорыған. Қарап тұрсақ, қаз басып, тәй-тәйлап жүріп кетер кішкене баланың тұсауын кесу жоралғысы біздің қазаққа ғана тән, сол періште сәбидің алдағы бүкіл өмір сапарына, ғұмыр жолына сәттілік тілеу емес пе. Сол иір-шиыр бұралаң жолдарда сүрінбеуін, әрбір қадамын нық басуын тілейді.

Иә, адам үшін жолдың ең ұзағы да, ауыры да өмір жолы. Осы жолдың азапқа айналмауы, абыройлы болуы кім-кім үшін де басты мұрат, әрі-беріден соң адамдығына, ар-ожданына сын, қажыр-қайраты мен ақылына серт. Дәл осы арада «Шарлаған жолым жатыр жер бетінде, Көрінер көлеңкесі келбетімде. Қай жерде үзіледі қайран сапар, Түйін боп өмірімнің бір шетінде» деп тебірене толғанған Қасым ақынның жыр жолдарына толқи қосылмасқа шарамыз қайсы?! Мінеки, байқасаңыз, өлең-жырдың да бір өлшемі жол екен-ау. Ендеше, жолдың қадір-қасиетін, біздің күнделікті тыныс-тіршілігімізде қаншалықты қажеттілігін осыдан-ақ біле беріңіз.

Ата қазақтың ең тамаша, қысқа да нұсқа, дәстүрлі ақ тілеуі «Жол болсын!» деген «қазақтың дәл өзіндей қарапайым» сөздермен әдіптеледі. Жол жүретін адамға, алыс жаққа оқуға, қызметке кетіп бара жатқан жастарға ақ жол тілейді. Сол жолдағы қадамы құтты болуын, гүл бітуін тілейді. Бұрынғыдан келе жатқан жол осы. «Жолы болар жігіттің жеңгесі шығар алдынан». Жайсаң да жайдарман жігіттердің жақсы көретін, көбірек айтатын мақалы бұл. «Өзің бір жолы болғыш жігіт екенсің!» деп сүйсінеміз алғыр жігіттерге.

«Жол болсынның» ішінде бәрі бар. Тілек те, ниет те, сәлем де. Қазақтың ата сәлемін де әсіресе ақсақалдар осылай айшықтап жатушы еді, жарықтықтар. Біздің бала кезімізде үлкен кісілер бір-бірімен кездесе қалғанда әуелі «Жол болсын!», «Әлей болсын!» десіп жөн сұрасатын, мал-жанның амандығын білісетін, алдағы сүре әңгімеге осылай бастау жол салатын. Ата-бабадан қалған осы ілтипат, ізеті мол жол-жобаны ұмытып бара жатырмыз ба, қалай өзі?

Жол, жол... Ауыл іргесіндегі орман ішінде жалғыз аяқ жолдар болушы еді. Жалғыз аяқ жолмен өрлеп Қақпақтас деп аталатын шоқы таудың басына шығушы едік. Көз жетер көкжиектерді алғаш солай шолған болатынбыз. Жалғыз аяқ жол сүрлеу, соқпаққа жалғасатын. Ат-арбамен шөп шабуға барғанда айдау жолға түсетінбіз. Ауыл-ауылдардың арасында шаңға көмілген қара жолдар жататын. Бұл қазақ тастақты жолды да, батпақты жолды да, қия жолды да, күрпілдек жолды да көрген. Қазақтың кең даласында не көп, жол көп. Олардың атауы сан түрлі. Қатқақ жол, қабырға жол, бұралаң жол, төте жол. Жайлау жолы... «Бір жол бар алыс, алыс та болса жақын. Бір жол бар жа­қын, жақын да болса алыс» деген жол­ға қа­тысты мағыналы мақалды шығарған да қазақ.

Бұрынғы замандарда Бурабай-Көкшедегі Хан ордасынан қасиетті Түркістанға баратын атақты Абылайдың қара жолы болыпты. Білетін адамдар сол жол сілемдері әлі де бар, бағдарын сызып, картаға түсіруге болады дейді. Хан Кене бастаған ұлт-азаттық көтерілісінің ізімен ізерлей сапарлаған, жаны жәннатта болғыр марқұм Нұрмұханбет Ысқақов деген азамат ағамыз. «Кенесары ханның жорықты жолдарымен» деген тамаша танымдық кітап жазып, бастырып еді. Міне, осындай тарихи жолдар да бүгінгі де кейінгі ұрпақтың көкірек пен көңіл көзінен әсте таса қалмауы керек деп ойлаймыз.

Атасалтымыздың ғибраттылығы сонда, жолы үлкен кісіні артықша сыйлап, төрге отырғызады. Үйге келген қонақтың жолын береді. Көргенді адам жолдан жаңылмайды. «Әкесі тұрғанда баласы сөйлегеннен без, ағасы тұрғанда інісі сөйлегеннен без» дейтін жолымыз да бар. Қазақтың өз жолы, қазақты қазақ етіп тұрған жол. Осы қазақ жолын әсте ұмытпаған абзал.

Баба тарихымызда «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» болған. Әз Тәукенің низамды жолы. Абылайдың ақ жолы, Кенесарының ерлік жолы, Абайдың даналық жолы, Алаш арыстарының азаттық жолы – бәрі де қазақты жарқын болашаққа бастаған құтты жолдар. Тәуелсіздік жолындағы халқымыз, Көк байрақты еліміз өз жолынан мәңгілік таймауын тілейміз.

ҚорғанбекАМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу