Мамандарсыз цифрландыру үдерістері мардымсыз

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты биылғы Жолдауында экономиканың барлық саласында озық технологияларды енгізіп, цифрландыру ісін жүргізуді міндет етіп қойды. Ол білікті мамандар даярлаудың өзектілігін бірден алға тосады. Осыған орай еліміздегі білім ордаларының атқарар ісі, мақсат-міндеті де жеңіл болмайды. Бұл жөнінде біздің тілшіміз Рудный индустриялық институтының ректоры, техника ғылымдарының докторы, профессор Абдрахман НАЙЗАБЕКОВПЕН әңгімелескен еді.

Егемен Қазақстан
14.05.2018 5759
2

– Абдрахман Батырбекұлы, экономиканы серпінді дамыту үшін елімізде жүзеге асырылып жатқан «Цифрлы Қа­зақ­стан» мемлекеттік бағдар­ла­масының маңызы қандай?

– Елбасы Қазақстан халқына «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты биылғы Жолдауында «әлемнің төртінші өнеркәсіптік революция дәуіріне, технологиялық, экономикалық және әлеуметтік салалардағы терең және қарқынды өзгерістер кезеңіне қадам басып келе жатқанын» айтты. Адамзат дамудың жаңа, серпінді сатысына аяқ басты. Тәуелсіздігін алған 25 жыл ішінде Қазақстан өмірдің барлық саласында үлкен жетістіктерге жетті. Еліміздің үшінші жаңғыруы бас­тау алып, индустрияландыру бағ­дарламасы жүргізіліп жатыр. «Цифрлы Қазақстан» кешенді бағдарламасы қабылданды. Бұл цифрландыру бағдарламасы төр­тінші өнеркәсіптік револю­цияның негізі, іргетасы болып табылады. Ол тек өнеркәсіп пен индустриялық өндірісте ғана емес, өмірдің барлық саласын, оның ішінде әлеуметтік саланы да тұтас қамтиды. Цифр­ландырылғанда экономикада еңбек өнімділігі артады, өндіріс пен ауыл шаруашылығында қол еңбегі барынша жеңілдейді, әлеуметтік салада тұрмыс жақ­сарады, уақыт үнемделеді. Бұл жөнінен әлемдегі алпауыттар қатарындағы АҚШ, Германия, Жапония сияқты бірқатар елдер оқ бойы алға кетті. Өмірдің барлық саласында цифрландыру бағдарламасын жүзеге асырмай, Қазақстан әлемдегі озық 30 елдің қатарынан көріне алмайды. Ол үшін ең алдымен материалдық байлықты жасауымыз керек. Ол үшін экономиканың өндірістік саласы алдыңғы орынға шығатыны белгілі ғой. Онсыз жаһандық бәсе­кеге төтеп беру қиын. Өзге таңдау жоқ. Бұл – бүгінгі уақыт­тың ақиқаты.

– Цифрландыру ісі эконо­ми­каның қай саласының да серпінді дамуының кепілі болатынын сеземіз. Бірақ ол ай­туға ғана оңай болмас үшін не істеу керек?

– Өмірдің барлық саласын цифрландырудың дұрыс бағыт екенін дүние жүзіндегі дамыған елдердің мысалынан көріп отырмыз. Оның өзі бола қалатын іс емес, онымен қосарланып көп өзекті мәселе басын көтереді. Цифрландыру дамудың жоғары сатысы болғандықтан өндіріс пен ауыл шаруашылығында тех­никаны барынша жаңалау, ком­пьютерлендіру, кең жолақты интернет апару, роботтандыру, автоматтандыру және іс қа­ғаз­дарын жүргізуді дәстүрлі қағаз құжаттардан электронды нұсқаға көшіру ісін жеделдете жүргізуді уақыт талап етеді. Ал маман дайындаудың өзектілігі осы жұмыстардың барлығының салмағын басып кетеді. Білікті мамансыз, кадрсыз цифрландыру ісі сөзсіз ақсайды. Рудный индустриялық институты бірсыпыра мамандарды еліміз өндірісінің флагманы болып саналатын Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігіне және тағы да басқа салаларға арнап дайындайды. Бүгінгі уақыт мамандар даярлауға заманауи көзқарас қалыптастыру қажеттігін көр­сетіп отыр. Ескі сүрлеумен жүр­сек ұтыламыз. Мысалы, бүгінде кен инженеріне кен өндірудің қыр-сырын, оның озық технологиясын ғана білу тым аздық етеді. Мұндай деңгейдегі түлек кен өндірісіне ертең керексіз болып қалуы әбден мүмкін. Бүгінгі кен инженері озық технологиямен бірге оның бағдарламалық басқарылуын, роботтануын бес саусақтай білмесе, өндірісте жұмыс істей алмайды, онсыз цифрландыру жүзеге аспайды да, кен өндірудің дамуы кенжелейді. Австралия дүние жүзінде кен өндіру саласындағы озық технологияларды енгізу жөнінен көш басындағы елдің бірі. Осы елде өмірге келген Mikromine бағдарламасының бір өзі кен қорын бағамдауға, оны үйлестіруге, кеніш пен шахталарды жобалауға, кен бар жерді бұрғылап жаруға және оның құрамын бақылауға, кен іздеу жұмысын жоспарлауға мүмкіндік береді. Сол сияқты ашық және жерасты кен өндіру жұмыстарын модельдеуде, жос­парлау құралдарын құруда және күнделікті өндірістік тапсырмаларды атқаруда Surpac бағдарламасы еңбекті сон­ша­лықты жеңілдетеді және тиім­ділікті арттырады. Дүние жүзін­дегі кен өндіретін ірі компа­ниялар Mikromine және Sur­pac бағдарламалар кешенін геологиялық барлау жұ­мыс­тарына, ресурстарды модельдеуге, кен жұмыстарын жоспарлауға пайдаланады. Бірақ кен шығару компанияларының мамандары жұмыс үдерістерінің өте жоғары дәрежеде автоматтандырылуы нәтижесінде ғана мен айтып отырған озық бағдарламаларды пайдаланудың қарапайым әрі өте тиімді болатынын айтады. Студенттер осы бағдарламаларды терең білмей, маман бола алмайды. Сондықтан біздің институт «Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігі» және «КазМинералс» акционерлік қоғамдарының кеңесімен бұл бағдарламаларды сатып алып, оқу үдерісінде пайдалана бастады.

Бағдарламалық өнімдерді жеңіл өнеркәсіп саласының кәсіпорындарында, құрылыста, кен өндіруге пайдаланатын тех­никалардың ақауын білуде, экономика мен әлеуметтік өмірдің барлық салаларында пайдалану барынша тиімді. Студенттер осы­ның барлығын білім ордасында оқып қана қой­май, тәжірибе жүзінде үйре­нуі үшін өндіріс пен өнеркә­сіп­тегі озық технологияларды бағ­дарламалық басқаруды қамта­масыз ететін өнімдерді сатып алуды жалғастырып отырмыз.

– Жас маман кен орнына немесе кәсіпорындарға бар­ғанда өзін озық технология­ларды бағдарламалық басқаруды мең­­герген маман ретінде көр­сете ала ма? Әлде жас маман­ның алдында ондағы білікті ма­ман­­дардан үйрену мерзімі тұра ма?

– Маманға бүгінгі уақыт талабы жоғары. Студент институтты бітіріп, өндіріске барғанда барлығын бес саусақтай білетін маман дәрежесінде болуы тиіс. Ол үшін өндірістегі техно­ло­гияларды бағдарламалық бас­қарудың барлығын студент кезінде оқып, үйреніп, тәжі­ри­беден көріп үлгеруі тиіс. Өмір осы­ған жетелеп келе жатыр. Біз­дің институтта қазір оған жағ­дай жасалған. Жоғарыда айтқаным­дай, біз дайын­дайтын маман­дық­­тар­ға қажетті бағ­дар­ламалар­ды са­тып алып жатырмыз. Екін­­ші­­ден, өндіріс орындары­мен, кә­­сіп­орындармен, белгі­лі кәсіп­керлермен тығыз байла­ныста жұмыс істейміз. Кәсіп­орын­дар тәжі­ри­беден өтуге бар­ған сту­денттерге бола­шақ өз ма­мандары ретінде қарай­ды, жұмыс­тың бүге-шігесі үйре­ті­леді. Алайда, қазір маман дайындау ісі тек институттан басталмауы тиіс.

– Неге?

– Өмірге дендеп еніп келе жат­­қан цифрландырудың негізі болып табылатын бағдарла­малардың «әліппесін» балалар мектеп қабырғасында оқып, үйренуі ке­рек.  Жоғары оқу орнында студент өзінің мамандығына сай бағдарламалық басқаруды бірден тереңдеп меңгеруді бас­тайды. Сондықтан мектепте оқушылар компьютерде жұмыс істеуден бастап, роботтарды, бағдарламалауды білу деңгейін игермесе, жоғары оқу орнында ол тереңдетіліп оқытылған кезде оқу бағдарламасына үлгере алмайды. Мамандығын игеру қиын болады. Биыл облыс әкімі Архимед Мұхамбетовтің бастауымен аудандар мен қалаларда жиырмадан аса цифрлы технологиялық ІТ кабинеттер ашылды. Бұл ауыл балаларын да цифрлы технологияның «әліппесімен» танысуға, жұмыс істеуге, ізденістерге баулитын игі іс болды.

Мектеп пен жоғары оқу орны арасында тығыз байланыс орнағанда жастар өзінің болашақ мамандығы жөнінде алдын ала мол ақпарат, бағыт алады, оның қыр-сырына көзі қаныға береді. Кеншілер қаласындағы мектептер мен Рудный индустриялық институты арасында жақсы байланыс бар. Мектеп оқушылары институтқа келіп, барлық сала­дағы бағдарламалық өнімдермен, лабораториялар жұмысымен танысады, үйренеді.

– Сіз мектеп оқушыларын математика-физика, инфор­ма­тика пәндеріне баулу, техни­ка­лық мамандыққа тарту ке­ректігін жиі айтасыз.

– Ол рас. Бұл түсінген адам­ға нарықтың ыңғайымен «көр­пені өзіңе қарай тарту» емес, Елбасымыз айтып келе жат­қан өзекті мәселенің бірі. Осыған дейін білім гранты аздық ететін, жастар көрші елдер бөлген гранттарды алуға тырыс­қан уақыт болды. Биыл Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Президенттің бес әлеуметтік бастамасында» жастарға жоғары білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттыру үшін қосымша 20 мың білім гранты бөлінетінін айтты. Соның 11 мыңы техникалық мамандықтар бойынша бакалаврлық білім беруге тиесілі болады. Бұл білім алғысы келген жастар үшін өте үлкен қамқорлық. Ал мек­теп оқушылары көбінесе, гума­ни­тарлық мамандықтарды, халық­аралық дипломатияны, заңгер­лікті, оның сыртында эконо­мист, бухгалтер болуды қа­лайды. Сөз жоқ, осы маман­дық­тардың қайсысы да мемлекет­ке керек. Бірақ еліміздің мате­риалдық байлығын индустрия­лық өндірістер, ауыл шаруашы­лығы, құрылыстар, өңдеу кә­сіпорындары жасайды. Мұн­сыз мемлекеттің баюы, еліміздің әлеуметтік гүлденуі де мүмкін емес. Ал осы салаларға техникалық мамандықтар ауадай қажет. Баланың белгілі бір пәнге, соған сәйкес бір мамандыққа бейімділігі болады, оны жоққа шығармаймын. Бірақ оған жас кезінен техникалық мамандықты ата-анасы, ұстазы айтып түсін­дірсе, математика, физика пән­деріне қызықтырса, баланың өсе келе техникалық мамандық иесі болуы әбден кәміл. Жас­тар мемлекет бөлген білім гран­ты­ның маңызын түсініп, оны дұ­рыс пайдаланғанда, техника­лық маман жетіспеу мәселесі де шешімін табады. Сонда «Цифрлы Қазақстан» бағдарла­ма­сын жүзеге асыруда кідіріс болмайды.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен Нәзира ЖӘРІМБЕТ,

«Егемен Қазақстан»

Қостанай облысы,

Рудный қаласы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Түркі кеңесi диаспора істеріне жауапты министрлер мен мекемелер басшыларының үшінші кездесуі өтті

13.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің ашық пікірталастарында көп жақтылықты нығайтуға шақырды

13.11.2018

Маңғыстау облысында «Мемлекеттік қызмет мектебі» ашылды

13.11.2018

Қолтырауындар да жылайды

13.11.2018

ҚР Қарулы Күштерінің әскери қызметшісі Батыс Сахарада күрделі тапсырмаларды орындады

13.11.2018

Шерағаң шерткен шер

13.11.2018

Бақыршық жармалықтарды жұмыспен қамтып отыр

13.11.2018

«Абай болмаса, «Мирас» болмас еді...»

13.11.2018

Барқытбел баурайында ұлттық парк құрылды

13.11.2018

Теңдесі жоқ жобаның тегеуріні импортты ығыстырады

13.11.2018

Түйе шаруашылықтары ортақ іске жұмылады

13.11.2018

Тоқсан жыл бұрын Семейде...

13.11.2018

Балдыр жесе, балық та бағалы

13.11.2018

Бабадан қалған байрағын жырдың көтеріп

13.11.2018

Төл теңгеміз – тәуелсіздік тірегі

13.11.2018

Қызылорда тұрғындарын электронды құжатпен қамту 95,6%-ға жетті

13.11.2018

VII «Бастау» фестивалі аяқталды

13.11.2018

Жарияланбаған автономияның ақыры

13.11.2018

Микроқаржы секторы макроэкономикалық міндеттерді шешеді

13.11.2018

Алматыда «Мейірім» мүмкіндігі шектеулі балаларды оңалту орталығы есігін ашты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу