Қызғаныш деген қызыл ит

Заты адам баласымен бірге жасасып келе жатқан, көнермес те көгер­мес сезімдердің бірі – қызғаныш. Адам­ның көзіне шел қапта­та­тын қара қыз­ға­ныштардан кекшілдік пен күн­шілдік, бақас­тық пен бақталастық қоз­дап, неше түрлі қылмыстар жасалып жата­ты­ны да ешкімге құпия емес. 

Егемен Қазақстан
23.05.2018 399
2

Әрине махаббаттағы қызғаныштың мәселесі қиынырақ. Бұл арада біз бір-біріне опасыздық жасау, көз­ге шөп салу сияқты, тағы басқа ерлі-зай­ып­­­тылар арасындағы қызғаныштардың себеп-сал­дарларына тоқталып жатпаймыз. Тек ерте за­мандағы әйгілі Рим императорының: «Це­за­рь­дың әйелінің адалдығы күмәннан тыс» де­ген астарлы афоризмін алға тартумен шек­те­леміз. Әлбетте, өмірлік жар-қосағына деген осындай шексіз, алғаусыз сенім қазіргі кезде де от басы, ошақ қасындағы қызғаныш деген қызыл иттің абалаған аптығын басып, азайтары анық. 

Қызғаныш әлеумет өмірінің, қоғам тол­қы­ны­ның барлық қатпар-қалтарыстарын қам­тиды. Адам бойындағы теріс мінез, жаман­дық атаулыны өлтіре шенеген Абай хакімнің «Ескендір» поэ­масы: «Осы жұрт Ескендірді біле ме екен, Ма­ке­дония шаһары оған мекен. Филип патша ба­ласы ер көңілді, Мақтан сүйгіш, қызғаншақ адам екен» деп басталады. Міне, осы мақтан сүй­гіш, қызғаншақ Ескендір патша бола салысымен «өз жұрты аз көрініп, көршілерге көз алартып қарады оңды-солды» дейді. Иә, қызғаныш астам­шылдыққа, ашкөздікке, тойымсыздық пен ынсапсыздыққа жел береді. Осы заманғы ел­аралық қатынастарда да қызғаныштан туған ба­қай есептер болмай жатыр деп кепілдік бере алмай­мыз. Әсіресе Қазақ елінің жерінің кең­ді­гін, кенінің кенендігін күндеп көре алмаушылар, со­ған жаңағы Ескендір патшадай көз алартушылар осы таяу төңіректен-ақ табылатынына еш шү­бә­ланбаңыз.

Әлімсақтан келе жатқан әмбеге белгілі бір дерт – ұлы тұлғалардың, өнер иелерінің талант-дарынын қызғану. Арыда Сократқа, беріде Моцартқа у беріп өлтірген деген әңгімелер тарих парағында хатталып қалған. Кезінде ұлы ақын Пушкин «Моцарт пен Сальери» деген шағын драмалық дастан жазып, қызғаныш қасіретінің көркем шындығын келістіре суреттеген  болатын. Моцарттың аузына: «Ол данышпан ғой. Ал данышпандық пен зұлымдық – бір қауызда қабыспайтын екі түрлі нәрсе» деген сөздер салады. Сол айтқандай, нағыз кемеңгерлер қызғаныш сынды пендешілікке бой алдырмаса керек-ті.

Ежелгі қазақ даласында біреудің маңдайына біткен сұлу жарын, жүйрік атын, қыран бүркітін қызғанып қара күшке жүгіну жағдайлары аз болмағанын байқаймыз. Ғашықтардың арасына тікенек болып шыққан қара қызғаныштың қиянатшыл бейнелері – Қодар мен Бекежан. Ерейменнің жазығында, Сағынайдың асындағы аламан бәйгеде құстай ұшып бірінші болып келе жатқан Ақан серінің Құлагер тұлпарының алтын басын балталап шауып жер қаптырған да – батыраш қызғаныш еді. Бірақ қаскөйлер бәрібір діттеген арам пиғылдарына жете алған жоқ. Қайта қазақтың барлық замандардағы өрен жүйрігі Құлагер болып қалды. Халқымыз үшін хас таланттың да шынайы бейнесі – Құлагер. 

Нәзік жүректі, жаны жараланғыш керемет дарын иелері қызғаныш пен күншілдік құрбаны болып жататыны белгілі. Сырттан ғайбаттау, қаңқу мен сыбыс тарату, өтірік пен өсек – күншілдердің басты қаруы. Қазақтың аяулы әншісі Күләш Байсейітова, аймаңдай ақыны Мұқағали Мақатаев және басқалары қызғаныштың қызыл итіне таланбады деп кім айтады.

Кезінде кеңестік кер саясаттың сіреу мұзды сеңін бұзып Кенесары хан туралы «Қаһар» романын жазған ұлтжанды қайсар қаламгер Ілияс Есенберлин көре алмаушылықтың құрбандығына шалынды, бәле іздегендер басынан қиқу кетірмеді. Ақсақал жазушыларымыздың өзі ұлт мүддесін пендешілікке жығып беріп, қазақ жастарының санасында үлкен сілкініс тудырған шығарманы сан-саққа жүгіртіп, алдынан он сан кедергілер орнатып бақты. Осы жағдай талқыға түскен жиында тек партизан жазушы Әди Шәріпов қана: «Біз неге осыншалықты қызғаншақ, күншілміз? Тарихи тақырыпты бағаламау көрсоқырлық қой!» деп назаланды. Әйткенмен, сол «Қаһарды», тұтастай «Көшпенділер» трилогиясын халық өзі хан көтеріп әкетті. Трилогия лениндік сыйлыққа ұсынылды. Қатаң іріктеуден кейін екі үміткер ғана қалды: грузин Думбадзе мен қазақ Есенберлин. Куәгерлердің айтуынша, Мәскеуге үлкен топ болып келген грузиндер өз жазушысының шашбауын көтеріп, мәртебелі сыйлыққа тек соның лайықтылығына тиісті орынның көзін жеткізген, сендірген. Ал біз, қазақтар не істедік? Есенберлинді жалалаған домалақ арыз, шағым хаттарды төгіп тастадық. Сөйтіп сыйлық Думбадзеге берілді. Бір-бірінің бағын қызғанған, алты бақан, алауыз қазақ айдалада қалды. 

Осындай келеңсіз жайлар келешегімізге сабақ болса, қане. Абай хакім айтқандай, жа­ны аяулы жақсыға қосамын деп ырылдатып қыз­ғаныштың бір-бір қызыл итін сақтағаннан сақ­тасын Құдай. Имандылыққа жат қызғаныш нәпсісін тыя білейік, іштарлық пен көре алмау­шы­лықтан аулақ болайық, ағайын!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу