Қазақ философиясының бес томдығы жарыққа шықты

Ежелгі дәуірден қазіргі кезеңге дейінгі заманды қамтитын «Қазақ философиясының тарихы» атты бес томдық оқырманмен қауышты. Бұл – Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Философия, саясаттану және дінтану институты» тарапынан жарық көрген қомақты жинақ. Осыған орай Алматыда құнды еңбектің тұсаукесері өтіп, оған белгілі философ-ғалымдар мен саясаткерлер қатысты.

Егемен Қазақстан
28.05.2018 1719

– Мұнда қазақ философия­сының ұлттық сипаты, оның Шығыс пен Батыс арасындағы Қазақ­станның геосаяси жағ­дайымен белгіленген рухани мәд­ениетінің байлығы мәселе­сі талқыланады. Бұл көлем­ді еңбекте қазақ философия­лық ойының барлық маңыз­ды кезеңдері: түркілік кезең, ақын-жыраулардың филосо­фия­лық көзқарастары, қазақ ағарту­шылығы философиясы, ХХ ғасырдағы қазақ филосо­фиясы мен тәуелсіздік кезеңдегі философиялық ой-тұжырымдар зерделенген, – деді Философия, саясаттану және дінтану институ­тының директоры Ақан Бижанов.

 Қазақ тіліндегі бес томдық еңбекті шығару жөніндегі ғы­лы­ми-зерттеу жобасының же­тек­­­шісі, академик Әбдімәлік Нысан­баев сүбелі еңбекке жан-жақты тоқталды. 

– Бұрын институт ғалым­дары тарапынан төрт томдық «Ұлы дала ойшылдары» деген ең­бек жа­рық көрген. Кейін «Мәде­ни мұра» бағ­дарламасына орай ж­и­нақ та шықты. Енді міне, бүгін бес том­дық құнды дүние оқыр­­мандарға ұсынылып отыр. Фило­со­фияның мәселелеріне орай біз­бен туыс­тас көрші елдер де өз еңбек­терін шығаруда. Ай­талық, өз дәс­түрі мен пәлса­палық тарихын сара­­лаған Әзер­байжан – төрт, Тәжік­стан – үш және Өзбекстан бір том­дығын шығарды. Олар қа­зір қазақ тілінде жарық көрген біз­дің бес томдығымызды аттай қалап, қыз­ы­ғушылықпен сұрап отыр.

 Тоқсаныншы жылдардың басында, кеңестік замандағы көзқарас бойынша шыққан еңбек­тер баршылық еді. Ал еліміз Тәуел­сі­з­дігін жариялағаннан кейін қоғам басқа сатыға өткен тұста, ғалымдар «енді не істей­міз?» деген сыңайда абды­рап қалғандай болды. Алай­да қазақ философиясының ұлт­тық сипаты, оның Шығыс пен Батыс арасындағы геосаяси жағ­дайы, ұлтымыздың рухани бай­лығы, дәстүрі мен салты, өзін­дік құндылықтары зерттеліп, ғалымдар тарпынан жаңа са­тыға көтерілді. Тәуелсіздікті нығай­ту мен ұлттық бірегейлікті қалып­та­с­тыру жағдайында еліміздің ру­ха­ни және философиялық төл мұ­ра­сына жүгінуі, халық­тың өзін­дік сана­сының өсуіне әсер ететін, ұлт­тық келбетіне, бірлігі мен ынты­мақтастығының тамыры тереңге кеткен тарихи бас­тау­ларына деген мүддесінің жаң­ғыруы заңдылық.

Философиялық еңбектің үш томы қазақ ағартушылығына ар­налған. Бұрын жұртшылық Абай, Шоқан, Ыбырайды ғана оқулықтан тапса, енді Мәшһүр-Жүсіп Көпеев, Ғұмар Қараш және тағы басқа ғұламалармен толықты. Сонымен қатар Қазақ хандығы, қазақ философиясы едәуір зерттелді. Соңғы томы тәуел­сіз қазақ философиясына ар­нал­ған. Енді осы бес томдық ең­бекті орыс және ағылшын тіл­дерінде шығару жоспарлануда. 

 Философия, саясаттану және дінтану институты бес томдық қомақты еңбектің бір парасын Түркияға сыйға тартты. Енді туыс­тас, түбі бір түрік ғалымдары бірнеше томдық жинақты аударып шығаруға құлшына кіріспек. Соның тұсаукесерін Анкара шаһарында өткізбек. Бұл істе олардың зор тәжірибелері бар. Кезінде «Түркістан» энцик­лопедиясын көрнекті қоғам қай­раткері Сүлеймен Демирел өз қаржысына шығарған болатын. 

 Қазақ философиясының тарихы – бірнеше жылдың қажырлы еңбегі. Бұл болашақта бірнеше тілде жарық көреді деп жоспарлануда. Бес томдық қомақты еңбекті халықаралық деңгейге сай етіп шығару үшін әлі де пысықтап, сапасын арттырып, дамыта түсу керек. 

Ғалым СҮЛЕЙМЕН,
«Егемен Қазақстан» 

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу