Каспийдің құқықтық мәртебесі айқындалатын күн жақын

Өткен аптада елордада Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенция жобасын әзірлеу бойынша арнайы жұмыс тобының кезекті отырысы өткен еді.

Егемен Қазақстан
31.05.2018 1212
2

Сыртқы істер министрлерінің орынбасар­ла­ры деңгейіндегі бұл жиынға Каспий ма­ңын­­дағы бес мемлекет – Қазақстан, Ресей, Әзербайжан, Иран және Түрікменстан елде­рінің делегациялары қатысты. Кейін белгілі болғанындай, Каспий теңізі маңындағы мемлекеттер басшыларының кезекті саммиті биыл тамыз айында өтеді. Ондағы басты жаңалық – осы сам­мит­­те Каспийдің құқықтық мәртебесі тура­лы конвенцияға қол қойылу мүмкіндігі болмақ.

Қазақстан тәуелсіздігін жариялаған кезден бергі кезеңде өзінің құрлықтағы мем­ле­кеттік шекарасын халықаралық құқық негі­зінде айқындап әрі мызғымастай етіп бекі­тіп алды. Енді еліміздің кең-байтақ жері­не шекаралас мемлекеттердің де, өзге елде­рдің де ешқайсысы көз аларта алмайды, тіпті дауласуға да құқықтары жоқ. Ал Кас­пий теңізін бөлу арқылы оның құқықтық мәр­те­бесін айқындау мәселесіне келсек, мұнда Қазақстанның ұстанымы айқын. Біздің еліміз бұл мәселеде БҰҰ-ның теңіз құқығы жөніндегі 1982 жылғы конвенциясының жекелеген ережелерін басшылыққа алатынын бастапқы кезде-ақ мәлімдеген.

Жалпы, Қазақстан ұстанымы Каспий маңы мемлекеттерінің саяси және экономикалық мүдделерін тиімді қамтамасыз ету мақсатын көздейді. Ол – Каспийдің аумақтық теңіз, балық аулау аймағын және ортақ су кеңістігін белгілеу. Бұл жоғарыда аталған конвенция ережелеріне толық сәйкес келеді. Сондай-ақ аумақтық теңіздің сыртқы шекарасы жаға­лаудағы мемлекеттің барлық егеменді құқық­тарға толығымен ие болатын мемлекеттік шекарасы болуы қажет. Бұған қоса, елі­міз балық аулау аймағын, оның ені мен ре­жімін Кас­пий маңы мемлекеттерімен келісе отырып, жеке санатқа бөліп қарастыруды ұсынады. Бұл балық аулау мен биоресурстарды пайдалануды тиісті аймақтарда және ашық теңізде кәсіпті лицензиялау мен балық аулау­дың келісілген квоталары негізінде жүзеге асыру қажеттігін көздейді.

Каспийдің құқықтық мәртебесін айқын­дау­да Қазақстан тарапы арнайы жұмыс тобының аясында теңіз маңындағы елдермен екіжақты және үшжақты келіссөздерді тұрақты жүргізіп келді. Соның нәтижесінде еліміз Каспий маңы мемлекеттерінің барлығымен жекелеген мәселелер бойынша тиісті құжаттарға қол қойды. Ол құжаттар теңіздің биологиялық әртүрлілігін сақтау, экологиялық қауіпсіздікті қам­тамасыз ету, болуы ықтимал тосын оқиға­лар­дың алдын алу және басқа да өзекті мәсе­лелерге бағытталған...

Ондаған жылдардан бері Каспий бассейні­ндегі мол энергетикалық қор мен өте сирек кездесетін биоресурстар әлемдегі ірі мемле­кеттердің қызығушылығын тудырып келеді. Өйткені мұнай мен газ бүгінде отын-энергетика көзі ретінде халықаралық қатынастарда ерекше маңызға ие әрі әлемдік экономикада алатын орны жоғары. Оның үстіне Каспий теңізінің мүмкіндігі Еуропа мен Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің нары­ғын мұнай және газбен жабдықтаудағы стра­тегиялық мәні ерекше екені әлдеқашан дәлелденген. Сондықтан мұнай мен газдың өзі саясатқа айналып бара жатқан қазіргі заманда теңіздің құқықтық мәртебесін осы бастан нақтылап алған жақсы. Бұдан оған қатысушы мүдделі елдердің ешқайсысы ұтылмайды. Сондай-ақ бүгінде әлемдегі геосаяси жағдай да оңып тұрған жоқ.

Теңіздің құқықтық мәртебесінің айқын­да­луы елдердің аумақтық тұтастығы мен шек­аралардың мызғымастығы аясында қауіп­сіз­діктің қосымша кепіліне қол жеткізуге мүм­кіндік береді. Себебі Каспий теңізінің табанын бөлуде оған қатысушы бес мемлекеттің әрқайсысының өз үлесі бар: Қазақстан – 23 пайыз, Ресей – 19 пайыз, Әзербайжан – 18 пайыз, Түрікменстан – 21 пайыз, Иран 13 пайыз үлеске ие. Ал кез келген ортақ мәселеге қатысты халықаралық құқық ең алдымен мемлекеттер арасындағы қатынастарды нығайтуға негіз болады. Сол себептен халықаралық қатынастар саласында қызығушылықты арттырып отырған Каспийдің құқықтық мәртебесін нақтылау бүгінгі күннің аса маңызды мәселелерінің бірі саналады.

Каспий – ерекше маңызды стратегиялық аймаққа жатады. Географиялық жағынан орналасуы оны Еуразия құрлықтарында ғана емес, дүние жүзіндегі ықпалы күшті теңіздердің қатарына қосты. Себебі теңіз табанында мұнай мен газдың аса мол қоры қатталып жатыр. Енді сол байлықты игеріп, игілікке жаратудың уақыты келді. Қарт Каспийде мұнай-газ кон­ден­сатынан бөлек өсімдіктер мен жан-жан­уарлар дүниесі де жетіп-артылады. Әсіресе те­ңіз бағалы балық тұқымдасы бекіремен ерекшеленеді. Деректерге қарағанда, дүние жүзіндегі жыл сайын ауланатын бекіренің 80 пайызынан астамы осы Каспий теңізінің үлесіне тиеді екен.

Бүгінгі күнге дейін Каспий маңы мемлекет­тері басшыларының төрт саммиті өтті. Жоғары деңгейде өткен сол кездесулердің әрбірі қа­ралған, талқыланған мәселелерімен жә­не қол қойылған жекелеген құжаттарымен ерек­­шеленеді. Келесі бесінші саммит айтулы ха­лық­аралық жиындар мен ірі іс-шаралар жиі ұйым­дастырылатын орынға айналған Астана қаласында өтпек. Бұл саммиттің маңызы бұрынғыларға қарағанда, ерекше жоғары болады деген болжам бар. Өйткені онда Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қойылуы ықтимал.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу