Каспийдің құқықтық мәртебесі айқындалатын күн жақын

Өткен аптада елордада Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенция жобасын әзірлеу бойынша арнайы жұмыс тобының кезекті отырысы өткен еді.

Егемен Қазақстан
31.05.2018 1273
2

Сыртқы істер министрлерінің орынбасар­ла­ры деңгейіндегі бұл жиынға Каспий ма­ңын­­дағы бес мемлекет – Қазақстан, Ресей, Әзербайжан, Иран және Түрікменстан елде­рінің делегациялары қатысты. Кейін белгілі болғанындай, Каспий теңізі маңындағы мемлекеттер басшыларының кезекті саммиті биыл тамыз айында өтеді. Ондағы басты жаңалық – осы сам­мит­­те Каспийдің құқықтық мәртебесі тура­лы конвенцияға қол қойылу мүмкіндігі болмақ.

Қазақстан тәуелсіздігін жариялаған кезден бергі кезеңде өзінің құрлықтағы мем­ле­кеттік шекарасын халықаралық құқық негі­зінде айқындап әрі мызғымастай етіп бекі­тіп алды. Енді еліміздің кең-байтақ жері­не шекаралас мемлекеттердің де, өзге елде­рдің де ешқайсысы көз аларта алмайды, тіпті дауласуға да құқықтары жоқ. Ал Кас­пий теңізін бөлу арқылы оның құқықтық мәр­те­бесін айқындау мәселесіне келсек, мұнда Қазақстанның ұстанымы айқын. Біздің еліміз бұл мәселеде БҰҰ-ның теңіз құқығы жөніндегі 1982 жылғы конвенциясының жекелеген ережелерін басшылыққа алатынын бастапқы кезде-ақ мәлімдеген.

Жалпы, Қазақстан ұстанымы Каспий маңы мемлекеттерінің саяси және экономикалық мүдделерін тиімді қамтамасыз ету мақсатын көздейді. Ол – Каспийдің аумақтық теңіз, балық аулау аймағын және ортақ су кеңістігін белгілеу. Бұл жоғарыда аталған конвенция ережелеріне толық сәйкес келеді. Сондай-ақ аумақтық теңіздің сыртқы шекарасы жаға­лаудағы мемлекеттің барлық егеменді құқық­тарға толығымен ие болатын мемлекеттік шекарасы болуы қажет. Бұған қоса, елі­міз балық аулау аймағын, оның ені мен ре­жімін Кас­пий маңы мемлекеттерімен келісе отырып, жеке санатқа бөліп қарастыруды ұсынады. Бұл балық аулау мен биоресурстарды пайдалануды тиісті аймақтарда және ашық теңізде кәсіпті лицензиялау мен балық аулау­дың келісілген квоталары негізінде жүзеге асыру қажеттігін көздейді.

Каспийдің құқықтық мәртебесін айқын­дау­да Қазақстан тарапы арнайы жұмыс тобының аясында теңіз маңындағы елдермен екіжақты және үшжақты келіссөздерді тұрақты жүргізіп келді. Соның нәтижесінде еліміз Каспий маңы мемлекеттерінің барлығымен жекелеген мәселелер бойынша тиісті құжаттарға қол қойды. Ол құжаттар теңіздің биологиялық әртүрлілігін сақтау, экологиялық қауіпсіздікті қам­тамасыз ету, болуы ықтимал тосын оқиға­лар­дың алдын алу және басқа да өзекті мәсе­лелерге бағытталған...

Ондаған жылдардан бері Каспий бассейні­ндегі мол энергетикалық қор мен өте сирек кездесетін биоресурстар әлемдегі ірі мемле­кеттердің қызығушылығын тудырып келеді. Өйткені мұнай мен газ бүгінде отын-энергетика көзі ретінде халықаралық қатынастарда ерекше маңызға ие әрі әлемдік экономикада алатын орны жоғары. Оның үстіне Каспий теңізінің мүмкіндігі Еуропа мен Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің нары­ғын мұнай және газбен жабдықтаудағы стра­тегиялық мәні ерекше екені әлдеқашан дәлелденген. Сондықтан мұнай мен газдың өзі саясатқа айналып бара жатқан қазіргі заманда теңіздің құқықтық мәртебесін осы бастан нақтылап алған жақсы. Бұдан оған қатысушы мүдделі елдердің ешқайсысы ұтылмайды. Сондай-ақ бүгінде әлемдегі геосаяси жағдай да оңып тұрған жоқ.

Теңіздің құқықтық мәртебесінің айқын­да­луы елдердің аумақтық тұтастығы мен шек­аралардың мызғымастығы аясында қауіп­сіз­діктің қосымша кепіліне қол жеткізуге мүм­кіндік береді. Себебі Каспий теңізінің табанын бөлуде оған қатысушы бес мемлекеттің әрқайсысының өз үлесі бар: Қазақстан – 23 пайыз, Ресей – 19 пайыз, Әзербайжан – 18 пайыз, Түрікменстан – 21 пайыз, Иран 13 пайыз үлеске ие. Ал кез келген ортақ мәселеге қатысты халықаралық құқық ең алдымен мемлекеттер арасындағы қатынастарды нығайтуға негіз болады. Сол себептен халықаралық қатынастар саласында қызығушылықты арттырып отырған Каспийдің құқықтық мәртебесін нақтылау бүгінгі күннің аса маңызды мәселелерінің бірі саналады.

Каспий – ерекше маңызды стратегиялық аймаққа жатады. Географиялық жағынан орналасуы оны Еуразия құрлықтарында ғана емес, дүние жүзіндегі ықпалы күшті теңіздердің қатарына қосты. Себебі теңіз табанында мұнай мен газдың аса мол қоры қатталып жатыр. Енді сол байлықты игеріп, игілікке жаратудың уақыты келді. Қарт Каспийде мұнай-газ кон­ден­сатынан бөлек өсімдіктер мен жан-жан­уарлар дүниесі де жетіп-артылады. Әсіресе те­ңіз бағалы балық тұқымдасы бекіремен ерекшеленеді. Деректерге қарағанда, дүние жүзіндегі жыл сайын ауланатын бекіренің 80 пайызынан астамы осы Каспий теңізінің үлесіне тиеді екен.

Бүгінгі күнге дейін Каспий маңы мемлекет­тері басшыларының төрт саммиті өтті. Жоғары деңгейде өткен сол кездесулердің әрбірі қа­ралған, талқыланған мәселелерімен жә­не қол қойылған жекелеген құжаттарымен ерек­­шеленеді. Келесі бесінші саммит айтулы ха­лық­аралық жиындар мен ірі іс-шаралар жиі ұйым­дастырылатын орынға айналған Астана қаласында өтпек. Бұл саммиттің маңызы бұрынғыларға қарағанда, ерекше жоғары болады деген болжам бар. Өйткені онда Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қойылуы ықтимал.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу