Қос Корея қосыла ма?

Сәтін салса, ертең, 12 маусымда жаһан жұртшылығы маңызы аса жоғары тарихи оқиғаға куә болады. АҚШ президенті Дональд Трамп пен Солтүстік Кореяның көшбасшысы Ким Чен Ын Сингапурда бетпе-бет кездесіп, ұзақ жылдарға созылған текетіресті бейбіт жолмен шешу мәселесін талқылайды. Бұл кездесу несімен маңызды? Осыдан кейін Корей түбегіндегі қырғи-қабақ қатынас жөнге келіп, ядролық қақтығыс қаупі сейіле ме?

Егемен Қазақстан
11.06.2018 140
2

Жаһан бұл кездесуге үлкен үмітпен көз тігіп, тараптардың бітімге келуін бір Құдайдан тілеп отыр. Өйткені бір-біріне ядролық шоқпарын білеген елдер арасында от шығып кетсе, мұның тек Корей түбегінің мәселесі болып қалмайтынын, күллі әлемнің қауіпсіздігіне зардабын тигізетінін біледі. Корей дағдарысын шешудің жалғыз амалы бейбіт диалог дейтіндердің қатарында Қазақстан да бар. Осы жылдың өзінде біз­дің еліміз БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің төр­ағасы ретінде мүдделі тараптарды КХДР-дың ядролық бағдарламасы бойын­ша ке­ліссөздерді жедел қайта қозғауға шақы­р­ған болатын. 

Иә, бұл расымен де тарихи оқиға – АҚШ пен КХДР-дың іс басындағы президенттері тұңғыш рет кездеспекші. Негізі АҚШ-ты басқарғандар арасында бұған дейін де Солтүстік Корея лидерлерімен жүздескендер болған. Бірақ, олар тақтан түскеннен кейін ғана кездескен-ді. Олардың орындай алмағанын Д.Трамп іске асырып, ерлеп отыр.

Сонау Екінші жаһан соғысынан кейін қақ жарылған қос Корея бітіспес жау елдерге айналғаны белгілі. Содан бері Солтүстік Корея АҚШ-пен егесіп-ақ келеді. Бұл ерегіс Ким Чен Ын билікке келгелі тіпті өрши түсті. КХДР ядролық бағдарламасын дамытуды күшейтіп, 6 рет ядролық сынақ өткізді. Сонымен қатар баллистикалық зымырандарын бірнеше рет Жапонияның үстінен асыра ұшырып, әлемді дүрліктірді. Кейбір дереккөздері бұл елдің зымырандары қазір АҚШ-қа дейін жететінін айтады. 

Бұған жауап ретінде БҰҰ, АҚШ, Еуро­палық одақ, Жапония мен Оңтүстік Корея КХДР-ды ең қатал санкциялармен тұ­қыртуда. Сырт елдермен сауда-эконо­ми­калық байланысын барынша үзіп, жан-жақтан қысып бағуда.

«Бөрі арығын білдірмес» дегенмен, бұл санкциялардың салдары Пхеньянға оңай соқпаған сыңайлы. Біраз жыл тіресіп баққанымен, биылғы жылдың басынан бетті бері бұрды. Екі ортадағы сан жылғы тоң жіби бастады. Қаңтарда Солтүстік лидері бейбіт келіссөзге алғаш қадам жасап, спортшыларын Оңтүстік Кореядағы Қысқы Олимпиадаға жіберді. Ал, сәуір айында екі ел көшбасшылары тарихи саммит өткізді. Бұдан соң Сеулдің араағайындығымен КХДР мен АҚШ тікелей келіссөз жүргізуге келісті. Артынша Пхеньян барлық ядролық-ракеталық сынақтарды тоқтатып, полигондарды жабатынын хабарлады. Мұны қуана қабылдаған Д.Трамп Ким Чен Ынмен кездесуді асыға күтетінін жариялады. 

Әрине, келіссөздер оңайға түскен жоқ. Саммитке дейін қос ел басшысы бірнеше рет шекісіп қалып, артынша әупіріммен бекісті. 

Сонымен АҚШ пен КХДР серкелері 12 маусым күні Сингапурдың Сентоса ара­лын­дағы Capell қонақүйінде тоқайласатын болды. 

Бұл кездесуде қандай мәселелер тал­қы­лануы мүмкін?

Жағдайды сараптайтын болсақ, қос Корея бір кездегі Германияның қадамын үлгі тұтып, бүтін елге айналады деп топшылауға әлі ерте сияқты. Біріншіден, екі Кореяның біте қайнасып кетуі алпауыт елдер үшін аса қолайлы емес. КХДР дәл қазір ядролық қарудан бас тарта қоймайды, ал Оңтүстіктің қуатты экономикасына Солтүстіктің ядролық әлеуеті қосылар болса, бұл ел Жапония үшін, тіпті Қытай үшін де салмақты бәсекелеске айналуы әбден мүмкін. Сонымен қатар Ресейдің де өңірдегі ықпалына әсерін тигізері анық. Мұндай жағдайда қос Кореяны біріктіру оңайға түспейді. Екіншіден, экономикасы артта қалған Солтүстікті қатарға қосу үшін Оңтүстіктің қыруар қаржы шы­ғын­­дауына тура келеді. Экономистердің айтып отырған қаржысы тым қомақты. Бұл бүгін-ертең шешілетін іс емес дейді сарапшылар. 

Сондықтан бұл жолғы басты тақырып Солтүстік Кореяның ядролық бағдар­ла­ма­сын жою болуы әбден мүмкін. Корей тү­бегінде ядролық қарусыз аймақ құруды қол­дағанымен, Ким Чен Ынның ядролық қа­руды жою жөнінде уәде бере қоюы екіталай. Өйткені дәл қазір сенері де, сүйенері де – әскери әлеуеті. Пхеньянның діттегені – санкциялардан арылу. Тұс-тұстан қысып бара жатқан санкцияларды тоқтатпаса, осы жылдың соңына дейін КХДР шатқаяқтап қалғалы тұр. Алайда, ядролық бағдарламасын біржолата жоймайынша КХДР санкциялардың алынуынан үміт күтпей-ақ қойсын дегенді АҚШ анық аңғартқан.

Қалай болған күнде АҚШ ядролық қарудан біржола бас тартуды талап етеді. Ал, Пхеньян бірден уәде бермей, шамасы жеткен жерге дейін саудаласып бағады. Түптің түбінде КХДР үшін тығырықтан шығудың жалғыз жолы – қауіпті қарудан бас тарту. Өйтпеген күнде әлемдік қоғамдастық қысымы күшейген үстіне күшейе беретіні анық. 

Қамбар АХМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу