Парацельс раушаны

Сөзі аз, кейіпкерлері одан да аз, бірақ мағынасы терең әңгімелерді көп кездес­ті­ресіз бе? Оны оқып, талқылап, әр сөзінің астарын іздейсіз бе? Мен кейде кітап сөре­сін­де тұрған, оқылған кейде оқылмаған кітап­тарды ақтарып тұрып кез келген бе­тіне тоқтап бір абзацын оқимын. Содан қызығушылық туындаса әрі қарай оқып кетемін, кейде сол бір-екі абзацтан кейін кітапты жауып орнына қоямын.

Егемен Қазақстан
12.06.2018 196
2

Бұл шағын тәжірибені жаңа идея табу үшін немесе ұзақ уақыт істеп жатқан, бірақ жалықтырған істен аз болса да оқшаулану, ойды басқа нәрсеге бұру үшін жасаймын. Сондай бір сәтте қолыма түскен кітаптан Хорхе Луис Борхестің «Парацельс раушаны» деген әңгімесі туралы пікірлерге көзім түсті.

Хорхе Луис Борхесті білмейтін адам жоқ болар, шығармаларын оқымасаңыз да атын естігеніңізге сенімдімін. Бұл шағын әңгімеде ұстаз іздеген шәкірттің сынаққа шыдамай ұстазсыз қалуы, ал ұстазға өзіне сай лайықты шәкірттің кездеспеуін көреміз. Шәкірт ұстаз іздейді, бірақ алдында тұрған кісіні сынап барып өзіне ұстаз еткісі келеді. Ол өзінің шеберлігін дәлелдесе ғана, оның ұстазы бола алады екен. Ұстаздың «Сен кімсің? Менен не күтесің?» деген сұрағына жауап бермес бұрын шәкірт болғысы келген адам үстелдің үстіне алтын тиындарды сілкіп түсіре бастайды. «Бұл ақша менің сенімен бірге жұмыс істегім келетінінің дәлелі. Сенімен бірге (барлық нәрсені алтынға айналдыратын) тасқа жететін жолды жүріп өткім келеді», дейді. Бірақ ұстаз басынан, егер «сенің мақсатың алтын болса, онда сен менің шәкіртім бола алмайсың» дегенді айтады. Ұстаз болашақ шәкіртіне «тасқа баратын жолдың өзі тас» екенін түсіндіреді, егер ол осыны түсінбесе, онда ешнәрсені түсінбегенін айтады. Оның әр қадамының мақсат екенін, бара жатқан жерінің өзі де «тас» екенін айтады. Бірақ келген кісі қолындағы раушан гүлін көрсетіп, осы гүлді өртеп, оны күлден қайта қалпына келтіруін сұрайды. Ол осы көріністі өз көзімен көргісі келеді, осы ғажайып кереметтің куәгері болғысы келетінін айтады. Бірақ ұстаз «сен тым сенгішсің, маған сенгіш адамдар керек емес. Маған сенімі бар адамдар керек. Раушан гүлі – мәңгі, оның сырт пішіні ғана өзгереді. Сен оны қайта көруің үшін бір ғана сөз жеткілікті» дейді. Бірақ жас жігіт өз дегенінен қайтпайды, раушан гүлін отқа лақтырып жібереді. Ұстаз ешнәрсе істемейді. Жігіт өз қателігін түсініп кетіп қалады. Әрине ол «Менің рухым күшейген кезде, қайтып келемін» дейді, бірақ екеуі де қайтып келмейтінін нақты біледі. Ол кетіп қалған соң, ұстаз қолындағы гүлдің күліне қарап сөз айтады да раушан гүлі қайтадан пайда болады. Осымен әңгіме аяқталады. Болашақ шәкірт ұстазын сынағысы келеді, бірақ ұстаздың да оны сынап жатқанын байқамай қалады. Сондықтан әкелген алтынын алып кетіп қалады, қайта оралмайды. Тағы бір айтатын нәрсе, шәкірт болғысы келген адам раушан гүлін отқа тастаса ол құриды, жоқ боп кетеді деп ойлайды, ал ұстаз оған раушан отқа оранып от болады, кейін күлге айналады, бірақ қандай жағдай болса да раушан гүлі болып қала беретінін айтады.

Осы шағын әңгімесінде Борхес адамның өзіне және болашақ ұстазына деген сенімсіздігін ашық көрсетеді. Адам өзінің істеп жатқан ісіне сенуі керек, сонда ғана нәтиже болады. Шәкірттердің ең басты қателігі – жастарға тән шыдамсыздық. Олар көп күтпей құпия білімді сол сәтте алғысы келеді. Ал ұстазға оның ісін жалғастыра отырып, ғылымды әрі қарай дамытатын, білімді сеніп тапсыратын шәкірт керек. Сондықтан ұстаз шәкіртін сынайды. Өкініштісі, бұл екеуі бір-бірін таба алмай, ұстаз – шәкіртсіз, шәкірт – ұстазсыз өмірден өтулері мүмкін.

Негізі Парацельс – өте танымал есім. Жоғарыда айтылған Хорхе Луис Борхестің әңгімесінің басты кейіпкерінің есімі Парацельс. Ағайынды Вайнерлердің «Лекарство для Несмеяны» романының басты кейіпкерінің де есімі осындай. Оған кинотуындылар да арналған, мысалы 1943 жылы аустриялық кинорежиссер Георг Пабст осы атаумен кино түсірген, басқа да фильмдердің басты кейіпкері. Неге десеңіз, бұл есім танымал швейцарлық алхимик, дәрігер, философ Филипп Ауреол Теофраст Бомбаст фон Гогенгеймнің (1493-1541) лақап аты. Парацельс – латын тілінен аударғанда «Цельстен басым түскен» дегенді білдіреді. Ал Цельс ежелгі римдік энциклопедист және біздің эрамызға дейінгі І ғасырда өмір сүрген медицина білгірі. Парацельс медицина ғылымы мен тәжірибесінің реформаторы болған, оның қалдырған мұрасы ұшан-теңіз, мысалы, цинк металына атау берген.

Бір зерттеуде осы әңгімені әртүрлі мамандық иелеріне: тарихшыларға, физиктер мен дәрігерлерге, суретшілер мен музыканттарға, тіл мамандарына оқытып, пікірлерін сұрайды. Әр мамандық иесі өз біліктілігі және өзі зерттейтін ғылым тұрғысынан пікір айтады. Тарихшылар бұл астарлы әңгімеден адам өз ісіне адал болуы тиіс, түсініксіз құбылыстарға қызығушылық ғылыми шындықты іздеуге бастау болады деген қорытынды шығарады. Физиктер мен дәрігерлер «раушан гүлі – шынайы өмір, оны оңай өртеп жіберуге, яғни жоқ қылуға болады, өлген нәрсе қайта қалпына келмейді. Бірақ қиялдағы әлемде бәрі мүмкін, ол жерде өзіне тән заңдылықтар бар» дейді. Суретшілер мен музыканттар үшін раушан гүлі – сұлулықтың символы. Жас жігіт мәңгілік сұлулықтың иесі болғысы келеді. Ал ғажайып оның жүзеге асатынына сенгенде ғана мүмкін болады, ол бұйрық немесе талап еткенде жүзеге аспайды. Сондықтан өзімізге сенейік, өз ісімізге адал болайық, қала берді ғажайыптың болатынына сенейік, сонда ғана арман-тілектеріміз шындыққа айналады. Оған қоса ұстаз іздеуден жалықпайық, жақсы шәкірт болуға тырысайық, өйткені уақыт өте келе өзіңнің де ұстаз болуға мүмкіндігің бар екені сөзсіз.

Бақытгүл САЛЫХОВА,
педагогика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу