«Minecraft»: еңбекке жетелей ме, еліктіре ме?

Бүгінде балаларды еліктіріп, баурап алатын қызықтардың саны жеткілікті. Барлығы жеткіншектің ой-өрісінің дамуына, физикалық тұрғыда шыңдалуына, жан-жақты болып өсуіне ықпал ете ме, жоқ әлде зиянды тұстары молырақ па?

Егемен Қазақстан
15.06.2018 176
2

Жуырда WhatsApp желісінде ақпарат тарады. Онда балалардың есі кете, беріле ойнайтын «Minecraft» ойынынан түннің бір уағында «Төсегіңнен тұр, терезеңнің алдына шық, үш рет алақаныңды соғып, сосын терезеден секір» деген сипатта балаға бұйрық келгені айтылады. Ал ұйқылы- ояу бала сүйікті ойынынан жіберілген бұйрықты бұлжытпай орындайды. Әрине бұл ақпараттың шын-өтірігі құзырлы органдар тарапынан тексеріле жатар. Бірақ бақылаусыз ойнаған баланың жадын жаулап алған ойын оның түсіне кіруі де мүмкін ғой. Сондықтан ата-аналардың бауыр еті баласының гаджеттен қандай ойын ойнайтынын қадағалағаны аса қажет. Сондай-ақ оқыс оқиғалардан сақтану үшін түн баласы баланың смартфонды басына жастанып ұйықтауына жол бермей, сөндіріп қойғаны абзал. Жазғы демалыс уақытында балалардың немен айналысып жүргенін үнемі назарда ұстау керектігі жөніндегі ата-ананың алаңдаушылығы байқалған хабарлама елді едәуір елеңдетті. 

Осыдан кейін әркімнің де баласы мен немересіне осынау ойынды білесің бе деп сұрақ қойары анық. Біз де 7 жасар неме­ремізден сұрадық. «Иә, бұл өте қызық ойын. Мен де ойнаймын, онда құрылыспен айналысып үйлер тұрғызасың, алтын алу үшін шахта қазасың, ауылға барып сәбіз егіп, ағаш жонып, түрлі жұмыс істейсің, судан секіресің», дейді немереміз. «Бұл ойында «секір» деп айтады екен ғой, ондай жаман ойынды ойнама, құрысын» дедік. «Иә, дұрыс емес нәрсені жасауға болмайтынын білемін, секірмеймін. Ол бала шахтаға секіріп түскен шығар, мен ешқашан секірмеймін», деп жауап берді. Бұдан кейін бойыңызды үрей билейтіні анық. Қорқынышты.

Рас, бүгінде гаджетке тәуелділік, ондағы ойын әлеміне сүңгу бел алып кетті. Желілерге кіріп тегін ойнай бер. Бірақ әр қолданушы кірген сайын ойынды ойлап тапқан жан­дардың қалталары қалыңдай түсуде. Сон­дықтан да жаңартылған нұсқалары шыға­ры­лып, үздіксіз айналып жатқан иірімдер әр кірген сайын бала-шағаны еліктіре түседі. Әсіресе бүлдіршіндер үшін зияны зор. Компьютерлік бағдарламалар арқы­лы жетілдіріліп, жыл өткен сайын «тұт­қындарының» санын ұлғайтып отыр­ған осындай ойындарға кешенді зерттеу жүргізген ғалымдар мұның тек мидың көру, қол-аяқты қимылдату тәрізді ғана бөліктерінің жұмыс істеуі мен дамуына әсер етіп, қалған эмоцияны басқару, оқу, үйрену сынды бөліктерін «ұйқыда» ұстайтынын анықтаған. Бір қарағанда «Minecraft» ойыны баланы ойлауға жетелейтіндей, үй тұрғызып, шахта қазып, байлық тауып, мал бағып, егін егіп дегендей пайдалы істер­ді виртуалды болса да үйрететіндей кө­рі­­неді. «Алайда ойынның креативтілігі бағ­­дарламасының негізінде жатыр. Онда көп­теген комбинациялар қарастырылып, балалар өздеріне беймәлім әлемді зерттеп, өз қолымен құрастырады. Бұл үшін қажетті құрал-жабдықтар да беріледі. Сондықтан оны шығармашылық тұрғыдағы ойын деп ойлап қалуға болғандай. Алайда ойынның ашық финалы жоқ. Сондықтан үнемі үй соғу, шахта қазу сияқты бітпейтін міндеттер легі баланы жалықтырып, діңкелетеді. Зерттеу уақытында жеткіншектердің үздіксіз ойыннан соң тыз етіп тез ашуланатынын, шаршап қалатынын анық көрдік. Бұл – балалар үшін өте зиянды ойынның бірі» деген қорытындыға келіпті өздерінің зерттеулерінде Роберт Пейзонау, Юна Ли атты ғалымдар.

Аталған ойынға әдейілеп кіріп, мақсат­ты түрде ашып көргенбіз. Шынында «Майнкрафт» батыры тынымсыз көрінеді. Ғимарат салу үшін құм жинап, кірпіш құйып, есік-терезе үшін ағаш жонып, ашығып қалмас үшін тамағын, ас-суын әзірлеп, оның қорын жасап, көкөністер егіп, күтіп-баптап, соның бәрін жүзеге асыру үшін шахта қазып, алтын, күміс өндіріп, сыңғырлатып тиын-тебен жинап тынымсыз қарекетте жүрген, қажет болса, терең судан да, биік құздан да қорықпайтын жаужүрек батыр, қолынан келмейтіні жоқ хас шебер. Бірақ ойын арқылы бала қиялын жаулап, енді ананы істеп бітірген соң мынаны баста, ғимаратың салынып, ақшаң көбейді. Үсті-үстіне молайтып, іргеңді кеңейтуіңе мүмкіндік мол деп еліткен үстіне елітіп, иектеп әкететін ойынның құрығы тым ұзын көрінген. Бұл аз дегендей, таң атпастан елдің барлығы шырт ұйқыда жатқанда бұйрық түсіп, шахтаға секіріп түсіп, мол ақшаны тез ал дегенге ұйқылы ояу жеткіншек терезеден қарғып кетсе, орны толмас өкініштің өзекті өртері анық.

Сол себепті балаңызға уақыт бөліп жүрсіз бе, бос уақытында немен айналысады, қандай ойындар ойнайды? Далаға шығып ойнай ма, әлде көзін сүзіп, тек компьютер, гаджет пен планшеттің алдында отыра ма деген сауалдарға бір уақ жауап беріп көріңізші. Бір мезгіл отбасыңызға көңіл бөліп, бірге қыдырып, бірге кітап оқып, бірге еңбек етіп байқаңызшы. Әйтпесе балалар мен немерені гаджет тәрбиелеп жатқандай әсердеміз...

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу