«Minecraft»: еңбекке жетелей ме, еліктіре ме?

Бүгінде балаларды еліктіріп, баурап алатын қызықтардың саны жеткілікті. Барлығы жеткіншектің ой-өрісінің дамуына, физикалық тұрғыда шыңдалуына, жан-жақты болып өсуіне ықпал ете ме, жоқ әлде зиянды тұстары молырақ па?

Егемен Қазақстан
15.06.2018 99
2

Жуырда WhatsApp желісінде ақпарат тарады. Онда балалардың есі кете, беріле ойнайтын «Minecraft» ойынынан түннің бір уағында «Төсегіңнен тұр, терезеңнің алдына шық, үш рет алақаныңды соғып, сосын терезеден секір» деген сипатта балаға бұйрық келгені айтылады. Ал ұйқылы- ояу бала сүйікті ойынынан жіберілген бұйрықты бұлжытпай орындайды. Әрине бұл ақпараттың шын-өтірігі құзырлы органдар тарапынан тексеріле жатар. Бірақ бақылаусыз ойнаған баланың жадын жаулап алған ойын оның түсіне кіруі де мүмкін ғой. Сондықтан ата-аналардың бауыр еті баласының гаджеттен қандай ойын ойнайтынын қадағалағаны аса қажет. Сондай-ақ оқыс оқиғалардан сақтану үшін түн баласы баланың смартфонды басына жастанып ұйықтауына жол бермей, сөндіріп қойғаны абзал. Жазғы демалыс уақытында балалардың немен айналысып жүргенін үнемі назарда ұстау керектігі жөніндегі ата-ананың алаңдаушылығы байқалған хабарлама елді едәуір елеңдетті. 

Осыдан кейін әркімнің де баласы мен немересіне осынау ойынды білесің бе деп сұрақ қойары анық. Біз де 7 жасар неме­ремізден сұрадық. «Иә, бұл өте қызық ойын. Мен де ойнаймын, онда құрылыспен айналысып үйлер тұрғызасың, алтын алу үшін шахта қазасың, ауылға барып сәбіз егіп, ағаш жонып, түрлі жұмыс істейсің, судан секіресің», дейді немереміз. «Бұл ойында «секір» деп айтады екен ғой, ондай жаман ойынды ойнама, құрысын» дедік. «Иә, дұрыс емес нәрсені жасауға болмайтынын білемін, секірмеймін. Ол бала шахтаға секіріп түскен шығар, мен ешқашан секірмеймін», деп жауап берді. Бұдан кейін бойыңызды үрей билейтіні анық. Қорқынышты.

Рас, бүгінде гаджетке тәуелділік, ондағы ойын әлеміне сүңгу бел алып кетті. Желілерге кіріп тегін ойнай бер. Бірақ әр қолданушы кірген сайын ойынды ойлап тапқан жан­дардың қалталары қалыңдай түсуде. Сон­дықтан да жаңартылған нұсқалары шыға­ры­лып, үздіксіз айналып жатқан иірімдер әр кірген сайын бала-шағаны еліктіре түседі. Әсіресе бүлдіршіндер үшін зияны зор. Компьютерлік бағдарламалар арқы­лы жетілдіріліп, жыл өткен сайын «тұт­қындарының» санын ұлғайтып отыр­ған осындай ойындарға кешенді зерттеу жүргізген ғалымдар мұның тек мидың көру, қол-аяқты қимылдату тәрізді ғана бөліктерінің жұмыс істеуі мен дамуына әсер етіп, қалған эмоцияны басқару, оқу, үйрену сынды бөліктерін «ұйқыда» ұстайтынын анықтаған. Бір қарағанда «Minecraft» ойыны баланы ойлауға жетелейтіндей, үй тұрғызып, шахта қазып, байлық тауып, мал бағып, егін егіп дегендей пайдалы істер­ді виртуалды болса да үйрететіндей кө­рі­­неді. «Алайда ойынның креативтілігі бағ­­дарламасының негізінде жатыр. Онда көп­теген комбинациялар қарастырылып, балалар өздеріне беймәлім әлемді зерттеп, өз қолымен құрастырады. Бұл үшін қажетті құрал-жабдықтар да беріледі. Сондықтан оны шығармашылық тұрғыдағы ойын деп ойлап қалуға болғандай. Алайда ойынның ашық финалы жоқ. Сондықтан үнемі үй соғу, шахта қазу сияқты бітпейтін міндеттер легі баланы жалықтырып, діңкелетеді. Зерттеу уақытында жеткіншектердің үздіксіз ойыннан соң тыз етіп тез ашуланатынын, шаршап қалатынын анық көрдік. Бұл – балалар үшін өте зиянды ойынның бірі» деген қорытындыға келіпті өздерінің зерттеулерінде Роберт Пейзонау, Юна Ли атты ғалымдар.

Аталған ойынға әдейілеп кіріп, мақсат­ты түрде ашып көргенбіз. Шынында «Майнкрафт» батыры тынымсыз көрінеді. Ғимарат салу үшін құм жинап, кірпіш құйып, есік-терезе үшін ағаш жонып, ашығып қалмас үшін тамағын, ас-суын әзірлеп, оның қорын жасап, көкөністер егіп, күтіп-баптап, соның бәрін жүзеге асыру үшін шахта қазып, алтын, күміс өндіріп, сыңғырлатып тиын-тебен жинап тынымсыз қарекетте жүрген, қажет болса, терең судан да, биік құздан да қорықпайтын жаужүрек батыр, қолынан келмейтіні жоқ хас шебер. Бірақ ойын арқылы бала қиялын жаулап, енді ананы істеп бітірген соң мынаны баста, ғимаратың салынып, ақшаң көбейді. Үсті-үстіне молайтып, іргеңді кеңейтуіңе мүмкіндік мол деп еліткен үстіне елітіп, иектеп әкететін ойынның құрығы тым ұзын көрінген. Бұл аз дегендей, таң атпастан елдің барлығы шырт ұйқыда жатқанда бұйрық түсіп, шахтаға секіріп түсіп, мол ақшаны тез ал дегенге ұйқылы ояу жеткіншек терезеден қарғып кетсе, орны толмас өкініштің өзекті өртері анық.

Сол себепті балаңызға уақыт бөліп жүрсіз бе, бос уақытында немен айналысады, қандай ойындар ойнайды? Далаға шығып ойнай ма, әлде көзін сүзіп, тек компьютер, гаджет пен планшеттің алдында отыра ма деген сауалдарға бір уақ жауап беріп көріңізші. Бір мезгіл отбасыңызға көңіл бөліп, бірге қыдырып, бірге кітап оқып, бірге еңбек етіп байқаңызшы. Әйтпесе балалар мен немерені гаджет тәрбиелеп жатқандай әсердеміз...

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу