«Тұрандот» – қазақ сахнасында

Сахна төрінде – сайын сахара. Көк жүзінде жөңкіле көшкен қара бұлт қайғының хабарын айтқандай. Солғын түсті нөпір халықтың жүрегінде мұң, көкірегінде дерт, жүзінде үрей.  

Егемен Қазақстан
26.06.2018 3607
2

Бүкіл Қытай халқын үрей құ­шағында ұстаған Тұрандот хан­шайымның жарлығы болатын. Айтқаны екі болмаған ерке, осы еркелігі тәкаппарлыққа ұласқан ханшайым үш жұмбақты талқыға тас­тап, жауабын таппағандарды ас­қан қаты­гездікпен жазалап өлім жаза­сына кесумен елді дүр­лік­тірді. Аруға аңсары ауып, үміт құшағында келген небір мар­ғасқалар, өндір­дей жастар – талай ханның ерке­лері, бай­лардың бетіне жел, маң­дайына күн тигізбей мәпелей өсір­ген жалғызы, батырдың бағ­ланы, бидің берені, қараның қол­ғанаты – ел асып, жер асып келген алуан ұлт пен ұлыстың ұлан­дары тау-тау болып өлім құшты. Қан сасыған дала құшағындағы қыруар халық – «Аспан әміршісі» атанған ел билеуші император әкесі мен ел-жұрты тәкаппар қызға тоқтам бере алмады. 

Жалпы жұртты бұл тығы­рықтан шынайы ғашық, тәуе­келшіл ұл Калаф алып шықты. Ханшайымның үш жұмбағының да жауабын тапқан ханзада қыз­дың қатыгез жүрегін жібітті, кө­ңілдегі тәкаппарлықтың мұзын ерітті, сүюдің, жақсы көрудің, ма­хаб­баттың не екендігін ұғын­дырып, өмірін де, көңілін де өзгертті. 

...Астананың 20 жылдық мере­кесіне орай «Астана Опера» және Қытай опера театрларының бірлескен «Тұрандот» опера­сының тұсауы кесілді. Қазақ опера және балет өнерін дамытуға жол ашсын деген ниетпен елордадан бой көтерген зәулім опера және балет театры аталмыш өнер жанрын жаңа бір туындымен толықтырды. 

Сайын сахара қай жақ? Тұран­дот кім? Бәлкім, қазақ актер­лері­нің Дж.Пуччинидің аталмыш шығар­масына қызығушылық таны­туының себебі де бар шығар, бірақ мұны зерттеу-зерделеу тарихшы ғалымдардың еншісінде. Ал қазақстандық, аустриялық, болгарлық, қытайлық және ре­сейлік өнер шеберлерінің қа­тысуымен сомдалған туынды, бір жағынан мемлекетіміздің сан ұлттар арасындағы достық ұс­танымын насихаттаса, екін­шіден, өнерде шекара жоқ екендігін, ұлт бөтендігі, аймақ алшақтығының өнерге кедергі бола алмайтындығын көрсетті. Тұрандот есімінен Тұран даласымен байланыс іздеп, Тимур (Темір) сынды кейіпкерлердің есімін де жанына жақын тартқан қазақстандық шығармашылық ұжым қойылымға қазақы реңк беруге тырысқан. Кең дала, ханшайым тұрған құлпытас, кейіп­керлер киімдеріндегі бел­гілер – осының айғағы. 

Қойылымды актерлер шебер ойнап шықты, ал сахнаның декорациясы – өз алдына бөлек әңгі­менің желісі боларлық жүк­ті арқалағандығын айтуға тиіс­піз және оның озық болуы орынды. Өйткені бұл – белгілі маэстро, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, қоюшы дирижер Алан Бөрібаев, танымал аустриялық сопрано Мартина Серафин, болгар теноры Камен Чанев, қоюшы режиссер Давиде Ливермор мен оның ассистенттері Сальваторе Никосия, Джанкарло Юдика Кордильяның, «Астана Опера» опера және балет театры ұжымының шығармашылық идея­лары, кәсіби шеберліктерінің ортақ жемісі. 

Маусым айын толықтай қызу дайындыққа арнаған ұжым пси­­хологиялық тұрғыдан да, дра­малық жағынан да ауыр шы­ғарманы ойдағыдай алып шы­ғып, Астана тұрғындары мен қонақтарының назарына ұсынды. 

– Калафтың партиясын әлем­нің көптеген сахналарын­да орындап шықтым. Техникалық жа­ғынан күрделі болып табылатын рөлді сәтті алып шығу үшін эмоционалдық жағынан да­йындық керек. Басқа кейіп­кер­лерге қатысты айтар болсам, Лиудің шынайы бейнесін, яғни сазгер Дж.Пуччинимен бей­неленген Лиудің Калафқа деген ерекше махаббаты ойдан шы­­ғарылған жайт емес. Қазақ­стандық әріптестерім – Лиу мен Тұ­рандот партияларын орындау­шы Майра Мұхамедқызы, Жа­нат Бақтай және Жұпар Ғаб­дуллинамен бірге дуэт орындау – мен үшін зор мәртебе. Бұл менің «Астана Операның» тамаша сах­насындағы алғашқы өнер көрсетуім емес, сіздердің көрер­мен­деріңіз ерекше, қонақтарын әрдайым жылы шыраймен құшақ жая қарсы алады. Кез келген солист үшін осы сахнада ән шырқау – мерей, – дейді К.Чанев. 

Үш бөлімді операда Ти­мур­дың жас күңі Лиуді – Қазақ­станның еңбек сіңірген әртісі, Мем­лекеттік сыйлықтың лауреа­ты Майра Мұхамедқызы мен Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Жанат Бақтай, Калафты – бол­гариялық Камен Чанев болс­а, Қытай императоры Аль­тоумды Ақылбек Табынбаев пен қытайлық Ли Шуан, тағынан айырылған татар ханы Тимур бейнесін Болат Есімханов пен қытайлық Ю Цзинжэнь сомдады. Кеңесші Пингті Гэн Чже (Қытай) және Александр Красиков, кө­ріпкел Пангты қытайлық Ли Сян мен Ерұлан Кәмел, аспаз Понгты қытайлық Лю Иран мен Бейімбет Таңарықов, парсы ханзадасы рөлін Александр Яковенко, жендет бейнесін Юрий Мякинкин, Мандаринді Евгений Чайников пен Шыңғыс Расылхан сах­нала­ды. Ал сахнаны сәндеп, қойы­лым кейіпкерлерін 200-ден астам кос­тюмдермен қамтамасыз еткен София Тасмағанбетова мен Павел Драгуновтың шеберлігі мен қиял ұшқырлығы, талғам те­реңдігі қойылым барысында көзге ұрып тұрды. 

Журналистермен өткен бас­па­сөз мәслихатында «Аста­на Опера» опера және балет теа­трының директоры Ғ.Ах­ме­дьяров қойылым өте сәтті сах­на­ланғандығын айтып, «бұл – достықтың, бірліктің жобасы және елордамыздың 20 жыл­дығына керемет тарту болды. Біз ойлағанымызға жетіп, нәти­жеге қол жеткіздік деп ойлаймыз және қойылым біздің мақ­танышымызға лайық», деді.

– Біз өз әріптестерімізбен бірге режиссер Давид Ливермор коман­дасында «Тұрандотты» сахналап шықтық. Біз Давидпен бірге дүниежүзі бойынша көп көптеген спектакльдер қойған­быз, ол өз ісінің шебері – талантты режиссер ғана емес, кезін­де мықты әнші де болған. «Тұ­рандот» өте жақсы сахналанды, Пуччинидің музыкасын өз деңгейінде көрсете білді, – деген шетелдік ассистент Сальва­тордың сөзін «біз бір ай бойы тығыз жұмыс жүргіздік, бар­лық ынта-ықыласымыз осы қойы­лымның сәтті шығуына ауды. Бұл режиссердің үлкен еңбегі ғана емес, бізге, біраз жас актерлерге нағыз шыңдалу, тәжірибе үй­рену мектебі болды, расында көп нәрсе үйреніп, сабақ алдық» деп жалғастырды италидық Джанкарло. 

Мазмұны мен көркемдігі, сомдалуы тең түскен туынды – өз көрермендеріне жағымды әсер сыйлайтыны анық.

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Батыс Қазақстанда тағы 50 кәсіпорын жалақы өсірді

16.11.2018

«Өрнек». Бір өлеңнің сыры. Ерлан Жүніс (видео)

16.11.2018

Кәсіп­кер­лерді заңсыз тексеру азайды - Бас прокурор

16.11.2018

Астана сессиясы. ҰҚШҰ-ның бейбітшіліксүйгіш беделін нығайтты

16.11.2018

Сарысудың музыкалық мұрасы

16.11.2018

Жалақаны өсіру үдерістері тездетілуде

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? Сауалдамадаға қатысқандар пікірі

16.11.2018

Режиссер Рүстем Есдәулетов атындағы фестивальдің жеңімпаздары марапатталды

16.11.2018

Майқайың кентінде сатылатын жеке меншік 110 үй бар

16.11.2018

Әбіш Кекіл­бай­ұлының немересі халықаралық жарыс­та бірінші орын алды

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? Сауалдамадаға қатысқандар пікірі

16.11.2018

Тозған жерді тыңайтудың тиімді тәсілі

16.11.2018

Қазақтың қара есептері

16.11.2018

Диқандар неге басқа дақылды таңдауда?

16.11.2018

С.Алексиевич. «Біз болашаққа мүлдем дайын емеспіз»

16.11.2018

Ветеринария мұраты – адам саулығы

16.11.2018

Қостанайда оқушылардың «Мәриям оқулары» байқауы өтті

16.11.2018

Қарағандыда қара фонға салынған картиналар көрмесі ашылды

16.11.2018

Асыл болуға асыққандар

16.11.2018

Денсаулық сақтау саласында қол жеткізілген келелі келісім

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу