Балық аулау жиырма есеге артты

Өзегі Арал теңізі болған «Қан мен терді» оқымаған, ондағы оқиғаларға елең етпейтін қазақ жоқ шығар. Ұлан-ғай­ыр даласында аузы-мұрнынан шығып ақтарылып жат­қан өзен, көлдері жоққа тән қазақ үшін Арал теңізі ерек­ше маңызға ие. Ұлы теңізден қиыс жатса да киіз ту­ыл­дырықты алаш баласы үшін бұл теңіздің жөні бөлек-тін. Сонау алпысыншы жылдары айдынның айбыны асқан­да шын жүрекпен қуанды. Солақай саясаттан те­ңіз тар­тылып, көні кепкенде осындағы жұртпен бірге мұ­ңай­ды. Арал қашанда қазақтың жүрегінде ерекше орын алып келеді. Елбасының пәрменімен Кіші Арал айдынға ай­налғанда барша қазақстандықтар тілеуін тіледі.

Егемен Қазақстан
18.07.2018 21871
2

Соңғы жылдары облыс әкі­мі Қырымбек Көшер­ба­ев­тың дем беруімен Қам­баш кө­лінің жағасында ба­лық­шылардың слетін өткізу дәс­түрге айналған болатын. Би­ыл да өтті. Арал өңірі балық­шы­ла­­­ры­ның ІV слетіне облыс әкі­мі Қырымбек Көшербаев, Пар­ламент Мәжілісі депутат­тары, Ауыл шаруашылығы ми­нис­трлігінің, Халықаралық Арал­ды құтқару қорының өкіл­д­е­рі, сала ардагерлері жә­не Ақ­төбе, Жамбыл, Түркіс­тан, Маң­ғыстау облыс­та­ры мен Ресей Федера­ция­сы­нан делегациялар келді.

– Елбасының бастамасымен жүзеге асқан «Ғасыр жо­басы» атанған Арал теңі­зі­нің солтүстік бөлігін сақ­тау жобасы аясында атқа­рыл­­ған ауқымды шаралар нә­тижесінде балық шаруа­шы­лығы саласы жаңа деңгейге кө­теріліп, қарқынды дамып келеді, – деді облыс әкімі салтанатты жиында. – Қасиетті Сыр елі өзінің жерасты байлығы – мұнай, уран, түрлі-түсті металдар, ақ күріші, төрт-түлік малымен бірге Арал балығымен ма­қ­тана ала­тындай берекелі, құт­­ты ме­кенге айналуда. Көп жыл ұмыт болып, бү­гін­де дәс­түр­ге айналған ба­лық­шы­лар сле­тінің негізгі мақ­са­ты – сала­ның жаңа замандағы алар орны жайлы ой салу, осы кә­­сіп­ті дамытудың жолдары ту­­ралы пікір алмасу болады.

Бүгінде Арал теңізінен жы­лына 8 мың тоннаға дейін ба­лық ауланады. Соңғы 5 жыл­да аймақтағы балық аулау көрсеткіші 2 есеге артқан. 2013 жылдан бері балық өнім­де­рін өңдейтін 4 зауыт са­лын­са, оның 4-еуі өнімдерін Еуропа ел­деріне экспорттауға мүм­кін­дік беретін еурокодқа ие.

Балық өнімдері Ресей, Грузия, Әзербайжан, Дания, Польша мен Қытай елдеріне экс­портталып жатыр. 2012 жыл­мен салыстырғанда бұл көр­сеткіш 8 есеге артты. 2018 жыл­дың І жартыжылдығында балық өнімдерін экспорттауда 32 пайызға өсім байқалды.

Салтанатты жиында балық шаруашылығының дамуына айрықша үлес қосқан азаматтар мен еңбек ардагерлері Ауыл шаруашылығы минис­тр­лігі мен облыс әкімінің Ал­ғыс хатымен, Құрмет гра­мо­та­сымен және медальдар­мен марапатталды. Арал тең­і­­зі­нің жағдайы Мемлекет бас­шы­сының ұдайы назарын­да. Биыл Үкімет басшысы Ба­қытжан Сағынтаевтың об­­лысқа жаса­ған сапарын­да аймақтағы балық шаруа­шы­лығының жағдайы жә­не Аралда өткен арнайы мә­жі­ліс­те «Сырдария өзенінің ар­на­сын реттеу және Арал те­ңізінің солтүстік бөлі­гін сақ­тау» (САРАТС-2) жоба­сы­­­ның екінші фазасының іс­ке асырылу барысы кеңі­нен тал­қыланған болатын.

Нәти­же­сінде САРАТС-2 жоба­сы­ның екінші фазасының 4 компонентін республикалық бюджет есебінен іске асыру жөнінде шешім қабылданды. Қызылорда су торабын ке­шенді жөндеу, Жалағаш, Қар­мақшы аудандарында өзен­нің қорғаныс бөгеттерін ны­ғайту және арнасын түзету, Қа­залы ауданында Бірлік ел­ді мекенінің тұсында кө­пір салу жұмыстары басталып кетті. Сонымен қатар балық­шы­лардың өтініші бойынша Көкарал бөгетін нығайту жә­не «Қарашалаң» мен «Тұ­щы» көлдерінің тұсында өзен­нің атырабын қалпына кел­тіру жөнінде де тиісті шешімдер қабылданды. Бұл шаралар Көкарал бөгетін нығайтуға, Солтүстік Арал те­ңізінің су айналымын қа­лып­тастыруға, теңіздің тұз­дануын төмендетуге және ба­­лық­тардың Үлкен Арал т­е­­ңізіне кетуін азайтуға мүм­кін­дік береді.

Өткен жылы Орталық Азия елдері өкілдерінің қа­ты­суымен Қызылордада ұйым­дас­тырылған Аралды ха­лық­аралық тұрақты дамыту бірінші форумы барысында Халық­ара­лық Аралды құтқару қо­рының құрылған күні 26 нау­рыз – «Арал теңізінің кү­­ні» болып жарияланған бо­ла­тын. Биыл Халықаралық Арал­­ды құтқару қорының 25 жыл­дығы аясында алғаш рет «Арал теңізінің күні» облыста салтанатты түрде аталып өтілді.

Елбасының бастамасымен дүниеге келген «САРАТС» жобасы Кіші Аралды қалпы­на келтіру арқылы осы өңір­дегі елдің әл-ауқатын жақ­сар­тып қана қоймай, балық ша­руа­шылығын қайта дамытуға ық­пал етті. Айдын асқақтап тұрған кезінде тайдай тулаған балықтың Арал тартылып, тұзы бетіне шыққанда тұқ­ы­мы құрып кете жаздаған бо­латын. Тұзды суда өмір сү­реді деп камбала сияқты ба­лық­тар әкелінген болатын. Бүгінде Кіші Аралда ба­лық­тың жиырмадан астам түрі өсіп, көз қуанышына айнал­ды. Кіші Аралдан бөлек Сыр­дария және 203 су ай-
д­ы­нынан жылына сегіз мың тоннаға дейін балық ауланады. Сонау 2000 жылдармен са­лыстырғанда балық аулау 20 есеге өскендігі Кіші Арал­ға салған инвестицияның жақ­­­сы ақталып жатқандығын ай­­ғақ­­тайды.

Тәуелсіздік алған жылдары Елбасының алдында Қызылорда облысын тарату, Арал теңізі маңайындағы тұрғындарды басқа жаққа көшіру мәселесі тұрыпты. Сол кездегі ауыр жағдайға сал­ғанда ешкім сөге алмайтын мемлекеттік мәселе бол­ған. Бірақ Мемлекет бас­шы­­сы қанша ауыр тисе де Қызылорда облысы және Аралды сақтап қалу жағында болып, нар тәуекелге барған. Үміт ақталды. Бүгінде Қызыл­ор­да облысы республикада көш басындағылардың сана­тында. Қалың ел күдер үзген Арал теңізі бүгінде өңір­ді пайдаға шығарып жатыр.

Арал теңізінде өскен ба­лық­тар­ды экспорттауға мүд­де­лі мемлекеттердің қата­ры көбейіп келеді. Ресейде қа­зақ инвесторлары балық өң­деу зауытын салып, елімізге қар­­жы тартып жатыр. Арал­да өткен балықшылар слеті осы­ жұмыстарды алға қарай жал­ғастырудың алғы­шарт­та­рын талқылады. Бір кездері «ба­лы­ғы тайдай тулаған, бақасы қойдай шулаған» ұлы теңіздің жаңа дәуірі басталды.

Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан»

Қызылорда облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу