Балық аулау жиырма есеге артты

Өзегі Арал теңізі болған «Қан мен терді» оқымаған, ондағы оқиғаларға елең етпейтін қазақ жоқ шығар. Ұлан-ғай­ыр даласында аузы-мұрнынан шығып ақтарылып жат­қан өзен, көлдері жоққа тән қазақ үшін Арал теңізі ерек­ше маңызға ие. Ұлы теңізден қиыс жатса да киіз ту­ыл­дырықты алаш баласы үшін бұл теңіздің жөні бөлек-тін. Сонау алпысыншы жылдары айдынның айбыны асқан­да шын жүрекпен қуанды. Солақай саясаттан те­ңіз тар­тылып, көні кепкенде осындағы жұртпен бірге мұ­ңай­ды. Арал қашанда қазақтың жүрегінде ерекше орын алып келеді. Елбасының пәрменімен Кіші Арал айдынға ай­налғанда барша қазақстандықтар тілеуін тіледі.

Егемен Қазақстан
18.07.2018 22232
2

Соңғы жылдары облыс әкі­мі Қырымбек Көшер­ба­ев­тың дем беруімен Қам­баш кө­лінің жағасында ба­лық­шылардың слетін өткізу дәс­түрге айналған болатын. Би­ыл да өтті. Арал өңірі балық­шы­ла­­­ры­ның ІV слетіне облыс әкі­мі Қырымбек Көшербаев, Пар­ламент Мәжілісі депутат­тары, Ауыл шаруашылығы ми­нис­трлігінің, Халықаралық Арал­ды құтқару қорының өкіл­д­е­рі, сала ардагерлері жә­не Ақ­төбе, Жамбыл, Түркіс­тан, Маң­ғыстау облыс­та­ры мен Ресей Федера­ция­сы­нан делегациялар келді.

– Елбасының бастамасымен жүзеге асқан «Ғасыр жо­басы» атанған Арал теңі­зі­нің солтүстік бөлігін сақ­тау жобасы аясында атқа­рыл­­ған ауқымды шаралар нә­тижесінде балық шаруа­шы­лығы саласы жаңа деңгейге кө­теріліп, қарқынды дамып келеді, – деді облыс әкімі салтанатты жиында. – Қасиетті Сыр елі өзінің жерасты байлығы – мұнай, уран, түрлі-түсті металдар, ақ күріші, төрт-түлік малымен бірге Арал балығымен ма­қ­тана ала­тындай берекелі, құт­­ты ме­кенге айналуда. Көп жыл ұмыт болып, бү­гін­де дәс­түр­ге айналған ба­лық­шы­лар сле­тінің негізгі мақ­са­ты – сала­ның жаңа замандағы алар орны жайлы ой салу, осы кә­­сіп­ті дамытудың жолдары ту­­ралы пікір алмасу болады.

Бүгінде Арал теңізінен жы­лына 8 мың тоннаға дейін ба­лық ауланады. Соңғы 5 жыл­да аймақтағы балық аулау көрсеткіші 2 есеге артқан. 2013 жылдан бері балық өнім­де­рін өңдейтін 4 зауыт са­лын­са, оның 4-еуі өнімдерін Еуропа ел­деріне экспорттауға мүм­кін­дік беретін еурокодқа ие.

Балық өнімдері Ресей, Грузия, Әзербайжан, Дания, Польша мен Қытай елдеріне экс­портталып жатыр. 2012 жыл­мен салыстырғанда бұл көр­сеткіш 8 есеге артты. 2018 жыл­дың І жартыжылдығында балық өнімдерін экспорттауда 32 пайызға өсім байқалды.

Салтанатты жиында балық шаруашылығының дамуына айрықша үлес қосқан азаматтар мен еңбек ардагерлері Ауыл шаруашылығы минис­тр­лігі мен облыс әкімінің Ал­ғыс хатымен, Құрмет гра­мо­та­сымен және медальдар­мен марапатталды. Арал тең­і­­зі­нің жағдайы Мемлекет бас­шы­сының ұдайы назарын­да. Биыл Үкімет басшысы Ба­қытжан Сағынтаевтың об­­лысқа жаса­ған сапарын­да аймақтағы балық шаруа­шы­лығының жағдайы жә­не Аралда өткен арнайы мә­жі­ліс­те «Сырдария өзенінің ар­на­сын реттеу және Арал те­ңізінің солтүстік бөлі­гін сақ­тау» (САРАТС-2) жоба­сы­­­ның екінші фазасының іс­ке асырылу барысы кеңі­нен тал­қыланған болатын.

Нәти­же­сінде САРАТС-2 жоба­сы­ның екінші фазасының 4 компонентін республикалық бюджет есебінен іске асыру жөнінде шешім қабылданды. Қызылорда су торабын ке­шенді жөндеу, Жалағаш, Қар­мақшы аудандарында өзен­нің қорғаныс бөгеттерін ны­ғайту және арнасын түзету, Қа­залы ауданында Бірлік ел­ді мекенінің тұсында кө­пір салу жұмыстары басталып кетті. Сонымен қатар балық­шы­лардың өтініші бойынша Көкарал бөгетін нығайту жә­не «Қарашалаң» мен «Тұ­щы» көлдерінің тұсында өзен­нің атырабын қалпына кел­тіру жөнінде де тиісті шешімдер қабылданды. Бұл шаралар Көкарал бөгетін нығайтуға, Солтүстік Арал те­ңізінің су айналымын қа­лып­тастыруға, теңіздің тұз­дануын төмендетуге және ба­­лық­тардың Үлкен Арал т­е­­ңізіне кетуін азайтуға мүм­кін­дік береді.

Өткен жылы Орталық Азия елдері өкілдерінің қа­ты­суымен Қызылордада ұйым­дас­тырылған Аралды ха­лық­аралық тұрақты дамыту бірінші форумы барысында Халық­ара­лық Аралды құтқару қо­рының құрылған күні 26 нау­рыз – «Арал теңізінің кү­­ні» болып жарияланған бо­ла­тын. Биыл Халықаралық Арал­­ды құтқару қорының 25 жыл­дығы аясында алғаш рет «Арал теңізінің күні» облыста салтанатты түрде аталып өтілді.

Елбасының бастамасымен дүниеге келген «САРАТС» жобасы Кіші Аралды қалпы­на келтіру арқылы осы өңір­дегі елдің әл-ауқатын жақ­сар­тып қана қоймай, балық ша­руа­шылығын қайта дамытуға ық­пал етті. Айдын асқақтап тұрған кезінде тайдай тулаған балықтың Арал тартылып, тұзы бетіне шыққанда тұқ­ы­мы құрып кете жаздаған бо­латын. Тұзды суда өмір сү­реді деп камбала сияқты ба­лық­тар әкелінген болатын. Бүгінде Кіші Аралда ба­лық­тың жиырмадан астам түрі өсіп, көз қуанышына айнал­ды. Кіші Аралдан бөлек Сыр­дария және 203 су ай-
д­ы­нынан жылына сегіз мың тоннаға дейін балық ауланады. Сонау 2000 жылдармен са­лыстырғанда балық аулау 20 есеге өскендігі Кіші Арал­ға салған инвестицияның жақ­­­сы ақталып жатқандығын ай­­ғақ­­тайды.

Тәуелсіздік алған жылдары Елбасының алдында Қызылорда облысын тарату, Арал теңізі маңайындағы тұрғындарды басқа жаққа көшіру мәселесі тұрыпты. Сол кездегі ауыр жағдайға сал­ғанда ешкім сөге алмайтын мемлекеттік мәселе бол­ған. Бірақ Мемлекет бас­шы­­сы қанша ауыр тисе де Қызылорда облысы және Аралды сақтап қалу жағында болып, нар тәуекелге барған. Үміт ақталды. Бүгінде Қызыл­ор­да облысы республикада көш басындағылардың сана­тында. Қалың ел күдер үзген Арал теңізі бүгінде өңір­ді пайдаға шығарып жатыр.

Арал теңізінде өскен ба­лық­тар­ды экспорттауға мүд­де­лі мемлекеттердің қата­ры көбейіп келеді. Ресейде қа­зақ инвесторлары балық өң­деу зауытын салып, елімізге қар­­жы тартып жатыр. Арал­да өткен балықшылар слеті осы­ жұмыстарды алға қарай жал­ғастырудың алғы­шарт­та­рын талқылады. Бір кездері «ба­лы­ғы тайдай тулаған, бақасы қойдай шулаған» ұлы теңіздің жаңа дәуірі басталды.

Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан»

Қызылорда облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу