Жәңгір ханның жазғы ордасы Ресей жерінде жатыр

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ұйымдастыруымен «Хан бөгеті» халықаралық ғылыми-танымдық экспедициясы Ресей Федерациясының Волгоград облысы аумағындағы тарихи орындарды зерттеуге шыққанын жазған едік.

Егемен Қазақстан
19.07.2018 3687
2

«Экспедиция мақсаты толық орындалды, Ресей Федерациясының Волгоград облысы аумағында Бөкей ордасының соңғы билеушісі Жәңгір хан Бөкейұлының жазғы ордасы болғандығы толық дәлелденді. Бес күндік сапар барысында Жәңгір хан салдырған «Хан бөгетін», сол заманда қарағайдан қиып салдырған үйлерді көрдік, жергілікті зерттеушілермен, тұрғындармен кездесіп, көп ақпарат алдық», - дейді экспедиция жетекшісі, Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті жанындағы Жәңгір хан музейінің меңгерушісі Нұржан Төлепов.

Оралдық топтың құрамында техника ғылымдарының кандидаты, доцент, «Өсімдік шаруашылығы және жер өңдеу» кафедрасының меңгерушісі Марат Оңаев, тарих кафедрасының аға оқытушысы Жаннат Ғалиева да болған еді. Ғалымдар әуелі Волгоград мемлекеттік аграрлық университетінде болып, ресейлік әріптестерімен кездесті. Сапар барысында екі елдің жоғары оқу орындары арасында әріптестікті дамыту, соның ішінде «Хан бөгеті» сияқты тарихи мекендерді бірлесе зерттеу мәселесі көтерілді. Ресейліктер Волгоград университеті базасында екі елдің мектеп оқушылары мен студенттері арасында халықаралық жас өлкетанушылар оқуларын өткізуді ұсынса, қазақ жағы «Бөкей ордасы Қазақстан мен Ресей тарихында» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция ұйымдастыруды ұсынып, меймандарды Бөкей ордасы ауданындағы тарихи орындарды көруге шақырды. Бұл ұсыныс ВолМАУ-дың халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры Елена Патринадан, агротуризм және аймақтық өлкетану кафедрасы меңгерушісі И.Кравцов тарапынан қолдау тапқан.

Әрине, ең қызықты кездесулер Жәңгір ханның жазғы ордасы қонған қазіргі Палласов жерінде өтті. Тарихқа көз салсақ, 1839 жылы 19 шілде күні Жәңгір хан І Николай патшаға хат жазып, Бөкей ордасының жерін кеңейтіп, 10 елді мекен салуға рұқсат сұраған екен. Тарғын өзеніндегі Хан бөгеті 1843 жылы көктемде аяқталған. Жазғы орданың салтанатты құрылыстары да осы кезеңде салына бастаған.

«Қазір Кумысолечебница («Қымызбен емдеу») деп аталатын ауылға кіргенімізде, классикалық қазақ оюлары бедерленген қарағай үйлер көзімізге оттай басылды. Ауылдың іргесінде көне зират, онда араб жазулы, төре таңбалы құлпытастар сақталған. Жәңгір ханның жазғы ордасы осы жер болғанына күмәніміз қалмады», - дейді экспедиция мүшесі, журналист Данияр Бахишев.

1843 жылы Жәңгір хан тұрғызған бөгет туралы тарихи жазбалар да сақталған.

Н.Троицкийдің жазбасында: «Тарғын өзенінің жағасындағы хан жайлауында жеміс ағаштары бар бақ өсіп тұр. Теректерді суару үшін өзенге шығыр орнатылған. Бақ жақсы күтілген, осы жерде қияр, қауын-қарбыз егілетін бақша алқабы да бар» деп көрсеткен.

Бір қызығы, дәл осы бақ кейін ханның немересі, белгілі ақын Шәңгерей Бөкеевке мұра болған. Жергілікті қазақтар Шәңгерейді де «хан» деп атапты. Осы Савинка ауылының тұрғыны С.Жаманбалиеваның естелігіне қарағанда, Шәңгерейдің бағында алма, алмұрт, өрік, тағы басқа жоғары сортты жеміс ағаштарының түр-түрі өсіп, 1917 жылға дейін сол маңдағы халықты қамтамасыз етіп тұрған екен. Азамат соғысы басталып, ел аласапыран болғанда Шәңгерей ағайындарын сағалап қоныс аударса, Совет үкіметі бұрынғы Хан ауылынан өкпе ауруына шалдыққан жандарды қымызбен емдейтін сауықтыру орталығын ашқан. Әлбетте, бие байлап, қымыз дайындаушылар – жергілікті қазақтар болған.

Экспедиция мүшелерін қызықтырған – бұрынғы «Хан бөгетінің» жайы болатын. Бүгінде Савинка және Лиманный ауылдарының арасында бұл бөгет әлі сақталған екен. Тарғын өзенін бөгеп, жайылмаға су шығарып, сол арқылы бау-бақша егіп, әрі мал азығын мол қамдаған Жәңгір ханның шаруашылығы өркендеп, малы мыңғырып өскен деседі.

Осы жерде Савинка орта мектебінде география пәнінің мұғалімі, мектеп музейінің меңгерушісі болып қызмет ететін Елена Утропова қазақстандық ғалымдарды құшақ жая қарсы алған. Жоғарыдағы қызметіне қоса оқушылардың тарих үйірмесін жүргізетін Е.Утропова өз шәкірттерін туған жердің тарихын білуге баулып жүреді екен.

«Біз аулымыздың тарихына қатты қызығамыз. Әсіресе ауыл маңындағы құлпытастарды зерттегіміз келеді. Бірақ оны оқитын мамандар жоқ. Сондықтан, қазақстандық әріптестеріміздің көмегіне зәруміз. Біздің бастамамызға оқушылардың ата-аналары да атсалысып жүр. Соған қуанамыз», - деп ағынан жарылған Е.Утропова Айша Қажығалиева есімді шәкіртінің Волгоградта облыстық деңгейде өткен тарихи конференцияға өңірдегі қазақ құлпытастары туралы ғылыми еңбегімен қатысып, жүлдегер болғанын мақтанышпен айтыпты. Жергілікті өлкетанушылардың талап етуімен көне қазақ құлпытастары мәдени мұра тізіміне тіркеліп, мемлекет қорғауына алу мәселесі қолға алынған.

«Біз осы сапарымыздың нәтижесін «Хан бөгеті – ашық аспан астындағы мұражай жәдігері» атты ғылыми жинақ етіп шығарамыз. Шын мәнінде Жәңгір ханның жазғы ордасында сақталған бірнеше көне ғимарат мемлекет қорғауына алынып, музей ашылса, керемет болар еді. Бірақ бұл халықаралық деңгейде шешілетін іс қой», - дейді экспедиция жетекшісі Нұржан Төлепов.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ

«Егемен Қазақстан»

Батыс Қазақстан облысы

Суретті түсірген Данияр БАХИШЕВ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу