Шын талант ұятқа ұйиды

«Адамзат сапарының мейманымыз, бір мезет жер бетіне кетер соғып», деп жырлады Қасым Аманжолов. Қазір жер бетіне мейман болып келгендердің бір шоғыры атақ қуып әлекке түсіп жүрген секілді. Бұлай деуге себеп, атақ қуғандар шын талантқа көлеңкесін түсіріп, оны кейінге ысыра береді. Ал шын талант ұятқа ұйиды. «Адам ақиқатты бас көзімен көрмейді, ақыл көзімен көреді», депті Шәкәрім. Ақыл көзін атақ қуған кезде бас көзі билеп кететіндей болады да тұрады.

Егемен Қазақстан
23.07.2018 72
3

Иә, қазақтың дарынына ешкім шүбә келтірмейді. Бірақ соны атаққа ұмтылу әлсіретіп жібергендей ме, қалай? «Атағыңа атың сай келсе ғана сыйлы боласың» (Бауыржан Момышұлы) деген қағиданы естен шығарып алғандаймыз. Бір қызығы, айбыны асып, мерейі тасып, сөзі өтіп, қылдан тайғанға жекіп жүргендердің кейін ұмытылып қалатыны кездесіп жатады. Толқын-толқын ұрпақ өзіне қажетін алады. Игілікке жарайтын рухани құндылық болса, тірлігіне пайдаланады. Атағы да, абыройы да дүрілдеген, қазірде сол биігінен түспеген ұлы Мұхтар (Әуезов) мен ғұлама ғалым Қанышты (Сәтбаев) айтпағанда, кезінде атақтан кенде болғанымен «Ез тірліктен ер өлім, артық екен дер едім, шіркін, тірлік жақсы ғой, түсірмесең беделін» деп, «Біреуге жұртта қалған жасығымын, біреуге аспандағы асылымын... өртке тиген дауылдай өлеңімді, Қасымның өзі емес деп кім айтасың», деген жыр дүлдүлі қазақтың кейін тат баспайтын асылына айналды. 

«Ақынмын деп қопаңдап жүргендердің, әммесінен Қасымның десі басым... Қасым солай болмаса несі Қасым?! Жыр бәйгеге аттанған адам болса, сөредегі Қасымын есіне алсын!..» деген ұлы ақынның рухтас інісі Мұқағали Мақатаев та ұлт ақынына айналды. Халық шын талантын атақсыз-ақ төбесіне көтеріп, мерейін үстем ететінін осы екі ақын көзге көрсетіп, көңілге бекітіп тұр емес пе?!

Жасыратын несі бар, осы күні ертеңгі абыройды ысырып қойып, атағы бар, қызметі мықтыға бас шұлғи салатын болып барамыз. Дара тұлғаға берген атақ – еңбектің өтеуі, жолай алғандардікі − алдамшы тірлік. Атақ та, қызмет те – уақытша, абырой − мәңгілік. Атаққа бас ұру кеселіне қазақ кейін ұрынды. Атақпен «байлап» қоюды кеңес дәуірі шы­ғарды. Оның астарында ши шығарып алмау идеясы жатқаны белгілі.

Алқалы жиынның, тойдың төрінен ел жақсыларынан, үлкендерінен бұрын атағы барлар ойып тұрып орын алатын болды. Академик, корреспондент-мүшелер де олардан оза жүреді. Осыған бейімделіп барамыз. Біреу атақ алды десе, оған бұрынғы көзқарасты өзгертіп, құрметпен қарай қаламыз. Алда-жалда бұл «дәстүр» бұзылса, атағы мен лауазымы өскендер жиын мен тойдан шыға жөнелетін жағы да кездеседі.

Қазақ ғылымының алтын ордасы Қаныш Сәтбаев іргесін қалаған, өзге алыптар ша­ңырағын көтеріскен Ұлттық ғылым академиясы еді ғой. Сол академияға академик болып сайлану ғылымның шыңына шығу еді. Оған нағыз ғалымдар қол жеткізетін. «Академик» деген сөздің өзі қасиетті ұғым болатын. Сол биікке жете алмаған, бірақ артына қалдырған мұрасы ұлт құндылығына айналған айтулылар аз емес. Сөзіміз жалаң болмас үшін дәйек келтірелік. Ұлттық академиямыз құрылғанда санаулы саңлақтардың қатарында корреспондент-мүше болып сайланып, сол атақпен өмірден озған ғұлама ғалым, әл-Фарабиді «тірілткен» Ақжан Машанов пен ұлт әдебиетінде «төңкеріс» жасап, ежелгі дәуір әдебиеті қазақ әдебиетінің бас­тау екенін дәлелдеген профессор Бейсенбай Кенжебаев, тағы басқа санаулылар болды. Қазір сол Ұлттық академия қоғамдық бірлестікке айналады. Бірақ ҰҒА-ның корреспондент-мүшелері, академиктер лек-лек болып сайланып жатыр. Ал олардың қазақ ғылымына қосқан үлесі қандай екен деген бір сұрақ көкейден кетер емес. Бұрын жұрт ғалымдардың атағынан бұрын ғылыми еңбегіне мән беретін.

Академик Өмірзақ Сұлтанғазин ғылым кандидаты болу үшін алдымен тақырыпты теориялық тұрғыдан талдап, іс жүзінде көрсетіп барып мақсатқа жететінін жиі еске түсіріп, қазір ғылыми атақты екінің бірі бөрікпен ұрып алып жатқанына өкініш білдіріп отыратын. Осы күні атаққа қолы жеткендер аты-жөнінен кейін, жұрт қалай қабылдар екен демей, алған атақтарын тізуді әдетке айналдырып барады. Зерделі еңбексіз, атүсті алған атақ абырой әкеле қойса деңіз. Атаққа сүйену «кем таланттың» (А.Сүлейменов) құралы шығар. Қазір белгілі, белгісіз академиялар көбейді. Оған ғылымға қатысы жоқ адамдар да түрлі жолмен мүше болу үрдісі өріс алған. Ендеше Сәтбаев заманындағы «академик» деген қасиетті сөзді жазбас бұрын, қай академияның академигі екенін көрсетуі керек секілді. Сонда бәрі айқындалары анық.

Шын еңбек, дара талант тас жармай қоймайды, ол ұрпақтың қазынасына айналады. Осы жерде мына бір жайды да айта кетсек дейміз. Бұл күндері магистр, PҺD доктор атану етек жайды. Айтушылар олар да ғылым жасайды дейді. Дегенмен, мұнда да атақ алу жағы басым түсіп, жүйесіздікке, бөлінген ақшаны игеруге, қағаз жүзіндегі есепке бейімделгендей. Әсіресе, магистрліктің шикілігі шыға бастағаны белгілі. Ә.Бөкейхан «Құдайдан кейін күшті нәрсе – ғылым» депті. Бұл жағынан келгенде білім мен ғылым атаққа емес, ұлт абыройы, ұрпақ ертеңі үшін қызмет етсе, қане! Атағы жоқ бабалардан қалған ұлт қазынасына кісілікпен, кішілікпен қызмет етсек, арыстар үлгісінде жұмыс істесек жұмысты ғана бәсекеге айналдырсақ есемізді ешкімге жібермес едік...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

20.02.2019

Алматы халқы жылына 50 мың адамға көбейіп келеді

20.02.2019

Әли Ахмедовтың қарсыласы анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу