Ақтау саммиті әлем назарында

Ақтау саммитіндегі Каспий маңы мемлекеттерінің тарихи келісімі жайында дүйсенбі күні әлемнің көптеген бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазды. «Каспий бестігінің» ортақ мәмілеге келуіне байланысты сарапшылардың да пікірлері жариялануда. Осыдан-ақ бірегей теңіздің құқықтық мәртебесінің айқындалуына күллі әлемнің назары ауғандығын аңғаруға болады. Атап өтерлігі, шетелдік БАҚ негізінен Каспий теңізіндегі қауіпсіздік, мұнай мен бекіре қорына баса мән берген. 

Егемен Қазақстан
14.08.2018 12912
2

Кәрі құрлықтан 13 тілде тәулік бойы хабар тарататын «Euronews» телеарнасы Каспий саммиті жайында молынан жазды. Телеарна Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бес мемлекеттің басшылары қол қойған құжатты «Каспий теңізінің конституция­сы» деп бағалағандығын атап өткен. 

«Құжатқа сәйкес, Каспий теңізінің негізгі бөлігі ортақ су кеңістігі болып қала береді, ал қойнауы мен байлығын игеру халықаралық құқықтарды ескере отырып көрші мемлекеттердің екіжақты келісімдері негізінде жүзеге асырылады. Конвенцияда, сондай-ақ кемелердің жүзуі, балық аулау, ғылыми-зерттеулер және құбырлар жүргізудің талаптары мен тәртіптері көрініс тапқан. Ауқымды теңіз жобаларын жүзеге асыруда экологиялық талаптар міндетті түрде ескері­ле­ді. Оған қоса, Каспий теңізінде та­раптарға қатысы жоқ қарулы күштерді болдырмау шарты енгізілген. Енді теңіздегі қауіп­сіздік пен оның әлеуетін бас­қа­ру­ды «Каспий бестігі» жүзеге асырады», деп хабарлады «Euronews». 

Телеарна, сонымен қатар Каспий қойнауында 50 млрд баррель мұнай мен 300 000 млрд текше метр табиғи газдың бар екендігін жазды. 

Ал халықаралық «Al Jazeera» телеарнасы Каспий сам­миті туралы хабарды негізгі жа­ңалықтардың топтамасымен берді. Телеарна: «Бес мемлекеттің келісімі Каспийдің байлығын игеруге жол ашады. Теңіз жаға­лауындағы бес мемлекет Кас­пийдің құқықтық мәртебесін анық­тай отырып, оның бірегей­лі­гін сақтап қалуға байланыс­ты келісімге келді. Ақтау қала­сын­да бес мемлекеттің басшылары осынау ірі су қоймасын «те­ңіз» және «көл» мәртебесін сақтай отырып пайдаланады.­ Каспийдің Солтүстік және Бал­тық теңіздеріне қарағанда қар­жылық әлеуеті зор. Ондағы мұнай қоры 48 млрд баррелдің ша­масында, бұл Нигерия мен АҚШ мұнайынан да көп. Ал 8,3 трлн шаршы метр газы Сауд Ара­биясының қорымен теңесіп қалады. Каспий, сондай-ақ әлемдегі ең қымбат жеңсік ас – уылдырықтың да маңызды көзі», дейді «Al Jazeera».

АҚШ-тан күнделікті шығатын «The Wall Street Journal» газеті де Каспий саммитін елеусіз қал­дырмады. 

Басылымның дүйсенбі күнгі санын­да­ғы мақала «Каспий маңындағы бес мем­лекеттің басшылары мұнай мен газ қоры жеткілікті, ертеден талас тудырып келген алып су қоймасына иелік ету жөнінде келісімге қол қойды. АҚШ энергетикалық ақ­парат басқармасының филиалынан 2012 жылы Каспийдің мұнай қоры 48 млрд бар­рель, ал газ қоры 292 трлн текше метр бол­ды деп хабарлады. Енді жексенбі күнгі ке­лісім барлау жұмыстарын жандандырып, жаңа­дан құбыр жүргізу жұмыстарына серпін беруі мүмкін» деп басталған. Одан әрі басылым Каспий саммитін егжей-тегжейлі баяндаған. 

Ал Франциядан таралатын либерал­дық бағыттағы «Les Échos» (lesechos.fr) атты іс­­керлік ор­таға арналған күн­делікті газет Қа­­зақстан, Әзербайжан, Түрік­мен­стан, Ре­сей және Иран басшылары көмір­сутегі мен бекіреге бай­ стратегиялық теңіз­дің құ­қықтық мәр­­те­­бесін анықтап ал­ды, деп жазды. Басылым Қазақстан Пре­­зи­денті Нұрсұл­тан Назарбаевтың ­«...Бұл­ тарихи­ оқиға» деген сө­зін келтіре оты­рып,­ Кас­пий­ қой­науындағы байлыққа шо­лу жасап өткен. Оған қоса теңіз қой­науын­да­ғы мұ­най-газдың көлеміне назар аударып, балықтың да жайын қоз­ғаған. Уылдырығы ба­ғалы бе­кіре балы­ғының әлемдегі мол қо­ры Каспийді мекен­дейті­нін де атап өткен. 

«Белсенді экологтар балық кәсіп­шілі­гінің өркендеуінен балық қорының азайып­ кеткендігіне алаңдап жүрген еді, енді жаңа келісім оларды сақтауға оң әсе­рін тигізері анық», деп жазады фран­ция­лық беделді басылым.

Қытайдың «Синьхуа» агенттігі Кас­пий маңы мемлекеттері басшылары түгел жиналып, Ақтауда тарихи шешім­ге келгендігін жазған. Сонымен қатар теңіз­дің асты-үстін белгілеудің өзара келісілгендігін келтірген.

«Құжат мерзімсіз сипатқа ие.Конвен­цияға қол қою та­рап­­­­тардың 22 жылдан бергі ке­лісім­дерінің негізінде жүзеге асты», делінген қытайлық агент­тіктің хабар­ламасында. 

Дайындаған 

Серік ӘБДІБЕК,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Атырау жылу электр орталығында апатты жағдай болды

20.01.2019

ШҚО-да дін саласындағы құқық бұзушылықтар саны үш есеге азайды

20.01.2019

Солтүстік Қазақстанда көпсалалы аурухана салынады

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу