Ақтау саммиті әлем назарында

Ақтау саммитіндегі Каспий маңы мемлекеттерінің тарихи келісімі жайында дүйсенбі күні әлемнің көптеген бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазды. «Каспий бестігінің» ортақ мәмілеге келуіне байланысты сарапшылардың да пікірлері жариялануда. Осыдан-ақ бірегей теңіздің құқықтық мәртебесінің айқындалуына күллі әлемнің назары ауғандығын аңғаруға болады. Атап өтерлігі, шетелдік БАҚ негізінен Каспий теңізіндегі қауіпсіздік, мұнай мен бекіре қорына баса мән берген. 

Егемен Қазақстан
14.08.2018 12658
2

Кәрі құрлықтан 13 тілде тәулік бойы хабар тарататын «Euronews» телеарнасы Каспий саммиті жайында молынан жазды. Телеарна Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бес мемлекеттің басшылары қол қойған құжатты «Каспий теңізінің конституция­сы» деп бағалағандығын атап өткен. 

«Құжатқа сәйкес, Каспий теңізінің негізгі бөлігі ортақ су кеңістігі болып қала береді, ал қойнауы мен байлығын игеру халықаралық құқықтарды ескере отырып көрші мемлекеттердің екіжақты келісімдері негізінде жүзеге асырылады. Конвенцияда, сондай-ақ кемелердің жүзуі, балық аулау, ғылыми-зерттеулер және құбырлар жүргізудің талаптары мен тәртіптері көрініс тапқан. Ауқымды теңіз жобаларын жүзеге асыруда экологиялық талаптар міндетті түрде ескері­ле­ді. Оған қоса, Каспий теңізінде та­раптарға қатысы жоқ қарулы күштерді болдырмау шарты енгізілген. Енді теңіздегі қауіп­сіздік пен оның әлеуетін бас­қа­ру­ды «Каспий бестігі» жүзеге асырады», деп хабарлады «Euronews». 

Телеарна, сонымен қатар Каспий қойнауында 50 млрд баррель мұнай мен 300 000 млрд текше метр табиғи газдың бар екендігін жазды. 

Ал халықаралық «Al Jazeera» телеарнасы Каспий сам­миті туралы хабарды негізгі жа­ңалықтардың топтамасымен берді. Телеарна: «Бес мемлекеттің келісімі Каспийдің байлығын игеруге жол ашады. Теңіз жаға­лауындағы бес мемлекет Кас­пийдің құқықтық мәртебесін анық­тай отырып, оның бірегей­лі­гін сақтап қалуға байланыс­ты келісімге келді. Ақтау қала­сын­да бес мемлекеттің басшылары осынау ірі су қоймасын «те­ңіз» және «көл» мәртебесін сақтай отырып пайдаланады.­ Каспийдің Солтүстік және Бал­тық теңіздеріне қарағанда қар­жылық әлеуеті зор. Ондағы мұнай қоры 48 млрд баррелдің ша­масында, бұл Нигерия мен АҚШ мұнайынан да көп. Ал 8,3 трлн шаршы метр газы Сауд Ара­биясының қорымен теңесіп қалады. Каспий, сондай-ақ әлемдегі ең қымбат жеңсік ас – уылдырықтың да маңызды көзі», дейді «Al Jazeera».

АҚШ-тан күнделікті шығатын «The Wall Street Journal» газеті де Каспий саммитін елеусіз қал­дырмады. 

Басылымның дүйсенбі күнгі санын­да­ғы мақала «Каспий маңындағы бес мем­лекеттің басшылары мұнай мен газ қоры жеткілікті, ертеден талас тудырып келген алып су қоймасына иелік ету жөнінде келісімге қол қойды. АҚШ энергетикалық ақ­парат басқармасының филиалынан 2012 жылы Каспийдің мұнай қоры 48 млрд бар­рель, ал газ қоры 292 трлн текше метр бол­ды деп хабарлады. Енді жексенбі күнгі ке­лісім барлау жұмыстарын жандандырып, жаңа­дан құбыр жүргізу жұмыстарына серпін беруі мүмкін» деп басталған. Одан әрі басылым Каспий саммитін егжей-тегжейлі баяндаған. 

Ал Франциядан таралатын либерал­дық бағыттағы «Les Échos» (lesechos.fr) атты іс­­керлік ор­таға арналған күн­делікті газет Қа­­зақстан, Әзербайжан, Түрік­мен­стан, Ре­сей және Иран басшылары көмір­сутегі мен бекіреге бай­ стратегиялық теңіз­дің құ­қықтық мәр­­те­­бесін анықтап ал­ды, деп жазды. Басылым Қазақстан Пре­­зи­денті Нұрсұл­тан Назарбаевтың ­«...Бұл­ тарихи­ оқиға» деген сө­зін келтіре оты­рып,­ Кас­пий­ қой­науындағы байлыққа шо­лу жасап өткен. Оған қоса теңіз қой­науын­да­ғы мұ­най-газдың көлеміне назар аударып, балықтың да жайын қоз­ғаған. Уылдырығы ба­ғалы бе­кіре балы­ғының әлемдегі мол қо­ры Каспийді мекен­дейті­нін де атап өткен. 

«Белсенді экологтар балық кәсіп­шілі­гінің өркендеуінен балық қорының азайып­ кеткендігіне алаңдап жүрген еді, енді жаңа келісім оларды сақтауға оң әсе­рін тигізері анық», деп жазады фран­ция­лық беделді басылым.

Қытайдың «Синьхуа» агенттігі Кас­пий маңы мемлекеттері басшылары түгел жиналып, Ақтауда тарихи шешім­ге келгендігін жазған. Сонымен қатар теңіз­дің асты-үстін белгілеудің өзара келісілгендігін келтірген.

«Құжат мерзімсіз сипатқа ие.Конвен­цияға қол қою та­рап­­­­тардың 22 жылдан бергі ке­лісім­дерінің негізінде жүзеге асты», делінген қытайлық агент­тіктің хабар­ламасында. 

Дайындаған 

Серік ӘБДІБЕК,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу