Жазықсыз атылған жампоз

Егемен Қазақстан
15.08.2018 1459
2

Семейдегі Шәкәрім атындағы мем­лекеттік университеттің профессоры, белгілі ғалым,  Манаш Қозыбаев атын­дағы тарихи зерттеу орталығының жетекшісі Мұхтарбек Кәрімов Шәкәрім­дей Алаштың ардақтысын үйінде қонақ қып, дәм таттырған, қиын-қыстау заман­да қажыға көмегін аямаған заманы­ның адал азаматтарының бірі Сәкен Үркімбаев туралы сыр шертті.

– Сәкен Үркімбаевтың бәйбішесі Ақлима Жұматайқызының сүйегі Мұрын елінен, оның ішінде Тоқабай. Әйгілі Қожагелді батырдың інісі, Айдарбек бидің ұрпағы еді, менің туған нағашыларым, – деді Мұхтарбек Қарпықұлы бізбен әңгімесінде, – туған жеріміз Ақсуат, Тарбағатай өңіріне Сәкен Үркімбаев деген кісі ертеде қыз­­мет бабымен келеді. Руы арғын, тобық­­ты ішінде жуантаяқ, қазақтың ер­те­дегі оқығандарының бірі. Ұлы Абай­­дың айналасы, Шыңғыстау елі сауа­­тын ерте ашқан өңір. Біздің апайымыз Ақлима екеуі жарасып, тұрмыс құра­­ды. 1931 жылы жаз айында Сәкен жез­д­е­міз Семейдегі облыстық соттың мүше­­сі болып жүрген екен. Бұл туралы бүкіл әңгімесін Ақлима әже 90-нан ас­қан ша­ғында журналист Дәулет Сейсен­ұлы­мен сөйлесіп отырып, айтып бергені де бар.

Мұхтарбек ағаның айтуынша, Шәкәрім бір қуғынмен қашып келгенде, олар жасырып, жертөлеге түсіріп қояды екен. Жанында Алдажар деген азамат болыпты. Елден тағы да бір Арғынғазы деген кісі де қашып келеді. Үшеуін кешке Сәкен Үркімбаев жұмыстан келгенше жертөлеге жібереді де, кешке шығарып алып отырады. Ақлима әжемнің айтуынша, Шәкәрім өнерлі кісі еді. Ою оюшы, әсіресе сырмақты шебер оюшы қолөнердің адамы деседі. Дастарқан үстіндегі табақты көтеретін иллюзионистік қасиеті де болыпты. Бір күні Сәкен айтып келеді:

– Шәке, сіздің соңыңызға мықтап түсті. Іш жаққа шығып кетіңіз дейді. «Іш жақ» дегені Сібір. Мен мына пойыз­ға Ауыл стан­сасынан отырғызып жіберемін, депті.

Шәкәрім бұл сөзге ойланып-ойланып «басқа салғанын көремін» деп бас тартады. Бұл жаз айында болған уақиға. Ал қазан айында Шәкәрімді атып тастайды. 

Сәкен Үркімбаев Ұлан ауданының да прокуроры болған. Бұл 1932 жылдың тұсы. Сәкен жас кезінде жолда көшіп келе жатып, бір жастан енді ғана асқан ұлдары Айдарбек қатты ауырады. Бала­ның ыстығы көтеріледі. Сөйтіп жолда тоқтап Даубай деген жерде отырған Абайдың ұлы Ақылбайдан туған Әубәкірдің үйіне түсіпті. Үйде Абайдың бәйбішесі Ділдә мен Әубәкірдің әйелі бар екен. «Мен ұйықтап қалыппын, оянсам балам өліп қапты. Ал кеп, зар еңіредім» дейді Сәкен. Жылап отыр ем, Ділдә бәйбіше ұрыса жөнелді: «Қарағым, тоқтат көз жасыңды, әлі жассыңдар, құдай береді, балаларың болады» деп. Содан ырымдап, баланы Даубай ата­ның бейітінің аяқ жағына жерлеп, жүріп кеттік. Бұның бәрі әрине Ақлима әженің 96 жаста айтқан естеліктерінен еді.

Алаш арысы Міржақып Дулатовтың был­­ғары сары портфелі бар екен. Зай­санда бала оқытқан кезде, жолдас бол­ған жігіттеріне беріпті. Соны азаматтар Сә­кен Үркімбаевқа сыйға тартыпты. Халық Сәкенді ерекше қадірлеп, жақсы көр­­ген ғой. Ол 1937 жылы Сарқан ауданы­­ның прокуроры болып тұрған кез­де ұсталыпты.

– Ақлима, мені түбі қалдырмайды, отбасымен ұстап жатыр, сені де тұт­қындап алып кетеді, мені аяп жатқан жоқ, сен бірге кетесің, ел жаққа қайт,  – дейді жұбайына. «Мен көнбедім, өлсек бірге өлеміз» деп отырып алдым. Сәкен де болмады, маған бұйрық бере сөйледі. Содан болмай Семейге қарай бір көлікке отырғызып, елге  жіберді. Елде, Семей өңірінде бір ай ғана болып, одан қайтып келдім. Келсем Сәкен жоқ! Ұстап әке­тіп­ті. Жанұшырып іргедегі Алматыға іздеп бардым. Алматыдағы бір прокурор таны­сы­ның жұмысына іздеп бардым, деп естелік айтады Ақлима әже. Кабинетіне кірген кезде, Сәкеннің былғары қара плащы көзіме оттай басылды. Прокурор (аты-жөні белгісіз) «Сәкенді алып кетті, кетіп бара жатқан кезде маған «бұны сен киіп жүр, маған кию жазбады» деп, естелікке тастап кетті» деге­ні. Көңілім алай-түлей болды. Алыс­тан келгенімді көрген прокурор менен «қайда түстің?» деп сұрады. Мен ешкімді танымайтындығымды айттым.

– Ақлима, сен біздің үйде бол, деп ол адрес­ін көрсетіп,  хат жазып берді. Мен «халық жауының әйелімін». Ал оның үйін­­де болу деген ол заманда «оны отба­сы­­­мен құрту» деген сөз еді. Мен бара ал­ма­­дым, дейді, – деп Мұхтарбек аға Ақлима әжесінің басынан өткенді баяндады.

Мұхтарбек Қарпықұлының айтуынша, Сәкен Үркімбаевтан кейін Ақлима апайы екінші рет тұрмысқа шыққан екен, бірақ ол адамнан баласы болмай, асырап алыпты. Сәкеннен Айдарбек деген дүниеден ерте қайтқан баласы және Роза деген қызы болыпты.

Сәкен Үркімбаев туралы кім біледі екен? Мұхаңды бүгінде міне, осы сұрақ мазалайды. Мүмкін, Абай елінің адамдары хабардар шығар?..

Раушан НҰҒМАНБЕК,

журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу