Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Егемен Қазақстан
20.08.2018 1849
3

Туып-өскен өңір болғаннан кейін таяуда өзімді қызықтырған бір жағдайларға қанық болу ниетімен интернеттен Қостанай облысы туралы мәліметтер іздестірдім. Сөйтсем, обалы не керек, біраз деректер табылады екен. Әсіресе облыстың аумақтық-әкімшілік бөлінісі, тұрғындарының саны, географиялық орналасуы мен табиғи-климаттық жағдайына қатысты біршама мәліметтер бар болып шықты. Онысына да тәубе дедік. Бұл да болса өзіміз жетістікке жеттік деп жағалай жар салып жатқан цифрландырудың бір көрінісі ғой деп ойладық. Бірақ...

Бірақ осындағы «облыста дүниеге келгендер» деген бөлімге көз жүгірткен кезде марқайған көңіл су сепкендей басылды. Неге дейсіздер ғой? Айтайық. Сөйтсек, облыста дүниеге келген қазақ халқының зиялыларының ішінен Шоқан Уәлихановты, Ыбырай Алтын­саринді, Ахмет Байтұрсыновты, Мір­жақып Дулатовты, Бақытжан Байқадамов­ты, Манаш Қозыбаевты, Төлен Әбдіков пен Бейімбет Майлинді, мемлекет қайраткерлері арасынан Орал Мұхамеджанов пен Әділбек Жақсыбековті және Социалистік Еңбек Ері Кәмшат Дөненбаеваны келтіріпті. Ал осы өңірдің мақтанышы болып табылатын арғысы Шақшақ Жәнібек, бергісі қазақтың тұңғыш журналы «Айқапты» шығарған Мұхамеджан Сералин, қазақтың тұңғыш дәрігері Мұхамеджан Қарабаев, ағартушы ұстаздар Спандияр Көбеев пен Бекет Өтетілеуов, қазақтан шыққан тұң­ғыш әйел журналист Нәзипа Құлжанова, Социалистік Еңбек Ері, КСРО халық әртісі Серке Қожамқұлов, КСРО халық әртісі Елу­бай Өмірзақов, КСРО халық әртісі Қапан Бадыров, атақты ақын-жазушыларымыз Сыр­бай Мәуленов, Ғафу Қайырбеков, Мәриям Хакімжанова, Жайсаңбек Молдағалиев, академиктер Өмірзақ Сұлтанғазин, белгілі қоғам қайраткерлері Ілияс Омаров пен Шайсұлтан Шаяхметов сияқты тұлғалардың есімдері мүлде жоқ. Біз бұл жерде даңқты қостанайлықтардың тізімін толық келтіріп отырған жоқпыз, тек бүгінде арамызда жоқ және есімдері атауға әбден лайық жер­лестердің ғана аты-жөндерін атап көрсетіп отырмыз. Егер Қостанай топырағында туған танымал адамдардың бәрін жаза берсек газеттің бір бетіне де сыймай кетуі мүмкін.

Бүгінгідей құндылықтарға деген көзқарас құлдырап кеткен заманда тіпті осы жайтқа онша көңіл аудармай-ақ та қояр ма едік, кім біледі, бірақ олай жасамауымызға белгі­лі бір жағдай түрткі болды. Жоғарыда өзі­міз келтірген әйгілі қостанайлықтардың аты-жөндері енбей қалған тізімге Михаил Медян­ский (кеңес офицері, полковник), Павел Кашин (әнші), Роберт Дитрих (неміс хоккейшісі), Виктор Немков (аралас жекпе-жек балуаны), Андрей Ламанов (Ту-154 экипажының командирі, Ресей Федерациясының батыры) деген сияқты мүлде ешкім танымайтын адамдардың есімдері енгізіліпті. Қостанай облысында дүниеге келген атақты адамдардың қатарына қосатындай полковник Медянский деген кім? Әлде ол сол облыстан шыққан алғашқы және соңғы офицер ме? Сол сияқты аралас жекпе-жек сайыскері Немков дегеннің де кім екенін ешкім білмейтін болып шықты. Егер спортшы қажет болса, беймәлім біреуді әкеліп қыстырғанша, Қостанайдың тумасы әрі талай-талай халықаралық спорт жарыстарына қатысып жүлде алып жүрген, Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Иван Дычко сияқты танымал спортшылардың есімдерін неге енгізбеске? Бір қызығы, бұл мәліметтер қазақша уикипедияда атымен жоқ болып шықты.    

Сірә, интернетке көп сене беруге болмайды деген халық арасында жиі айтылатын сөз шындыққа жанасатын сияқты. Әсіресе, жұртшылыққа жалған ақпарат беруде ғаламторыңыздың алдына жан салмайтыны бұрыннан-ақ белгілі болған. Енді келіп тарихи тұлғалардың аттарына қиянат жасау деген тағы бір «жаңалық» пайда болыпты.

Түбінде ақпараттардың бәрі электронды форматқа көшіріледі деген жоспар бар. Ондай күн туар болса, жоғарыда біз кел­тіргендей «қателіктер» үшін кім жауап бермек? Электронды түрде таратылған ақпараттардың ерекшелігі сол, оны бір сәтте өзгерте салуға болады. Демек, айыптының кім екенін ажыратып алу мүмкін болмайтын «іс бітті, қу кеттінің» нағыз өзі болып шықпақ. Егер мыңдаған тиражбен қағазға басылған ақпарат болса, оны қолыңа ұстап алып өз сөзіңнің дұрыс екенін дәлелдеуіңе болады ғой. Оның сыртында, баспа материалдары редакцияланып, бірнеше сүзгіден өтеді. Ал мынадай жағдайда «е-е, бір қате кетіп қалған екен, түзеттік» дей салады емес пе? Алда-жалда ондай «қателіктер» көбейе беріп, оның соңы тарихи шындықты бұрмалауға, сол арқылы халықты шатастыруға апарып соқтыратын болса не істемекпіз? Демек, ойланатын мәселелер бар...

Әрине, біз баяғыша қағаз-қаламға қайта оралайық деп отырған жоқпыз. Ол енді мүмкін де бола қоймас. Біздікі бар болғаны интернетке материал дайындайтын адамдардың да бойында жауапкершілік сезімі болса екен деген тілек.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу