Жерді бес айналған желаяқ - Әділбек Шаяхметов

Қазіргі заманғы олим­пиа­далық қозғалыстың негі­зін қалаған франциялық қоғам қайраткері Пьер де Кубертэннің көздеген ең бір ізгі арманы – спорт арқылы жастарға интернационал­дық тәрбие беру екен. 

Егемен Қазақстан
23.08.2018 3835
2

Өкініш­ке қарай, Кеңес Одағының ішін­де халықтар арасындағы интернационалдық достық туралы әңгіме өте көп айтыл­ғанымен шынтуайтында, халықаралық олимпиада­лық сайыстар басталғанда «Кубертэннің қағидалары» ұмытылып қалып жататын. Жасыратын несі бар, әркімге армандай болған әлемдік спорттық сынақтарға қазақ жастары жүрек қалауынша қатыса алмады.

Мыңнан бір мүмкіндік туған сәтте ғана олар жарыс алаңына шықты, шыққан бойда өздерінің кім екенін таныта білді. Содан Қазақстан Тәуелсіздік ал­ғаннан кейін ғана барып біздің жастарымыздың спорт алаңдарында бағы ашы­лып, жұлдызы жанды. Ата­ғ­ы әлемге танымал болған әйгілі марафоншы Әділбек Шаяхметов туралы сөз қозға­ғанда талайымыздың, тіпті өз басымыздан өткерген спорт­­тағы саясаттың солбір солақай да осал тұстары менің есіме еріксіз оралады.

Сонау 1973 жылдың өзінде еркін күрестен Орта Азия әскери округінің чемпионы атанған Әділбек Шаях­метовтің спорттағы ең жұл­дызды сәті байрақты сол бәсекеден соң біржолата аяқ­та­лады деп кім ойлаған?! Өйткені балуанға Алматыдан ары аттап басуға, халықара­лық дәрежедегі бәсекелестер­мен белдесіп, бақ сынасуға «орын болған жоқ».

Ең жанға бататыны, спорттағы мұндай кедергілерден өту-өтпеу тағ­­дыры сол жылдардағы бола­шақ спорт жұлдызы атанатын әрбір қазақ жасының маңдайына жазылып қойған еді. Кубертэннің арманын орындауға Кеңес Одағының партия басшылары мен спорт саласының функционерлері соншалықты бейіл таныт­пады. Өйткені мемлекет «КСРО – бір ұлт» деген өл­шем­ді қағи­дамен өмір сүрді.

Сонымен менің әңгімеме өзек болған танымал спортшы Әділбек Шаяхметов кім? Қазақстан Тәуелсіздік алғанда Әділбек Шаяхметов қырық­тың қырқасына шыққан өз ұжымындағы беделді аза­маттың бірі, білікті инженер-технолог қызметін атқа­ратын. Тал бойында бұла күші тасып тұрғанымен бұл жаста спортшылардың дені рекордтар жасау мүм­кін­­ді­гінен айырылып, көбісі жат­тықтырушылық қызметке немесе басқадай мамандықтар­ға ауысып жататын заңды­­лық бар.

Бір сөзбен айтқан­да, спорттың көп түрінен аламан жарыстарға қатысып жүрген жігіттеріміз орда бұзар отызында негізгі кәсі­бімен қоштасады. Спорт тәртібі солай. Алайда Әділ­бек үшін, кешегі балуан үшін – жұлдызды шақтар жасы қырықтың қырқасына шыққанда туды. Бұл да бір сиқырлы спорт әлеміндегі сыры мол құбылыс. Көз ашқаннан адал еңбектің, таза маңдай тердің өтеуін жақсы біліп өскен жігерлі азамат өз өмірінің осы кезеңінен жаңаша жол іздейді.

Соны­мен біздің Әділбек кәдімгі кәсіби қызметте жүріп-ақ жүрек қағысының әмірі­мен біржолата алыс қашық­тық­тағы марафондық жарыс­қа жүгіруге бел шеше кірісе­ді. Алдымен Қазақстан аума­ғын­да 42 километрлік мара­фондық жарысқа түсіп, ба­ғын сынап көрді. Көп кешік­­пей желаяқтар қатарынан қай­мықпай орын алады. Ащы тері шығып, іштегі бұла күші табиғи жанартаудай бұлқынған Әділбек сол күндері шын мәнінде өзін халықаралық үлкен жарыс­тар қол бұлғап шақырып тұрғанын сезінген де шығар-ау!

Өзім де куәмін, өткен ға­сырдың 90-шы жылдарының екінші жартысынан кейін-ақ қазақ жастарының есімдері халықаралық жарыстарда ауызға ілініп, көк байрағымыз көкке өрлеп желбірей бастады. Бір ғана мысал, біздің кейіпкеріміз марафоншы Әділбек Шаяхметов өткен осы мерзім ішінде Қазақ­стан мен әлемдік жарыстарда, сондай-ақ Азия құр­лы­ғын­дағы сайыстарды қос­қан­­да марафондық жарыстан барлығы 35 рет жеңіс тұғы­рына көтеріліп үлгеріпті. Со­ның ең алғашқысы да сүбе­лісі – 2010 жылы Куала-Лумпур (Малайзия) қаласында жеңіл атлетикадан өткен ХVІ Азия чемпионаты.

Осы жарыс­та кешегі еркін күрестің шебері – жерлесіміз Әділбек Шаях­метов 60 жастан жоғары топ арасындағы сайыста күміс медаль иеленді. Араға екі жыл салып Тайбей қаласында (Тайвань) өткен дәл осындай әлемдік бәсекеде, ол кезде 64 жаста, мойнына алтыннан алқа тағып Қазақстанның туын көкке желбіретті. Дүние жүзінде зәулім үйлері көкпен таласып күллі адамзатты тамсандырған Тайваньнның әкімшілік орталығында өткен осы біріншілікте Әділбек Әлем чемпионы атанды! Аса тартысты бәсекеге Азия құрлығының 18 елінен барлығы 1800 спортшы қатысқан болатын.

2014 жылы Жапония астанасы Токиода өткен кезекті ХVІІІ Азия чемпионатында тағы да күміс жүлдеге ие болды. Айтпақшы, осының алдында ғана, яғни бір жыл бұрын Жеңіл атлетикадан Сан-Паулу қаласында (Бразилия) өткен марафоншылар жарысында оның 7-ші орын алуының да маңызы зор.

Қысқа уақыт ішінде мұхит асып барып мың-сан адам ішінде 7-ші орынды иелену де, мұны марафоншылардың өздері өте жақсы түсінеді, ерлікке пара-пар дер едім. Соңғы 20 жылда жүгірген жолы Жер шарын 5 рет орап алатын Қазақстанның ардагер-марафоншысы, халықаралық дәрежедегі спорт шебері Әділбек Шаяхметовтің қазақ спорты тарихынан ойып тұрып алған өз орны бар.

Жастығында тап келген әділетсіздік кедергілерге мойын­сұнбай, нағыз спорт­шыға тән мінез көрсете білген Әділбектің көздеген арманы бұдан да жоғары әрі асқақ болатын. Оның атадан дарыған жігерін жанитын асыл қасиеттері бүгінгі жас ұрпаққа, жеткіншектерімізге, спорт жолын қуған нағыз сайыпқыран саңлақтарға өте үлкен үлгі-өнеге дер едім.

Өмірінің соңына дейін шынайы спортқа шын көңілімен адалдық танытқан, жарыс жолынан шықпаған Әділбек тосыннан душар болған кеселге ота жасату үстінде кенеттен көз жұмды. Ауыр қасірет, «қыран қазасы қияда» деген осы екен. Нағыз спортшыға тән салмақты да сабырлы байсалды азаматтың, жауырыны жер иіскемеген балуанның, әлемге аты танылған желаяқ­тың өзі туып-өскен Саурық батыр ауылындағы даңқты бабалары жатқан қасиетті қорымда жамбасы жерге тиді... Небәрі төрт айдан соң жетпіс жасқа толар еді.

Спорттың жас талға­май­тынын өзінің осы саладағы өнегелі өмірі арқылы баршаға дәлелдеп өткен Әділ­бектің ойлы жанары, қола­дан құй­ған­дай шымыр сом тұл­ғасы, қарапайым аза­маттық болмысы біздің жадымызда мәңгілік сақталып қалды.

Жақсылық ҮШКЕМПІРОВ,

Қазақстанның Еңбек Ері, грек-рим күресінен Олимпиада және әлем чемпионы

Алматы облысы,

Жамбыл ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу