Рауан Кенжеханұлы: Аударма бізге ауадай қажет

Егемен Қазақстан
30.08.2018 2851
2

– Рауан Кенжеханұлы, биыл 12 сәуірде Президенттің қатысуымен «Жаңа гумани­­­тар­лық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы ая­сын­да аударылып, жарық көр­ген алғашқы оқулықтар та­ныстырылды. Жаңа оқу жы­лынан бастап студенттер сол оқулықтармен білім ала бас­тайды. Бұл кітаптардың отан­дық білімге берері не?

– Иә, «Рухани жаңғыру» бағ­дарлама­сы аясында іске асып жатқан «Жаңа гума­нитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы бойынша аударылып басылған алғашқы 18 оқулық жоғары оқу орындарына жеткізілді. Әр оқулықтың 10 мың данасы ЖОО-ға тегін таратылды. Студенттер әлемдік білім мен ғылым көшіне ілесу үшін дүниедегі ең жақсы деген оқулық үлгілерімен танысып, озық университеттер деңгейінде оқуға мүмкіндік алды. Бұған дейін ғылыми әдебиет те, оқу құралдары да, жалпы кітап атаулы орыс тілінен немесе орыс тілі арқылы тәржімаланды. Қазіргі аударманың дені ағылшын тілінен­, бірен-саран кітап қана өзге тіл­дер­ден аударылуда. Ең маңыздысы, бұл аударма да, оған кітап іріктеу ісі де мазмұндық тұрғыдан бейтараптық қағи­дасына сүйенеді. Яғни аударма ең әуелі білім мен ғылым үшін жасалуда. Ауда­рылып, ғылы­ми айналымға еніп жатқан жаңа оқулықтар әр ғылым сала­сындағы ой мен идеялардың, көз­қарас пен ұстанымдардың спектрін толық береді. 

– Жаңа оқулықтар оқыту­шы­лар мен студенттер тарап­ы­нан қалай қабылданып жатыр? 

– Жоғары оқу орындарының мамандары жаңа кітаптармен танысып, оларды биылғы оқу жылының бағ­дар­ламасына енгізуге арналған жоспар­ларын дайындауда. Бұл жұмыс жаз бойы жүрді. Оқулық мазмұны, ондағы жаңалықтар, әдістемелік нұсқаулықтар мен кеңестерді пайдалану, соған орай туатын жаңа мүмкіндіктер, өзге де өзге­рістерге байланысты университет­­ара­лық, университетішілік кездесулер барлық оқу орындарында өтті. Шама­мыз келгенше, сол кездесулерге қатысып, талқының ортасында болуға тырыстық. Өйткені бізге кері байланыс қа­жет. Мамандар бір ауыздан бұл жоба еліміздегі гуманитарлық білімді мүлде жаңа деңгейге көтеретінін айтуда. 

– Оқулықтар қағаз кітап түрінде, электронды нұсқада және видео лекциялар түрінде тарайтыны айтылды. Бұл жұмыс қалай жүруде? 

– «Жаңа гуманитарлық бі­лім»­ жобасы арқылы қазіргі бі­л­ім­ берудің жаңа формаларын да енгізу мақсаты көзделген. Сіз ата­­ған бастамалар соның бір бө­­­лігі. Әр оқулық 10 мың кі­тап бо­­лып тарайды, соған қоса олар­­­­дың элек­тронды көшір­ме­­­ле­рі «Қа­зақстанның ашық уни­­вер­­си­теті» – www.OpenU.kz пор­та­­­л­ынан табылып, интернет арқы­лы еркін қолдануға жол ашыл­­ды. Сонымен бірге «Цифр­­лы Қазақ­стан» жобасымен үндес, әлемдегі онлайн оқу курс­тарының қарқынды дамып келе жат­қан­дығын ескере отырып, осы оқулықтар негізінде мульти­медиялық лекциялар топтамасы дайындалып, дайын онлайн курстарға айналды. Әр пән бойынша 25 видео-лекция, конспектілер, тапсырмалар мен тест сұрақтарының топтамасы әзірленді. Онлайн курстарды да­йындауға қазақстандық жоғары оқу орындарының үздік профессорлары мен оқытушылары қа­тысуда. Ашық университет, әсіресе, аймақтарда оқитын студенттерге үздік ұстаздардан және ең озық оқулықтардың негізінде білім алуға жағдай жасайды. 

– Екінші кезекте қандай оқулықтар аударылып жатыр?

– Ұлттық аударма бюросы қазір жұмыстың екінші легі – 30 кітапты аударып, баспаға әзір­леп жатыр. Оқулықтар философия, тіл білімі, әдебиет теория­сы, ориентализм, семиотика, қа­зіргі педагогика, интернет пси­­хо­логиясы, халықаралық құ­қық, дипломатия, медиа мен жур­на­листика, өнер тарихы, эконо­ми­ка және кәсіпкерлік салала­рын қамтиды. Бұлардың қай-қайсысы да адамның жеке тұлға және маман ретінде қалып­тасуына зор ықпал ететін білім салалары. Олар қоғамдағы аза­мат­тық ұстаным, моралдық құн­дылық, ар-ождан негіздерін қа­лай­ды. Адамның өзіне, айнала­­сы­на, елдің болашағына, қазіргі әлем­ге деген көзқарасын қа­лып­тас­ты­руға көмектесетін ең­бек­тер. Ауда­рылып жатқан оқулық­тар­дың толық тізімі осы жобаға ар­налған 100kitap.kz сайтында бар.

– «100 оқулық» жобасының қолға алынғанына екінші жыл болды. Осы аралықта аудар­машылар жұмысын тиім­ді ұйымдастырудың белгілі бір отандық әдіс-тәсілін қалып­тастыра алдыңыздар ма?

– Ғылыми аударма – өзіндік ерекше­­­ліктері бар, күрделі шаруа. Сондықтан ғылыми аударма ісі жолға қойылған елдердің тәжірибесін жан-жақты зерттеп, әлемдегі аударма тәжірибесінің озық тұстарын алуға тырыстық. Соның негізінде жұмысымызға қажетті аударма ережелері мен қағидаларын дайындадық, оларды ұдайы талқылап, жаңартып отырамыз. Ол әзірше өз ішіміз­де пайдалануға арналған тұжы­рымдар, бірақ соның негізінде аудармаға қызығатын ортаға арнап ғылыми аударма әдістемесін дайындамақпыз. Бұл жобаның қоғамға берері аударылған кітап­тардың өзі ғана емес, күшейген, әлеуеті артқан аударма мектебі де болу керек деп ойлаймыз. Дүниедегі ұлттар мен елдер арасында тауар мен қызметтен басқа мазмұн алмасу да қарқынды жүреді. Ол өте үлкен, жыл сайын еселеп артып келе жатқан өзінше нарық. Сол нарықта мазмұнды жасаушы, өндіруші елдер бар және оны алушы елдер бар. Өндіруші елдер – негізінен біз бет алған әлемдегі ілгері дамы­ған 30 мемлекеттің тобы. Ондай мазмұн шығару үшін қоғам­ның интеллектуалдық, шығар­машылық әлеуеті зор болуы тиіс. Ал ол үшін озық білім мен ғылым қажет. Сондықтан бізге аударма ауадай қажет сала. 

– Ғылыми аударма саласы­мен етене таныс, тілді де, бел­гі­лі бір пәнді де терең меңгер­ген мамандар бар ма? Аудар­машыларды қандай талап не­гі­зінде жұмысқа қабылдай­сыздар? 

– Аудармашының міндеті – мәтіндегі ғылыми негізді, дәлдікті сақтай отырып, аударма тілінің жатық, ұғынықты болуын қамтамасыз ету. Ол екінің бірінің қолынан келе бермейді. Аударма сапалы болуы үшін жұмысқа тәжірибелі мамандар керек. Сондықтан жобаға білікті аудармашылар мен жоғары оқу орындарының ұстаздары, ғылыми редакция жасауға еліміздің белгілі ғалымдары, әдеби редакцияға танымал қаламгерлер, білікті редакторлар мен баспагерлерді тартудамыз. Қазір бұл жұмысқа жалпы саны 300-ге жуық маман қатысады. Бізге керегі – өзі ғылыми дәрежесі бар пән маманы, өзі кітаптың түпнұсқа тілін жетік білетін, әрі оны қазақша шебер жазып, жеткізе алатын маман қажет. Әрине барлық оқулыққа бірдей ондай маман табыла қоюы қиын. Философия, әлеуметтану, психология, экономика бағыттары бойынша ағылшын тілінен қазақшаға аударатын мамандар аз емес. Алайда гуманитарлық білімнің кейбір бағыттарында тілді меңгерген әмбебап мамандар тапшылығы сезіледі. Мұндай жағдайда пәнді жақсы білетін ғалым-оқытушы мен аудармашы және мәтінді қазақша сауатты жеткізетін редактор бірлесе жұмыс істейді. 

– Аудармашылардың бір күндік жұмыс көлемі қандай? 

– Әлемдік тәжірибеде жақсы маман орта есеппен күніне 3-4 бетті шаршамай аударады. Аударма ісі білім мен білік қана емес, зор физикалық төзім мен психикалық табандылықты талап етеді. Сондықтан аудармашыға шамадан тыс жұмыс міндеттеу аударма сапасының төмендеуіне алып келеді. Күні бойы компьютер алдында тапжылмай отырып, бір сөздің жақсы баламасын, дұрыс аудармасын табу үшін әдебиет ақтару, оны өзге нұсқаларымен салыстыру – оңай жұмыс емес. Ұлттық аударма бюросы аудармашыларға жұмыс берген кезде бір адам күніне 3-4 беттен артық аудармайтындай ғана көлем ұсынады. Бір апталық норма – 15-20 бет. Ал аудармашының тәжірибесі мол, қарқыны тез болып, белгі­ленген мөлшерден көп мәтін сұрап жатса, қарсы болмаймыз. Бірақ сіздер­дің газет­теріңізде бұған дейін жариялан­ған сұх­баттағыдай, бір адамға 3 айға 800 бет аударма берілмейді. Аудармашы Зәуре Батаеваға Ұлттық аударма бюросы тарапынан ұсыныс жасалғаны рас. Алайда ондай өте көп мөлшерде мәтін аудару ұсынуымыз мүмкін емес. Ондай ұсынысқа келісе қоятын адам жоқ, біз де одан ештеңе ұтпаймыз. Ондай жағ­дайда жұмыс өнімсіз, сапа өте төмен шығады. Әдетте, көлем­ді кітаптың аудармасын бір­неше адамнан құралған шығарма­шылық топ дайындайды. Ол да әлемде қалыптасқан тәжірибе. Ондай топ жұмысының бірізді­лігін, үйлесімділігін қамтамасыз ету тетіктері көп. Мәселен біз SmartCut деп аталатын аударма платформасын пайдаланамыз. Бұл дүние жүзінде 120 мың маман қолданатын аудармашының құралы, пайдасы өте көп. Бір жағынан аудармашыға шамадан тыс жұмыс тапсыруға болмайды, бірақ аударманың өз жоспары мен жұмысты орындау кестесі де болу керек. Тиісті аударма сапасын қамтамасыз ете отырып, орташа жылдамдыққа ілесе алмайтын адаммен де жұмыс істей алмаймыз. 

– Ал аудармашылардың еңбегі қа­лай бағаланады? Бір оқулықты қа­­­зақ­ша сөйлетуге қанша қаржы жұмсалады?

– Аудармашылардың еңбегі нарық­тағы бағаға сәйкес бел­гіленеді. Оқулық­тың бір бетін аудару құны – 3 000 теңге, ғы­лы­ми тұрғыдан редакциялау құны 1 500 теңге, тағы 1 500 теңге – әдеби ре­дак­­ция құны. Беттеу, дизайнын дайын­дау жұ­мысына тағы 1 000 теңге бар. Бұл Қазақ­­стандағы аударма мен редак­ция­лық жұ­мыс үшін қалыптасқан орташа нарық. 

– Алдағы уақытта «100 кітап» жобасы шеңберінде қан­дай оқулықтардың аударыл­ғаны дұрыс деп санайсыз? 

– Әлемде ғылымның түрлі бағыты бойынша алдыңғы қа­тар­лы университеттер мен бас­палардан жыл сайын мыңда­ған жаңа кітап шығады. Сонымен бірге қалыпты ұғымдағы оқулық деуге келмейтін, бірақ ғылымның дамуына зор үлес қосқан жекелеген авторлардың зерттеуі негізінде шыққан тамаша монографиялар бар. Одан басқа, ғылыми танымдық бағытта жазыл­ған, ондаған тілге аудары­лып, миллиондаған таралым­мен шығып жатқан, бестсел­лер кітап­тар бар. Жас азамат­тың тұлға және маман ретін­де қалыптасуына көмек­тесе­тін осындай еңбектердің бар­лығы аударылса да артық етпей­ді. Сондықтан «Жаңа гумани­тарлық білім. 100 жаңа оқулық» жобасынан тыс, «Нұр Отан» партия­сының қолдауымен бірқатар осын­дай кітапты қосымша аударып шы­ғару бас­тамасын қолға алдық. Сол сияқ­ты Алматы қа­ласы әкім­дігінің қол­да­уы­мен де бір­қатар кітап аударылып жатыр. 

– Әңгімеңізге рахмет. 

Әңгімелескен 

Бағашар ТҰРСЫНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу