Рауан Кенжеханұлы: Аударма бізге ауадай қажет

Егемен Қазақстан
30.08.2018 2532
2

– Рауан Кенжеханұлы, биыл 12 сәуірде Президенттің қатысуымен «Жаңа гумани­­­тар­лық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы ая­сын­да аударылып, жарық көр­ген алғашқы оқулықтар та­ныстырылды. Жаңа оқу жы­лынан бастап студенттер сол оқулықтармен білім ала бас­тайды. Бұл кітаптардың отан­дық білімге берері не?

– Иә, «Рухани жаңғыру» бағ­дарлама­сы аясында іске асып жатқан «Жаңа гума­нитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы бойынша аударылып басылған алғашқы 18 оқулық жоғары оқу орындарына жеткізілді. Әр оқулықтың 10 мың данасы ЖОО-ға тегін таратылды. Студенттер әлемдік білім мен ғылым көшіне ілесу үшін дүниедегі ең жақсы деген оқулық үлгілерімен танысып, озық университеттер деңгейінде оқуға мүмкіндік алды. Бұған дейін ғылыми әдебиет те, оқу құралдары да, жалпы кітап атаулы орыс тілінен немесе орыс тілі арқылы тәржімаланды. Қазіргі аударманың дені ағылшын тілінен­, бірен-саран кітап қана өзге тіл­дер­ден аударылуда. Ең маңыздысы, бұл аударма да, оған кітап іріктеу ісі де мазмұндық тұрғыдан бейтараптық қағи­дасына сүйенеді. Яғни аударма ең әуелі білім мен ғылым үшін жасалуда. Ауда­рылып, ғылы­ми айналымға еніп жатқан жаңа оқулықтар әр ғылым сала­сындағы ой мен идеялардың, көз­қарас пен ұстанымдардың спектрін толық береді. 

– Жаңа оқулықтар оқыту­шы­лар мен студенттер тарап­ы­нан қалай қабылданып жатыр? 

– Жоғары оқу орындарының мамандары жаңа кітаптармен танысып, оларды биылғы оқу жылының бағ­дар­ламасына енгізуге арналған жоспар­ларын дайындауда. Бұл жұмыс жаз бойы жүрді. Оқулық мазмұны, ондағы жаңалықтар, әдістемелік нұсқаулықтар мен кеңестерді пайдалану, соған орай туатын жаңа мүмкіндіктер, өзге де өзге­рістерге байланысты университет­­ара­лық, университетішілік кездесулер барлық оқу орындарында өтті. Шама­мыз келгенше, сол кездесулерге қатысып, талқының ортасында болуға тырыстық. Өйткені бізге кері байланыс қа­жет. Мамандар бір ауыздан бұл жоба еліміздегі гуманитарлық білімді мүлде жаңа деңгейге көтеретінін айтуда. 

– Оқулықтар қағаз кітап түрінде, электронды нұсқада және видео лекциялар түрінде тарайтыны айтылды. Бұл жұмыс қалай жүруде? 

– «Жаңа гуманитарлық бі­лім»­ жобасы арқылы қазіргі бі­л­ім­ берудің жаңа формаларын да енгізу мақсаты көзделген. Сіз ата­­ған бастамалар соның бір бө­­­лігі. Әр оқулық 10 мың кі­тап бо­­лып тарайды, соған қоса олар­­­­дың элек­тронды көшір­ме­­­ле­рі «Қа­зақстанның ашық уни­­вер­­си­теті» – www.OpenU.kz пор­та­­­л­ынан табылып, интернет арқы­лы еркін қолдануға жол ашыл­­ды. Сонымен бірге «Цифр­­лы Қазақ­стан» жобасымен үндес, әлемдегі онлайн оқу курс­тарының қарқынды дамып келе жат­қан­дығын ескере отырып, осы оқулықтар негізінде мульти­медиялық лекциялар топтамасы дайындалып, дайын онлайн курстарға айналды. Әр пән бойынша 25 видео-лекция, конспектілер, тапсырмалар мен тест сұрақтарының топтамасы әзірленді. Онлайн курстарды да­йындауға қазақстандық жоғары оқу орындарының үздік профессорлары мен оқытушылары қа­тысуда. Ашық университет, әсіресе, аймақтарда оқитын студенттерге үздік ұстаздардан және ең озық оқулықтардың негізінде білім алуға жағдай жасайды. 

– Екінші кезекте қандай оқулықтар аударылып жатыр?

– Ұлттық аударма бюросы қазір жұмыстың екінші легі – 30 кітапты аударып, баспаға әзір­леп жатыр. Оқулықтар философия, тіл білімі, әдебиет теория­сы, ориентализм, семиотика, қа­зіргі педагогика, интернет пси­­хо­логиясы, халықаралық құ­қық, дипломатия, медиа мен жур­на­листика, өнер тарихы, эконо­ми­ка және кәсіпкерлік салала­рын қамтиды. Бұлардың қай-қайсысы да адамның жеке тұлға және маман ретінде қалып­тасуына зор ықпал ететін білім салалары. Олар қоғамдағы аза­мат­тық ұстаным, моралдық құн­дылық, ар-ождан негіздерін қа­лай­ды. Адамның өзіне, айнала­­сы­на, елдің болашағына, қазіргі әлем­ге деген көзқарасын қа­лып­тас­ты­руға көмектесетін ең­бек­тер. Ауда­рылып жатқан оқулық­тар­дың толық тізімі осы жобаға ар­налған 100kitap.kz сайтында бар.

– «100 оқулық» жобасының қолға алынғанына екінші жыл болды. Осы аралықта аудар­машылар жұмысын тиім­ді ұйымдастырудың белгілі бір отандық әдіс-тәсілін қалып­тастыра алдыңыздар ма?

– Ғылыми аударма – өзіндік ерекше­­­ліктері бар, күрделі шаруа. Сондықтан ғылыми аударма ісі жолға қойылған елдердің тәжірибесін жан-жақты зерттеп, әлемдегі аударма тәжірибесінің озық тұстарын алуға тырыстық. Соның негізінде жұмысымызға қажетті аударма ережелері мен қағидаларын дайындадық, оларды ұдайы талқылап, жаңартып отырамыз. Ол әзірше өз ішіміз­де пайдалануға арналған тұжы­рымдар, бірақ соның негізінде аудармаға қызығатын ортаға арнап ғылыми аударма әдістемесін дайындамақпыз. Бұл жобаның қоғамға берері аударылған кітап­тардың өзі ғана емес, күшейген, әлеуеті артқан аударма мектебі де болу керек деп ойлаймыз. Дүниедегі ұлттар мен елдер арасында тауар мен қызметтен басқа мазмұн алмасу да қарқынды жүреді. Ол өте үлкен, жыл сайын еселеп артып келе жатқан өзінше нарық. Сол нарықта мазмұнды жасаушы, өндіруші елдер бар және оны алушы елдер бар. Өндіруші елдер – негізінен біз бет алған әлемдегі ілгері дамы­ған 30 мемлекеттің тобы. Ондай мазмұн шығару үшін қоғам­ның интеллектуалдық, шығар­машылық әлеуеті зор болуы тиіс. Ал ол үшін озық білім мен ғылым қажет. Сондықтан бізге аударма ауадай қажет сала. 

– Ғылыми аударма саласы­мен етене таныс, тілді де, бел­гі­лі бір пәнді де терең меңгер­ген мамандар бар ма? Аудар­машыларды қандай талап не­гі­зінде жұмысқа қабылдай­сыздар? 

– Аудармашының міндеті – мәтіндегі ғылыми негізді, дәлдікті сақтай отырып, аударма тілінің жатық, ұғынықты болуын қамтамасыз ету. Ол екінің бірінің қолынан келе бермейді. Аударма сапалы болуы үшін жұмысқа тәжірибелі мамандар керек. Сондықтан жобаға білікті аудармашылар мен жоғары оқу орындарының ұстаздары, ғылыми редакция жасауға еліміздің белгілі ғалымдары, әдеби редакцияға танымал қаламгерлер, білікті редакторлар мен баспагерлерді тартудамыз. Қазір бұл жұмысқа жалпы саны 300-ге жуық маман қатысады. Бізге керегі – өзі ғылыми дәрежесі бар пән маманы, өзі кітаптың түпнұсқа тілін жетік білетін, әрі оны қазақша шебер жазып, жеткізе алатын маман қажет. Әрине барлық оқулыққа бірдей ондай маман табыла қоюы қиын. Философия, әлеуметтану, психология, экономика бағыттары бойынша ағылшын тілінен қазақшаға аударатын мамандар аз емес. Алайда гуманитарлық білімнің кейбір бағыттарында тілді меңгерген әмбебап мамандар тапшылығы сезіледі. Мұндай жағдайда пәнді жақсы білетін ғалым-оқытушы мен аудармашы және мәтінді қазақша сауатты жеткізетін редактор бірлесе жұмыс істейді. 

– Аудармашылардың бір күндік жұмыс көлемі қандай? 

– Әлемдік тәжірибеде жақсы маман орта есеппен күніне 3-4 бетті шаршамай аударады. Аударма ісі білім мен білік қана емес, зор физикалық төзім мен психикалық табандылықты талап етеді. Сондықтан аудармашыға шамадан тыс жұмыс міндеттеу аударма сапасының төмендеуіне алып келеді. Күні бойы компьютер алдында тапжылмай отырып, бір сөздің жақсы баламасын, дұрыс аудармасын табу үшін әдебиет ақтару, оны өзге нұсқаларымен салыстыру – оңай жұмыс емес. Ұлттық аударма бюросы аудармашыларға жұмыс берген кезде бір адам күніне 3-4 беттен артық аудармайтындай ғана көлем ұсынады. Бір апталық норма – 15-20 бет. Ал аудармашының тәжірибесі мол, қарқыны тез болып, белгі­ленген мөлшерден көп мәтін сұрап жатса, қарсы болмаймыз. Бірақ сіздер­дің газет­теріңізде бұған дейін жариялан­ған сұх­баттағыдай, бір адамға 3 айға 800 бет аударма берілмейді. Аудармашы Зәуре Батаеваға Ұлттық аударма бюросы тарапынан ұсыныс жасалғаны рас. Алайда ондай өте көп мөлшерде мәтін аудару ұсынуымыз мүмкін емес. Ондай ұсынысқа келісе қоятын адам жоқ, біз де одан ештеңе ұтпаймыз. Ондай жағ­дайда жұмыс өнімсіз, сапа өте төмен шығады. Әдетте, көлем­ді кітаптың аудармасын бір­неше адамнан құралған шығарма­шылық топ дайындайды. Ол да әлемде қалыптасқан тәжірибе. Ондай топ жұмысының бірізді­лігін, үйлесімділігін қамтамасыз ету тетіктері көп. Мәселен біз SmartCut деп аталатын аударма платформасын пайдаланамыз. Бұл дүние жүзінде 120 мың маман қолданатын аудармашының құралы, пайдасы өте көп. Бір жағынан аудармашыға шамадан тыс жұмыс тапсыруға болмайды, бірақ аударманың өз жоспары мен жұмысты орындау кестесі де болу керек. Тиісті аударма сапасын қамтамасыз ете отырып, орташа жылдамдыққа ілесе алмайтын адаммен де жұмыс істей алмаймыз. 

– Ал аудармашылардың еңбегі қа­лай бағаланады? Бір оқулықты қа­­­зақ­ша сөйлетуге қанша қаржы жұмсалады?

– Аудармашылардың еңбегі нарық­тағы бағаға сәйкес бел­гіленеді. Оқулық­тың бір бетін аудару құны – 3 000 теңге, ғы­лы­ми тұрғыдан редакциялау құны 1 500 теңге, тағы 1 500 теңге – әдеби ре­дак­­ция құны. Беттеу, дизайнын дайын­дау жұ­мысына тағы 1 000 теңге бар. Бұл Қазақ­­стандағы аударма мен редак­ция­лық жұ­мыс үшін қалыптасқан орташа нарық. 

– Алдағы уақытта «100 кітап» жобасы шеңберінде қан­дай оқулықтардың аударыл­ғаны дұрыс деп санайсыз? 

– Әлемде ғылымның түрлі бағыты бойынша алдыңғы қа­тар­лы университеттер мен бас­палардан жыл сайын мыңда­ған жаңа кітап шығады. Сонымен бірге қалыпты ұғымдағы оқулық деуге келмейтін, бірақ ғылымның дамуына зор үлес қосқан жекелеген авторлардың зерттеуі негізінде шыққан тамаша монографиялар бар. Одан басқа, ғылыми танымдық бағытта жазыл­ған, ондаған тілге аудары­лып, миллиондаған таралым­мен шығып жатқан, бестсел­лер кітап­тар бар. Жас азамат­тың тұлға және маман ретін­де қалыптасуына көмек­тесе­тін осындай еңбектердің бар­лығы аударылса да артық етпей­ді. Сондықтан «Жаңа гумани­тарлық білім. 100 жаңа оқулық» жобасынан тыс, «Нұр Отан» партия­сының қолдауымен бірқатар осын­дай кітапты қосымша аударып шы­ғару бас­тамасын қолға алдық. Сол сияқ­ты Алматы қа­ласы әкім­дігінің қол­да­уы­мен де бір­қатар кітап аударылып жатыр. 

– Әңгімеңізге рахмет. 

Әңгімелескен 

Бағашар ТҰРСЫНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу