Шаңырақ неге шайқалады?

Қаланың қақ ортасындағы еңсесі биік, аумағы ат шаптырым мейрамхана. Биыл ғана пай­далануға берілген. Әзірге ең қымбаты да осы. Сағат екіге ша­қырса да, үштен аса бас сұқ­­тық. Асығысы жоқ, біздің ел осы­­лай жиналады. Кірсек кісі көп емес екен. Ошарылып он бес шақты жан отыр. Той иесі кө­зімізге түсе қоймаса да, жи­нал­­ғандармен иек қағысып аман­дасып, құтты болсын айт­тық. Той көпке ортақ емес пе!..

Егемен Қазақстан
05.09.2018 2727
2

Дастарқанның үсті қайысып тұр. Құстың сүтінен басқаның бәрі бар. Безендірілуі де өзгеше өңді екен. Кіре беріс дәліз де, кең залдың төрт қабырғасы да сонау қақ төрде отыратын жастардың орнына дейін гүлмен түрленіпті. Жай ғана қоя салмаған, ою-өрнекпен, айрықша талғаммен көрік берген.

– Осы безендірудің өзі 800 мың теңге тұрады екен, – деді орындықта бір жамбастай отырған мосқал әйел, – бір күндік қызық үшін соншама шашылып керегі қанша еді? Соңыра той біткен соң қалмай ма бәрі де аяқ астында.

– Балалардың бақыты үшін ғой, солардың қызығы үшін. Адам баласы өмір бойы жиған-тергенін осындай тойға жаратамын деп жинамай ма,–деді алғашқы әйелдің әңгімесін құлақ сала тыңдап отырған екінші келіншек.

– Содан балалар бақытты болып кетер деймісің? – деді сөз бастаған мосқал әйел.

Енді өнімсіз әңгімеге еркектер де араласты. Әдемі галстук байлаған қаба сақалды, елуді еңсеріп қалған азамат:

– Асабаның өзін Астанадан жалдаған екен. Автобуспен келе жатқан көрінеді. 16 адам дейді. Ішінде әншісі, бишісі бар үлкен ұжым екен. Екі миллион теңгеге жалдапты, – деп той барысынан біршама хабардар екендігін аңғартып тастады.

Жиналған жұрт тегіс таң­дайын қаққан. Әлгі Көкшетауға келе жатқан өнерпаздардың өнері емес, бағасына. Біздің жақта мұндай баға жоқ қой, асып кетсе 200, әйтпесе 300 мың теңге. Ал екі миллион теңге дегеніңіз сұмдық, тіпті.

Сүт пісірім уақыт өткен кезде мейрамхананың іші араның ұясындай болды. Топталып, әншейін уақыт өткізуге әрқилы әңгіменің басын шалған қоғадай қалың жұрт. Әлгі айтқан құны екі миллион теңгелік той бас­қарушылары да келіп жеткен. Асай-мүсейлерін құрып, дауыс­ қатайтқышты қайта-қайта тексеріп, дайындалуда.

– Жылқысы сұмдық семіз екен! – деді асхана жаққа барып қайтқан пысықтау біреу. Сере шы­­­­ғыпты. Қартасы төңкеріліп жатыр.

– Е, солай болатын жөні бар, «Жібек жолы» базарынан бес жүз мың теңгеге алды деген, – деді той иесінің көршісі.

Сағат бестен асып кетті. Қал­жырай бастадық. Қас қылғандай той иесі де көрінбейді. Түсіне алмай біз тұрмыз. Құдалардың да қарасын байқай алмадық. Елдің шеті сөгіле бастаған. Кей­біреулер бір айналып келе­міз деп, той басталғанда хабар­ласасыңдар деп тапсырып, өз шаруаларын ыңғайлауға аттанып жатты. Сәлден соң хабар да жеткен. Сұмдық, суық хабар. Естіген жұрт есінен танып қала жаздады. Әке-шешелерін бір-бірімізді сүйеміз деп, шаңырақ көтеретін болдық деп жақсы хабармен жадыратқан екі жас дәл тойдың алдында айнып қалыпты. Бірін-бірі ұнатпайды екен. Кеше ғана бірін-бірі көрмесе тұра алмайтын сезімде болған екі жас енді бірін-бірі көргісі келмейді. Ал әке-шеше естерінен танып жатыр деседі. Енді қайтсін, шығыны өз алдына, еттен өтіп сүйекке жететін ұятын айтсаңызшы?..

Қызық-думанға кенелеміз деп келген жұрт ауыр ой арқа­лап қайтты. Шаңырақ көтер­ген­дердің көп ұзамай дәм-тұзы жараспай жататындығы да шын­дық. Кейін осы тақырыпты қаузағанбыз. Ақмола облысында 2017 жылы 5075 жұп шаңы­рақ көтерсе, соның 2560-ы немесе 50 проценті ажырасып кеткен. Қақ жартысы. Қаншама әуре-сарсаң. Басым салмағы ата-аналардың жүрегінде. Ал жастар ше?

– Жастар қазір өз тағ­­дыр­ла­рына жауапкершілікпен қарамайды. Өздерінің ғана емес, ата-аналарының да. Ер­­теректе мұсылман әйелдер ли­гасын құ­рып, жастармен жұ­мыс істе­дік. Жан дүниелеріне үңіл­дік. Сондағы байқағанымыз ғой, – дейді ардақты әже Рауза Бәй­кенова, – шын мәнінде ұл-қыз­­да­рының шаңырақтарының шай­қалуы ата-аналар үшін бақыт­сыздық. Жұрттың табасы да жүйкелерін жегідей жейді. Ма­териалдық шығын өз алдына, оны қойшы, ұяты өлтіреді емес пе? Ал сәбилерінің жазығы қан­ша, тумай жатып тірі жетім ата­натын. Осыны неге ойламайды екен.

Шаңырақтың шайқалуы се­бептерін індетуге тырыстық. Осы орайда жастармен жұмыс істеп жүрген психологтардың да уәжі көңілге қонатын тәрізді.

– Ең алдымен әлеуметтік-тұрмыстық жай әсер етеді, – дейді психолог Жанар Махамбетова, – тұратын баспананың болмауы, еңбекақының аздығы, балалар бақшасына ұзын-сонар кезек, тіпті сәбиді кімнің әке-шешесі бағатындығы да тағдыр таразысын басуға себепші. Жастар жарқырап киініп, жадырап жүргісі келеді. Қымбат пәтерден, қымбат көліктен дә­мелі. Қазір бұрынғыдай қол жет­кенге қанағат дейтін пейіл жоқ қой, егер ойға алған істері іске аспай қалса, бір-бірін кінә­лайды. Екінші бір мәселе, жастардың отау құруға психо­ло­гиялық тұрғыдан дайын емес­тігі. Бұл мәселеге жеңіл-желпі қа­райтындығы. Ертеректе «қай­тып келген қыз жаман» делі­нетін. Ата-аналары ондай әбес­тіктен күні бұрын сақтанып, перзенттерінің құлағына құйып отыратын. Құлағына ғана емес, көкірегіне. Қазір адамдардың пейілін материалдық игілік ба­­­сып кетті. Тіршіліктің тол­қын­дарында өмірдің қиын­дықтарымен өз бетінше күресуге қауқарсыз, жасық, күйреуік. Кез-келген кішкентай мәселені өз беттерінше шеше алмай, әке-шешелеріне қарайлайды. Ал олардың басым көпшілігі күнкөрістің қамымен өз бастары дал болып жүр. Үйлендірдік, тойын жасап бердік, енді өз күндерін өздері көрсін деп азар да безер болады. Жастардың отауы керегесін кеңейтіп, бо­сағасын бекіткенше көмек көрсете алмайды. Бұл да себеп болуы мүмкін.

Материалдық қиындық де­­генде, бұдан да қиын күн­дер­­де тойға бармап па едік?.. Тіпті өтпелі кезеңнің өзінде дәл мұн­дай сорақылық бола қой­ма­ған. Мәселен, 2008 жылы Ақмола облысында 5696 шаңы­рақ көтерілсе, соның 1767-сі, яғни 31 проценті ажырасқан. Мәліметке қарап отырсақ, ажырасу үрдісі жыл сайын көбейе берген. 2009 жылы 33, 2010 жылы 35 процент. Ең көбі 2016 және 2017 жылдары. Бұл жылдары жоғарыда айтқанымыздай, шаңырақ көтергендердің қақ жартысы ажырасып кеткен.

– Шын мәнінде қанша адам­ның тағдыр табыстырып, артынша бір-бірін көрместей болып айнып жатқанның өзін анықтау оңай емес, – дейді Жанар Ма­хамбетова, – қазіргі жастар аза­маттық некені дұрыс көріп жүр. Жауапкершілігі жеңіл, бір-біріміздің алдымызда ешқандай міндетіміз жоқ дейді.

Некеге отырмай бір шаңы­рақтың астында түтін түтету қазақ дәстүрінде бұрын-соң­ды бола қоймаған үрдіс. Неке­сіздерден некесіз перзент тумай ма? Жас толқын осы қалыппен өз тіршілігіміз өзімізге ұнайды деп тарта берсе, Алаш жұртының қақ жартысы некесіз туған ұл мен қыз болып кетпес пе екен?

– Баламыз үшінші рет үй­ленді. Алғашқыда некеге тұрған, кейін өзі қаламады. Екінші ке­лі­­німіз кетіп қалғанда ың-шыңсыз ажырасты. Пәтер баламның атында еді, кеткен келін үйде үлесім бар деп дәме еткен жоқ. Соны тәубе дедік, – дейді Көкшетау қаласының тұрғыны Есенбай Қарабаев, – үшінші рет үйленгенде де некеге отырған жоқ. Баламнан сұрап көріп едім, керегі жоқ деді. Өйткені оның шағын да болса бизнесі бар ғой. Некеге отырса, соның қақ жартысын сыпырып алмай ма? Осылай түсіндіргесін біз де аса құлықты бола қойған жоқпыз.

Ел ағасына жетіп қалған Еса­ғаңның әлгі әңгімесінен түйген ой жастар құрған шаңырақтың ғұмырлылығы емес, өздерінің материалдық игілігінің қым­бат­тығы. Ал екі келіннің құшағында кеткен төрт бала ше? Олар қымбат емес пе еді?!

Байқал БАЙӘДІЛ,

«Егемен Қазақстан»

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу