Банктердің саннан сапаға көшкені ұтымды

Соңғы жылдары еліміздің нарығындағы бірнеше банктің жұмысы тоқтатылды. Жалпы, банктер 2 жолмен жабылатынын айта кетейік. Біріншісі, қаржы институтының акционерлері осындай шешім шығара алады. Әрине, бұл үшін алдымен тиісті органдардың рұқсатын алуға тиіс. Екінші жағдайда Ұлттық банк сот шешімімен оларды лицензиясынан айыра алады. Қазақстандағы банктер көп жағдайда осы екінші жолмен жабылуда. 

Егемен Қазақстан
11.09.2018 6623
2

Бұған дейінгі бірнеше мысалды тілге тиек етейік. 2016 жылдың соңында Ұлттық банк «Қазинвестбанкті» лицензиясынан айыру туралы шешім шығарды. Арада бір жыл өтпей жатып қараша айында сот шешімі бойынша Delta Bank-тің жұмысы тоқтатылды. Бұл екі банктің салымшыларына өтемақы төлеу жұмыстары Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорына (ҚДКБҚ) жүктелді. Биыл жазда ҚДКБҚ баспасөз қызметі «Қазинвестбанк» салымшыларына өтемақы беру аяқталғанын хабарлаған-ды. Ал Delta Bank салымшыларының ағымдағы есепшоттағы және төлем карточкаларындағы салымдарын қайтарып алу қазір жалғасып жатыр. Теңгемен салым жасағандар – 10 миллион теңгеге дейін, ал шетелдік валютамен салым жасағандар – 5 миллион теңгеге дейінгі қаржысына қол жеткізуде. 

Биыл мамыр айында Ұлттық банктің қаулысымен тағы бір банктің лицензиясы тоқтатылды, Астана банкінің депозит қабыл­дауына және банктен есепшот ашуына тыйым салынды. Мил­лиондаған қаражатын қайтара алмаған салымшылардың дау-дамайы содан бері толастаған емес. 

Тамыз айының соңында Qazaq Banki мен Эксимбанк бағалы қағаздар нарығында қандай да бір операция жүргізуіне мүмкіндік беретін лицензиядан айырылды. Ұлттық банктің хабарлауынша, бұл екі қаржы ұйымының ірі акционерлері қосымша капиталдандыру туралы талаптарды орындамағандықтан және нормативтік құқықтық актілерді жүйелі түрде бұзғандықтан сотқа жүгінуге тура келген. 

Ұлттық банктің хабарла­уынша, отандық банк сектор­ын­дағы Qazaq Banki мен Эксим­банктің жалпы активтер мен мін­деттемелерінің көлемі 0,8 және 0,2 процентті құрайды екен. Яғни басқа қаржы ұйымдары үшін бұл екеуінің лицензиядан айы­рылғаны қандай да бір қауіп төндірмеуге тиіс. Екеуі де мін­детті кепілдендірілген депо­зиттер жүйесінің мүшесі болған­дықтан, салымшылардың кепілді сомалары қайтарылуға тиіс. 

Белгілі экономист Жанкелді Шымшықовтың пайымдауынша, бірқатар шағын банктердің жабылып жатқаны – нарықтық экономиканың заңдылықтарына сәйкес жүріп жатқан қалыпты табиғи процесс. Банк экономиканы қаржымен қанағаттандыруға қабілетті болуға тиіс. Кәсіп­орындар барлық қаражатын банкте ұстайтыны белгілі, банк оны қаражатқа зәру екінші бір кәсіпорынға ұсынуы керек.

– Банктердің отандық өнер­кәсіп пен ауыл шаруашылығын қаржыландыру деңгейі өте төмен. Қаржы ұйымдары көп жағдайда шынайы экономиканы дамытуға әрекет жасамайды, түрлі делдалдық жұмыстармен пайда табуға тырысады. Мысалы, коммуналдық төлемдер, басқа да төлем түрлерінен, тұтынушы несиелерден ғана табыс түсіруді жөн көреді. Активін ұлғайтуды көздеген банктер төлем қабілеті төмен адамдарға біле тұра қаражат береді. Қалай болғанда да активін ұлғайта беруді көздеген банктердің ешқандай кепілдіксіз, төмен талаппен несие ұсынған жарнамаларын күнде көріп жүрміз. Біздегі жабылып қалған банктердің біразы осындай жолмен активтерін көбейтіп, тамаша жұмыс істеп жатқандай әсер қалдырған-ды. Алайда проблемалық несиелері көбейген сайын олардың біразының жағдайы нашарлай берді. Айналып келгенде, несие алушыларының 30 процентіне дейін төлем қабілетінен айырылып, бірталай қаржы ұйымының жағдайы мүшкіл болуға айналды. Qazaq Banki мен Эксимбанктің жағдайын осылай түсіндіруге болады, – дейді Ж.Шымшықов. 

Экономика ғылымдарының кандидаты айтқандай, мұндай банк­тер ауылшаруашылық сек­тор­ы­на да, өнеркәсіпке де жары­­тып қаражат салған емес. Не­гі­зінен тұрғындардың тұты­нушы­лық сұранысын өтеуді ғана мақ­сат тұтты. Яғни халықтың тө­лем қабілеті төмендеген кезде олардың басына қара бұлт үйі­рілгеніне таңғалатын түк те жоқ. 

Жанкелді Шымшықов шынайы экономикаға жұмыс істей­тін банктердің басына қара бұлт үйірілсе, онда қобалжуға бола­тындығын айтады. Ал тұты­ну­шылық несиеге ғана сенетін, түрлі төлемдерден ғана та­быс алуды көздейтін банктер біртіндеп азаюға тиіс. Банк­тердің арасындағы бәсекелестік ке­зінде өміршең ірі жобалармен тиімді айналысқан ұйымдар ғана жеңіске жетеді, қалғандарының жұмысы ерте ме, кеш пе тоқ­тай­тыны түсінікті. «Бұған дейін еліміздегі ең ірі деген банк­тер­ді дағдарыс кезінде сауық­тыру үшін Үкімет тарапынан қа­ра­жат аударылғанын білесіздер. Соның салдарынан банктер «Үкі­мет далада тастамайды» деп санайтын болды. Қаржы сек­торы құлдыраса, тұтас елдің қар­жылық жүйесіне нұқсан келеді. Ал экономика қаржы сек­торымен тығыз байланыста да­миды. Әлеуметтік ахуалдың ушық­пауын ойлаған мемлекет банк­терге әрдайым көмектесетіні осыған байланыс­ты. Әсіресе Қа­зақстандағы ең ірі төрт банктің жағ­дайын мемлекет тікелей бақы­лайды. Ал Qazaq Banki, Эксим­банк сияқтыларына мемлекет кө­мектесе бермейді. Ондай қаржы ұйым­дарының жабылу процесі алда әлі де жалғасады деп ойлаймын. Жалпы, 18 миллион халқы бар ел үшін 30 банк тым көп. Шы­найы экономикаға жұмыс істейтін 10 банк сұранысты толық қанағаттандырады деп ойлаймын. Әлсіз қаржы ұйымдары жабылып, экономика үшін тиімді жұмыс істейтін банктер қалып, айналып келгенде біртіндеп банк секторы ұтымды деңгейге келеді деп санаймын, – дейді қаржыгер. 

Биыл жаз айында Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдаған Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев банктердің тым көбейіп кетуіне жол беруге болмайтынын айтқаны белгілі. Кейбір банктердің акционерлері әлеуетсіз клиенттерге біле тұра несие беретінін айтқан Пре­зи­дент «Банктер дегеніміз – қар­жы, қаржы – экономика, ал экономика – халықтың әл-ау­қа­ты» екенін айта келіп, банк секторында жауапсыздыққа жол беруге болмайтынын ескерткен.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу