Ойыл қайда бұрынғы?!

Ақтөбелік белгілі қаламгер Идош Асқаров еліміздің бас газеті «Егемен Қазақстанға» «Мені де ұмытпаңдар» деген тақы­рыптағы мақаласын ақ тары­­н­ың атасы Шығанақ Бер­сиев­­ке арнапты.

Егемен Қазақстан
12.09.2018 6334
2

Расында, Ойыл ауданынан шығып, дәнді-дақыл­­дан дүниежүзілік рекорд қор­ға­­ған жалғыз адам бар, ол Шыға­нақ Берсиев еді. Оның рекор­д­тық гектарындағы әрбір сабақта қанша дән болатынын, оның салмағы қанша екенін жерді баптауы, тағы басқа да көрсет­кіштерін Мәскеудің акаде­мигі Лисенко басқаратын ғалым­дары біраз күн зерттеп, дәлелдеп, рекорд­тық гектардан 202 центнер өнім алғанын әлемге жар сал­ды. Ойыл өзенінің бойында сол жылдары ондаған тары өсіру­ші звено Шығанақ өсір­ген тары­ның тұқымынан 80-100 цент­нерге дейін астық жинап жүрді. Шығанақтың талай ізба­сар­лары Одаққа танымал атанды. Ғасырдан ғасырға озған тары өсіру­шілердің ерлігі естен шығу­ға тиісті емес еді. Ол кезде Ойыл өзенінің арнасы жыл сайын тасып, халықты берекеге бөлеп жата­тын.

Есімі көзі­нің тірісінде аңыз­ға айналған Шығанақ Бер­сиевтің өмірінде талай тар жол, тайғақ кешулер өтті. Ойыл ауданынан соғыс жылдарында Сталин қабылда­ған бір адам осы Шығанақ Берсиев еді. Ол өзінің жиған-терген қаржысын бір танк жасауға аударып, Сталиннің қабылдауында болған. Ал осы кезде Берия қол қойған Ақтөбе облысының НКВД-сіне түскен лимитте бүкіл Одаққа және шетелге танымал адамды тұтқындау айтыл­ған болатын. Содан НКВД басшы­лы­ғы ертең Шығанақ Берсиевті тұтқындаймыз деп дайындалып жатқан, таңертеңгілік Мәс­кеу­дің радио хабарынан Шыға­нақ Берсиевті Сталиннің қа­был­дағаны айтылғаннан кейін, НКВД дәрменсіздік танытып тынды. Көзі тірісінде Шығанақ Бер­сиевтің ажалдан бұрын өлуі­нен сақтаған бұл оқиға болса, екіншіден сол жылдары Шыға­нақ ес-түсінен айырылып, ауырып жатады. Осыны естіген бір азамат үйіне келіп, Шығанақтың аяғын сипап, жыламай ма.

Сол дауыстан Шығанақ: «Менде ұл да бар, қыз да бар, қайсысың жылап жатқан» деп басын көтереді. Содан әлгі жігіт: «Аға, менің жан­­ұямдағы жеті адам аштан өлгелі жатқанда азық беріп, тір­лі­­гі­мізді жалғастырдың ғой» деп көз жасын тыймайды. Расын­­да, соғыстың ауыр жыл­дарын­­да да елде аштық болды, ауру-сыр­қау, түрлі мүгедектер және Ойыл ауданындағы жетім балалар үйіндегі ондаған ұрпақты Шығанақ Берсиев өзінің жеке учаскесіндегі астықпен бағып-өсірді. Ол ұмытыла ма?

Бүгінгі өкінетініміз – Шыға­нақ Берсиевтің даңқты жыл­дарын­­да Ойыл өзенінің тасқын суы тартылып көрмеген-ді. Орал тауынан басын алатын Ақ өзен, Қара өзен, Қызыл өзендер­­дің тармақтары Қызылтауға дейін жетіп жығылады, оның кей­­бір салалары Ойыл өзені басын ала­тын Мұғалжар тауындағы бұ­лақ көзі аудан халқының қа­же­тіне толық жарады. Өткен ға­­сыр­­дың жетпісінші жылдарына дейін ақ тары өсірушілердің судан та­рық­пауы жүздеген ша­қы­рым­дап, елді мекендерді басып өтетін өзен жөнсіз бөгесін­ге ұшы­рамаған еді. Бұл да ақ тары­ның атасы болған Шығанақ Берсиев даңқының мәрте­бесі болатын. Ойыл тары­шы­лары соғыс жылдарында тон­нала­ған а­стық­­ты қызыл керуен атанды­рып, отан қоймасына үсті-үстіне жө­нел­тіп жатты. Тары­­ның бот­­­қа­­сын сұрапыл соғыс­та жүр­­г­ен та­л­ай жауынгерлер жегені анық.

Бүгінде әлемге Ойыл деген өзен­нің атымен танылған ауданда өзен-көлдерді сақтау қолға алынатын түрі жоқ.

Ойыл өзені бүгін де үзіліп-үзі­ліп біржола кебуге таяп қалған. Аудандағы ондаған көлдер кеуіп біткелі қашан, ол көлдерге саламенен жыл сайын су құятын өзен тар­тыл­ғасын не шара. Көршілес Ресей­де өзен-көлдерді ауық-ауық тазар­тады. Бізде ол жоқ.

Арынды Ойыл өзені кезін­де жолшыбай көлдерді толты­рып, Қызыл­қоға ауданының елді мекен­дерін басып өтіп, Жа­йық өзеніне құятын еді. Өзен жаға­лай Шығанақ Берсиевтің ақтары­шылары әлемдік рекорд жасап, Ойыл өзенінің байлы­ғын жұмыр жерге танытып еді. Бүгінде Ойыл өзені Жайыққа құймақ түгілі, Тасшағыл кең­шарының іргесіне барып тоқ­тайды. Өзегі талмай­тын өзен жағалағандардың бүгін­де қайғы-мұңы судың тасымай қалуы десек, ақын айтқан бір қай­ғыны қозғасаң, мың қайғыны қоз­ғайды болып шығады.

Уфа қаласының іргесіндегі Орал тауынан жыл сайын Қара өзен, Ақ өзен, Қызыл өзен ар­қылы тасқын су Ресейдің елді мекендерімен қатар, Ор қала­сы­на тиіп тұрған Қызылтауға келіп тоқтайды. Осы өзеннен бір салалары Ақтөбе облысының Мұғалжар тауындағы бұлаққа қосылып, Ойыл өзенін бұрын тасытып жататын, қазір Орға келген тасқынды суды су маман­дары тоғандар мен өздерінің көл­дері­не, су қоймаларына жіберіп тынады. Осындай оқиғаны өзен-көлдің жағдайын Ойыл ауданына әкімнің бірі келіп, бірі кетіп жатса да көңіл аударып, зерттеген жоқ.

Жыл сайын төтенше жағ­дай­ларға бөлініп жататын қар­жы өзен-көлдерді жаңартып, ха­лық­­­тың игілігіне жаратылса, бай­­лық-мұрат болар еді. Айт­пақ­­­­шы, вице-премьер-Ауыл шаруа­­­­шылығы министрі Ө.Шүкеев республикамыздағы өзен-көл­дердің жағдайын зерт­теп, түрлі жұмыстарды атқар­маса, талай өзен-көлден айыры­лып қала­тын қауіп белгілі болып тұр. Ауыл шаруашылығы ми­­нистр­­лігі өткен тарихымызда бол­­ған Одаққа, шетелге танымал бол­ған дала еңбегі ерлерінің даң­қын бүгінгі ұрпаққа жеткізу мақ­са­тында да талай жұмыстар ат­­қ­аруға тиісті. 

 

Табыл Құлыяс,

сатирик, жазушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу