Ойыл қайда бұрынғы?!

Ақтөбелік белгілі қаламгер Идош Асқаров еліміздің бас газеті «Егемен Қазақстанға» «Мені де ұмытпаңдар» деген тақы­рыптағы мақаласын ақ тары­­н­ың атасы Шығанақ Бер­сиев­­ке арнапты.

Егемен Қазақстан
12.09.2018 6433
2

Расында, Ойыл ауданынан шығып, дәнді-дақыл­­дан дүниежүзілік рекорд қор­ға­­ған жалғыз адам бар, ол Шыға­нақ Берсиев еді. Оның рекор­д­тық гектарындағы әрбір сабақта қанша дән болатынын, оның салмағы қанша екенін жерді баптауы, тағы басқа да көрсет­кіштерін Мәскеудің акаде­мигі Лисенко басқаратын ғалым­дары біраз күн зерттеп, дәлелдеп, рекорд­тық гектардан 202 центнер өнім алғанын әлемге жар сал­ды. Ойыл өзенінің бойында сол жылдары ондаған тары өсіру­ші звено Шығанақ өсір­ген тары­ның тұқымынан 80-100 цент­нерге дейін астық жинап жүрді. Шығанақтың талай ізба­сар­лары Одаққа танымал атанды. Ғасырдан ғасырға озған тары өсіру­шілердің ерлігі естен шығу­ға тиісті емес еді. Ол кезде Ойыл өзенінің арнасы жыл сайын тасып, халықты берекеге бөлеп жата­тын.

Есімі көзі­нің тірісінде аңыз­ға айналған Шығанақ Бер­сиевтің өмірінде талай тар жол, тайғақ кешулер өтті. Ойыл ауданынан соғыс жылдарында Сталин қабылда­ған бір адам осы Шығанақ Берсиев еді. Ол өзінің жиған-терген қаржысын бір танк жасауға аударып, Сталиннің қабылдауында болған. Ал осы кезде Берия қол қойған Ақтөбе облысының НКВД-сіне түскен лимитте бүкіл Одаққа және шетелге танымал адамды тұтқындау айтыл­ған болатын. Содан НКВД басшы­лы­ғы ертең Шығанақ Берсиевті тұтқындаймыз деп дайындалып жатқан, таңертеңгілік Мәс­кеу­дің радио хабарынан Шыға­нақ Берсиевті Сталиннің қа­был­дағаны айтылғаннан кейін, НКВД дәрменсіздік танытып тынды. Көзі тірісінде Шығанақ Бер­сиевтің ажалдан бұрын өлуі­нен сақтаған бұл оқиға болса, екіншіден сол жылдары Шыға­нақ ес-түсінен айырылып, ауырып жатады. Осыны естіген бір азамат үйіне келіп, Шығанақтың аяғын сипап, жыламай ма.

Сол дауыстан Шығанақ: «Менде ұл да бар, қыз да бар, қайсысың жылап жатқан» деп басын көтереді. Содан әлгі жігіт: «Аға, менің жан­­ұямдағы жеті адам аштан өлгелі жатқанда азық беріп, тір­лі­­гі­мізді жалғастырдың ғой» деп көз жасын тыймайды. Расын­­да, соғыстың ауыр жыл­дарын­­да да елде аштық болды, ауру-сыр­қау, түрлі мүгедектер және Ойыл ауданындағы жетім балалар үйіндегі ондаған ұрпақты Шығанақ Берсиев өзінің жеке учаскесіндегі астықпен бағып-өсірді. Ол ұмытыла ма?

Бүгінгі өкінетініміз – Шыға­нақ Берсиевтің даңқты жыл­дарын­­да Ойыл өзенінің тасқын суы тартылып көрмеген-ді. Орал тауынан басын алатын Ақ өзен, Қара өзен, Қызыл өзендер­­дің тармақтары Қызылтауға дейін жетіп жығылады, оның кей­­бір салалары Ойыл өзені басын ала­тын Мұғалжар тауындағы бұ­лақ көзі аудан халқының қа­же­тіне толық жарады. Өткен ға­­сыр­­дың жетпісінші жылдарына дейін ақ тары өсірушілердің судан та­рық­пауы жүздеген ша­қы­рым­дап, елді мекендерді басып өтетін өзен жөнсіз бөгесін­ге ұшы­рамаған еді. Бұл да ақ тары­ның атасы болған Шығанақ Берсиев даңқының мәрте­бесі болатын. Ойыл тары­шы­лары соғыс жылдарында тон­нала­ған а­стық­­ты қызыл керуен атанды­рып, отан қоймасына үсті-үстіне жө­нел­тіп жатты. Тары­­ның бот­­­қа­­сын сұрапыл соғыс­та жүр­­г­ен та­л­ай жауынгерлер жегені анық.

Бүгінде әлемге Ойыл деген өзен­нің атымен танылған ауданда өзен-көлдерді сақтау қолға алынатын түрі жоқ.

Ойыл өзені бүгін де үзіліп-үзі­ліп біржола кебуге таяп қалған. Аудандағы ондаған көлдер кеуіп біткелі қашан, ол көлдерге саламенен жыл сайын су құятын өзен тар­тыл­ғасын не шара. Көршілес Ресей­де өзен-көлдерді ауық-ауық тазар­тады. Бізде ол жоқ.

Арынды Ойыл өзені кезін­де жолшыбай көлдерді толты­рып, Қызыл­қоға ауданының елді мекен­дерін басып өтіп, Жа­йық өзеніне құятын еді. Өзен жаға­лай Шығанақ Берсиевтің ақтары­шылары әлемдік рекорд жасап, Ойыл өзенінің байлы­ғын жұмыр жерге танытып еді. Бүгінде Ойыл өзені Жайыққа құймақ түгілі, Тасшағыл кең­шарының іргесіне барып тоқ­тайды. Өзегі талмай­тын өзен жағалағандардың бүгін­де қайғы-мұңы судың тасымай қалуы десек, ақын айтқан бір қай­ғыны қозғасаң, мың қайғыны қоз­ғайды болып шығады.

Уфа қаласының іргесіндегі Орал тауынан жыл сайын Қара өзен, Ақ өзен, Қызыл өзен ар­қылы тасқын су Ресейдің елді мекендерімен қатар, Ор қала­сы­на тиіп тұрған Қызылтауға келіп тоқтайды. Осы өзеннен бір салалары Ақтөбе облысының Мұғалжар тауындағы бұлаққа қосылып, Ойыл өзенін бұрын тасытып жататын, қазір Орға келген тасқынды суды су маман­дары тоғандар мен өздерінің көл­дері­не, су қоймаларына жіберіп тынады. Осындай оқиғаны өзен-көлдің жағдайын Ойыл ауданына әкімнің бірі келіп, бірі кетіп жатса да көңіл аударып, зерттеген жоқ.

Жыл сайын төтенше жағ­дай­ларға бөлініп жататын қар­жы өзен-көлдерді жаңартып, ха­лық­­­тың игілігіне жаратылса, бай­­лық-мұрат болар еді. Айт­пақ­­­­шы, вице-премьер-Ауыл шаруа­­­­шылығы министрі Ө.Шүкеев республикамыздағы өзен-көл­дердің жағдайын зерт­теп, түрлі жұмыстарды атқар­маса, талай өзен-көлден айыры­лып қала­тын қауіп белгілі болып тұр. Ауыл шаруашылығы ми­­нистр­­лігі өткен тарихымызда бол­­ған Одаққа, шетелге танымал бол­ған дала еңбегі ерлерінің даң­қын бүгінгі ұрпаққа жеткізу мақ­са­тында да талай жұмыстар ат­­қ­аруға тиісті. 

 

Табыл Құлыяс,

сатирик, жазушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

19.02.2019

Қарағандыда биыл қандай жолдар жөнделеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу