Ойыл қайда бұрынғы?!

Ақтөбелік белгілі қаламгер Идош Асқаров еліміздің бас газеті «Егемен Қазақстанға» «Мені де ұмытпаңдар» деген тақы­рыптағы мақаласын ақ тары­­н­ың атасы Шығанақ Бер­сиев­­ке арнапты.

Егемен Қазақстан
12.09.2018 6265
2

Расында, Ойыл ауданынан шығып, дәнді-дақыл­­дан дүниежүзілік рекорд қор­ға­­ған жалғыз адам бар, ол Шыға­нақ Берсиев еді. Оның рекор­д­тық гектарындағы әрбір сабақта қанша дән болатынын, оның салмағы қанша екенін жерді баптауы, тағы басқа да көрсет­кіштерін Мәскеудің акаде­мигі Лисенко басқаратын ғалым­дары біраз күн зерттеп, дәлелдеп, рекорд­тық гектардан 202 центнер өнім алғанын әлемге жар сал­ды. Ойыл өзенінің бойында сол жылдары ондаған тары өсіру­ші звено Шығанақ өсір­ген тары­ның тұқымынан 80-100 цент­нерге дейін астық жинап жүрді. Шығанақтың талай ізба­сар­лары Одаққа танымал атанды. Ғасырдан ғасырға озған тары өсіру­шілердің ерлігі естен шығу­ға тиісті емес еді. Ол кезде Ойыл өзенінің арнасы жыл сайын тасып, халықты берекеге бөлеп жата­тын.

Есімі көзі­нің тірісінде аңыз­ға айналған Шығанақ Бер­сиевтің өмірінде талай тар жол, тайғақ кешулер өтті. Ойыл ауданынан соғыс жылдарында Сталин қабылда­ған бір адам осы Шығанақ Берсиев еді. Ол өзінің жиған-терген қаржысын бір танк жасауға аударып, Сталиннің қабылдауында болған. Ал осы кезде Берия қол қойған Ақтөбе облысының НКВД-сіне түскен лимитте бүкіл Одаққа және шетелге танымал адамды тұтқындау айтыл­ған болатын. Содан НКВД басшы­лы­ғы ертең Шығанақ Берсиевті тұтқындаймыз деп дайындалып жатқан, таңертеңгілік Мәс­кеу­дің радио хабарынан Шыға­нақ Берсиевті Сталиннің қа­был­дағаны айтылғаннан кейін, НКВД дәрменсіздік танытып тынды. Көзі тірісінде Шығанақ Бер­сиевтің ажалдан бұрын өлуі­нен сақтаған бұл оқиға болса, екіншіден сол жылдары Шыға­нақ ес-түсінен айырылып, ауырып жатады. Осыны естіген бір азамат үйіне келіп, Шығанақтың аяғын сипап, жыламай ма.

Сол дауыстан Шығанақ: «Менде ұл да бар, қыз да бар, қайсысың жылап жатқан» деп басын көтереді. Содан әлгі жігіт: «Аға, менің жан­­ұямдағы жеті адам аштан өлгелі жатқанда азық беріп, тір­лі­­гі­мізді жалғастырдың ғой» деп көз жасын тыймайды. Расын­­да, соғыстың ауыр жыл­дарын­­да да елде аштық болды, ауру-сыр­қау, түрлі мүгедектер және Ойыл ауданындағы жетім балалар үйіндегі ондаған ұрпақты Шығанақ Берсиев өзінің жеке учаскесіндегі астықпен бағып-өсірді. Ол ұмытыла ма?

Бүгінгі өкінетініміз – Шыға­нақ Берсиевтің даңқты жыл­дарын­­да Ойыл өзенінің тасқын суы тартылып көрмеген-ді. Орал тауынан басын алатын Ақ өзен, Қара өзен, Қызыл өзендер­­дің тармақтары Қызылтауға дейін жетіп жығылады, оның кей­­бір салалары Ойыл өзені басын ала­тын Мұғалжар тауындағы бұ­лақ көзі аудан халқының қа­же­тіне толық жарады. Өткен ға­­сыр­­дың жетпісінші жылдарына дейін ақ тары өсірушілердің судан та­рық­пауы жүздеген ша­қы­рым­дап, елді мекендерді басып өтетін өзен жөнсіз бөгесін­ге ұшы­рамаған еді. Бұл да ақ тары­ның атасы болған Шығанақ Берсиев даңқының мәрте­бесі болатын. Ойыл тары­шы­лары соғыс жылдарында тон­нала­ған а­стық­­ты қызыл керуен атанды­рып, отан қоймасына үсті-үстіне жө­нел­тіп жатты. Тары­­ның бот­­­қа­­сын сұрапыл соғыс­та жүр­­г­ен та­л­ай жауынгерлер жегені анық.

Бүгінде әлемге Ойыл деген өзен­нің атымен танылған ауданда өзен-көлдерді сақтау қолға алынатын түрі жоқ.

Ойыл өзені бүгін де үзіліп-үзі­ліп біржола кебуге таяп қалған. Аудандағы ондаған көлдер кеуіп біткелі қашан, ол көлдерге саламенен жыл сайын су құятын өзен тар­тыл­ғасын не шара. Көршілес Ресей­де өзен-көлдерді ауық-ауық тазар­тады. Бізде ол жоқ.

Арынды Ойыл өзені кезін­де жолшыбай көлдерді толты­рып, Қызыл­қоға ауданының елді мекен­дерін басып өтіп, Жа­йық өзеніне құятын еді. Өзен жаға­лай Шығанақ Берсиевтің ақтары­шылары әлемдік рекорд жасап, Ойыл өзенінің байлы­ғын жұмыр жерге танытып еді. Бүгінде Ойыл өзені Жайыққа құймақ түгілі, Тасшағыл кең­шарының іргесіне барып тоқ­тайды. Өзегі талмай­тын өзен жағалағандардың бүгін­де қайғы-мұңы судың тасымай қалуы десек, ақын айтқан бір қай­ғыны қозғасаң, мың қайғыны қоз­ғайды болып шығады.

Уфа қаласының іргесіндегі Орал тауынан жыл сайын Қара өзен, Ақ өзен, Қызыл өзен ар­қылы тасқын су Ресейдің елді мекендерімен қатар, Ор қала­сы­на тиіп тұрған Қызылтауға келіп тоқтайды. Осы өзеннен бір салалары Ақтөбе облысының Мұғалжар тауындағы бұлаққа қосылып, Ойыл өзенін бұрын тасытып жататын, қазір Орға келген тасқынды суды су маман­дары тоғандар мен өздерінің көл­дері­не, су қоймаларына жіберіп тынады. Осындай оқиғаны өзен-көлдің жағдайын Ойыл ауданына әкімнің бірі келіп, бірі кетіп жатса да көңіл аударып, зерттеген жоқ.

Жыл сайын төтенше жағ­дай­ларға бөлініп жататын қар­жы өзен-көлдерді жаңартып, ха­лық­­­тың игілігіне жаратылса, бай­­лық-мұрат болар еді. Айт­пақ­­­­шы, вице-премьер-Ауыл шаруа­­­­шылығы министрі Ө.Шүкеев республикамыздағы өзен-көл­дердің жағдайын зерт­теп, түрлі жұмыстарды атқар­маса, талай өзен-көлден айыры­лып қала­тын қауіп белгілі болып тұр. Ауыл шаруашылығы ми­­нистр­­лігі өткен тарихымызда бол­­ған Одаққа, шетелге танымал бол­ған дала еңбегі ерлерінің даң­қын бүгінгі ұрпаққа жеткізу мақ­са­тында да талай жұмыстар ат­­қ­аруға тиісті. 

 

Табыл Құлыяс,

сатирик, жазушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу