Ауыл шаруашылығы секторын дамытатын 8 шара

Ауыл шаруашылығымен қысы-жазы еңбектенуден қажы­майтын бейнетқор қауым айналысатыны мәлім. Табиғатымыз­дың қатал мінезін ескерсек, бұл саланы дамыту ешқашан оңай болмаған. 

Егемен Қазақстан
21.09.2018 13706
2

Мен еңбек жолымда қарапайым мал шаруашылығындағы жұмыс­тан бастап, аудандық қаржы бөлі­мінің ауыл шаруашылығын қар­жыландыру және бақылау аға эконо­мисі қызметіне дейінгі ара­лықта біраз сатыдан өттім. Осы сала­ның ыстық-суығын көрген адам ретінде оның қыр-сырын бір кісідей білемін деп есептеймін. Кеңес одағы кезіндегі жүйенің, ке­йін­гі тәуел­сіздік тұсындағы қай­та құру ке­зеңдерінің реформа­лары­на куә болдық. Қай жерде қан­дай ол­қы­лық кеткенін, қандай оң­­тай­лы тәсілдер қолданылғанын көр­дік. Көп жылғы тәжірибеміздің ар­қа­сында қай бағытқа басымдық беру керектігін түсінетін деңгей­ге жет­кендейміз. Сол себепті ауыл шаруашылығын дамытуға қатысты бірқатар ұсынысымды ортаға салсам деймін. Ел экономикасының тірегі – ауыл шаруашылығына қатысты білгенімізді кейінгі буынға үйрету біздің парызымыз. 

Жалпы, аграрлық экономиканы дамыту еліміздің табиғи ерек­ше­ліктерін ескере отырып жүргізіл­гені жөн. Бұл сектор өзіндік құ­нын ақтайтын бірегей өнім шығару­ға, экологиялық таза өнімді мо­лай­туға бағыт ұстанып, шаруа қожа­лықтарын, серіктестіктерді реформалау одан әрі тереңдетілуі керек.

Ол қалай жүргізілмек? 

Біріншіден, аграрлық аудан­дар­да орта­лық­тандырылған мем­лекет­тік «Ауыл­шаруашылық банкін» ашу қолға алынса, саланы оңт­ай­лы несиелеуге және бюро­кра­тия­лық кедергілерден арылтуға жол ашар еді. Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиенің жылдық үстеме­ақы мөлшері 5-6 процент­тен аспағаны дұрыс. Қазір шаруашы­лық­тарды екінші деңгейлі банктер қаржыландырады, олар не­сие­ні 17-18 процент жылдық үстемеақы­­мен береді. Ал мемлекет не­сие­нің 50 процентін субсидиялап, ш­аруа­шы­лықтарға мемлекеттік бюджет арқылы проценттік жеңіл­дік береді. Мемлекеттік «Ауыл­шаруашылық банктері» әрбір аудан орталығында ашылып, тауар өндіруші шаруашылықтарға несие беру, лизинг алу, субсидия төлеу, күрделі қаржыландыру әдісі бір жерден беріліп ор­та­лықтанды­рылса, онда біраз бюро­кра­тия­лық кедергілер жойылады.

Екіншіден, әр бастаманы қолға алған кезде жемқорлық фак­ті­леріне жол ашатын тетіктер жойы­луға тиіс, әйтпесе бұл дерт әр ат­қа­ры­латын істің баянсыздығын дәлел­дейді. Одан құтылудың негіз­гі жол­дарының бірі – электронды қыз­метке толық ауысу. Әр шаруа­­шы­лықтың паспортындағы көр­сет­кіштер бірегей электронды база­ға толық тіркелсе, осы бағытта ма­ңыз­ды жетістікке жетеміз деп ой­ла­ймын. Шаруашылықтар туралы тиісті мәліметтер, ондағы мал басы, егін еккен алқабы, өндірген өнімі, өнімнің сапасы және тағы басқа көрсеткіштер тиісті деректер қорында болуы керек. Жергілікті атқарушы органдар аумағындағы шаруашылықтың берген мәлі­метін толық куәландырып, кепіл­дік беріп, үнемі қадағалап отырса, беріле­тін субсидиялар мен қар­жы­лай көмектер электронды қызмет арқылы төленеді.

Үшіншіден, шаруашылықтарға өндірген өнімдеріне субсидия төлеу, несие беруде, жанар-жағармай тарату, тұқым материалдарын, тыңайт­қыштарды бөлуде әділеттікті сақ­тау үшін ауылшаруашылық саласы толық мемлекеттік электронды қызметке көшкен жағдайда, шаруашылықтардың осы айтылған көмектер мен субсидияларды барынша жеткілікті деңгейде алуына мүмкіндік туады. 

Тағы бір айта кетерлігі, бүгінгі таңда кейбіреулер шетелдің же­тіс­тіктеріне қызығушылық та­ны­т­а­ды. Оның бізге тиімді және тиім­сіз жақтары көп жағдай­да назардан тыс қалады. Жалпы, шетел­дерден келетін тұқымдарға ерек­ше сақтықпен қарау керек. Олай дейтінім, шетелден гендік-модификациялық өнім келген оқи­ғалар жиі кездеседі. Бұл адам ағза­сына өте зиян. Шетелден асыл тұқымды мал әкелу, сол арқы­лы елі­мізде асыл тұқымды мал­дар­дың әлеуетін көтеру әдетке айналып барады. Асыл тұқымды түлік жер­гілікті климатқа бейім­деле ала ма, жоқ па, соған көз жет­кізіп алу жағы назардан тыс қалып жүр. Қазақ­станда білікті ауыл­шаруа­шылық ғалым­дары бар, олардың көп жылғы ғылыми жұмыстарының арқасында қазақтың ақбас тұқымды сиырлары шығарылды. Ақбас тұқымы – отандық асыл тұқымды малдың бірегейі. Етінің сапасына шетелдік ірі қара еті бәсекелес бола алмай­ды. Оның үстіне, ақбас сиырлар Қазақ­стан­ның суық ауа райына, жем-шөбіне бейімделген, өте төзімді. 

Бесіншіден, отандық өндірілген ауылшаруашылық тауарларының бағасын тұрақтандырып, қайта өңдеу өнеркәсіптерін қорғау үшін көр­шілес елдерден келетін өнім­дер­дің көлемін, бағасын реттеп отыру саясатын жүргізу артық болмайды. Бағаны реттеу саясатында шеттен келген арзан өнімдердің отан­дық тауар өндірушілерге кедер­гі келтірмеуі үшін оларға дем­пинг­тік салық салу қажет деп санай­мын. Сондай-ақ отандық шаруа­шы­лықтардың өнімдерін қала на­ры­ғына жеткізу процесінде делдал­дықты жою керек. 

Алтыншы мәселе – өсімдік және мал шаруашылығын табиғи апаттардан, төрт түлікті эпизотиядан сақтау ауылшаруашылық мүлік­терін, негізгі өндірістік қорлар­ды, мал мен егістік алқаптарын, сол салада еңбек ететін адамдардың мүлік­терін сақтандыру үшін Ұлт­тық банктің қаржыландыру қөзінен мемлекеттік міндетті сақтандыру қорын ашқан жөн.

Жетіншіден, елімізде бос жат­қан жайылым жерлерді және оның құнарлығын ескере отырып, толық түгендеуден өткізу керек. Бос жатқан жерлерде жылқы мен түйе түлігін өсіруге жағдай жасауға болады. Бұл үшін жайылымдық жер телімдерінің құжаттары дайындалып, мемлекет арқылы үй, қоражайлар салынуы, инфрақұрылымдар мал алуға, егіншілікпен шұғылдануға несие беру мүмкіндіктері қарастырылып, жан-жақты жағдай жасалуы қажет. Жаңадан шаруа қожалығын ашуға ниет білдіргендерге ауылдық әкім­діктер арқылы конкурс жарияланса құба-құп. 

Шаруаларға малды Қытай халық рес­пу­б­ликасында қолданып жүре­тін «темір мал» өсіру әдісін ен­гіз­се де артық болмас еді. Атал­ған әдіс бойынша, мемлекет шаруа­ларға малды үш жылға басы бүтін береді. Шаруа үш жылдың ішінде төлін алып болғаннан кейін ғана мемлекетке бастапқы 1 малдың ақысын төлейді немесе малдай қайтарады. Бұл шаруашылықтарда жұмыс істейтін жұмыскерлердің де қатарын көбейтуге ықпал етер еді. 
Тағы бір қолға алынуға тиіс шаруа – шекаралас аудандарда тұра­тын халықтың қалаға көшу үрді­сін тоқтату үшін ондай аудандарға ерек­ше мәртебе беруді қолға алу керек. Мәселен, сол жерлерде ша­руа­шылық ашамын деген адамға же­ңілде­тілген несие ұсынуға ба­сым­­дық беруге болады. Қайта өң­деу кәсіпорындары мен шағын кәсіп­орындарды ауылда және аудан­дарда ашылуын шоғырландыру және жандандыру жұмыстары да артық­тық етпейді. Жаңадан ашыла­тын ірі кооперативтерге, шаруа қо­жалықтарына, қайта өңдеу кәсіп­орын­дарына инфрақұрылым жүйе­сін салуға республикалық бюд­жет­тен мақсатты қаржы көздері бөлі­ніп, қолдау көрсетілсе тіпті жақсы.

Әрине бұл айтылған ұсыныс­тар­дың бірқатары қазір мемлекет тарапынан қолға алынып та жатыр. Бірақ өкінішке қарай, нақты нәти­желері мардымсыз. Жұмысты әлі де жүйелендіре түсу қажет. Бастысы, ауыл шаруашылығы саласын дамыту мәселесі күн тәртібінен түспеуі керек. Ауыл шаруашылығы секторында жұмыс көзін ашуға, мол табыс түсіруге мүмкіндік жеткілікті. Еңбек етемін, табысқа кенелемін дегенге жұмыс та, бастапқы қаржы да табуға болады. 

Игілік ӘМІРҒАЛИН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Мемлекеттер басшылары Қасым-Жомарт Тоқаевты Президент лауазымына кірісуімен құттықтады

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу