Құнанбайды кім ұмыт қалдырды?

Профессор Арап Еспенбетов осы уақытқа дейін Абайдың әкесі Құнанбайдың еңбегі дұрыс баға­лан­бай, назардан тыс қалып отырғандығын айтады. 

Егемен Қазақстан
07.02.2019 4693
2

– Халықаралық дәрежеде Абай брендке айналуы керек, бұл өте дұрыс. Бірақ Абай бар да, оның әкесі Құнанбайдың бар екендігін түсіндіру қиын боп тұр бұл заманда, – дейді Арап Сіләмұлы. – Қазақстанның киелі жерінің жағрафиясы дегенге  Құнанбайдың мекені, қорымы кірмей қалуы деген не сұмдық?! Неге Мәдениет және спорт министрлігі мұны қарамай отыр. Алда Ұлы Абайдың 175 жылдығы келе жатқан жоқ па?! 

Шынын айту керек, Арап Еспенбетов Қазақстандағы маңдайалды ғалымдарымыздың бірі. Құнанбай қоры­мын назарға алу қажеттігін айтудай айтып, жазудай жазып-ақ келеді. Телерадио саласын былай қойғанда, басылым беттерінде, атап айтқанда, респуб­ликалық «Egemen Qazaqstan» газетінде бірнеше рет ма­қала жариялады. 2016 жылдың 11 наурызында «Құ­нан­бай қорымына қамқорлық қажет»,  2018 жылдың 8 маусымында   «Хәкім Абайдың ұлдарын неге ұмыт қал­дырдық?», тағысын тағы жалғастыра беруге болады.

– Абайдай алыптың, қазақтың ұлы ақынының туған әкесі Құнанбай бүгінде ескерусіз қалуда, – деді профессор Арап Еспенбетов. – Құнанбайды толық танып, тиісті бағасын бере білмедік. Туғанына 200 жыл толғанда мерейлі мерекені өз дәрежесінде ұйымдастыра алмадық, ұйымдастыруға құлық-ниетіміз болмады. Тұтас Қазақстан көлемінде демей-ақ қоялық, Семей өңірінде Құнанбайға арналған ескерткіштің бой көтермеуі, көше атының берілмеуі кімге абырой әпермек?! Сонда ұлы Абай қоғамнан, ел-жұрттан бөлек жеке өмір сүрген бе? Семей қаласында қасиетті шаңырақ бар. Ол сексен жылдық тарихында небір тұлғалар: мемлекет, қоғам қайраткерлері, шетелдік меймандар, ғалымдар, жазушылар, өнер қайраткерлері, спорт саңлақтары, қарапайым халық, студенттер мен мектеп оқушылары соқпай өтпеген киелі мекен – Абай музейі. Толық атауы Абайдың мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-мұражайы. Қорық-мұражай құрамына Семей қаласындағы бас мұражай, «Алаш арыстары – М.О.Әуезов» мұражайы, Абай ауданындағы Абайдың мұражай-үйі, Бөрлідегі М.Әуезовтің мұражай-үйі, Жидебайдағы Шәкәрімге арналған «Саят қора» экспозициясы, Көкбай Жанатайұлының Тақырдағы мешіт-медресесі, Құндыздыдағы Шәкір Әбенұлының мұражай-үйі, Әсет Найманбайұлының Мақаншыдағы әдеби-мемориалдық мұражайы, сондай-ақ сәулет өнерінің тамашасы «Абай-Шәкәрім» мавзолей кешені енген. Әр нысан алдына қойған мақсатына сай халыққа қызмет көрсетуде. Осылардың бәрі кіргенде Абайдың әкесі Құнанбайдың кірмеуі деген сұмдық қой. Абайға арналған мемориалдық кешен шеңберінен Құнанбай қорымының тыс қалуы тіпті ақылға сыймайды. 

Арап ағамыздың сөзіне орай, Ақшоқыдағы Құнанбай қорымына кіретін нысандарды нақты атап кетейік: 

Құнанбай Өскенбайұлы (1804-1886), Жақып Өскенбайұлы (1814-1906), Ысқақ Құнанбайұлы (1847-1902), Тәңірберді Құнанбайұлы (1834-1906), Смағұл Құнанбайұлы (1852-1932), сәл төменірек ұлы ақынның зор үміт күткен перзенттері Әбдірахман Абайұлы Құнанбаев (1868-1895), Мағауия Абайұлы Құнанбаев (1870-1904) мәңгілікке жер қойнауына берілген. Жалғастыра салынған құлағалы тұрған зиратта қазақтың ұлы жазушысы Мұхтар Әуезовтің атасы Әуезхан Бердіханұлы (1830-1917), Абай кітабын 1909 жылы Санкт-Петербургте бастырушы, алғашқы биографтарының бірі Кәкітай Ысқақұлы Құнанбаев (1870-1915) мүрдесі жатыр. Бәрінің Құнанбай, Абай ұрпақтары, ет жақындары екені сөзсіз. Абай шөберелерінің өсиеттері орындалып, бұл қорымға 2011 жылы Ғазел Жағыпарқызы Мағауина, 2014 жылы Ишағы Жағыпарқызы Мағауина жерленді. 

Былтыр Өскеменнен берілген 30, Семейден берілген 20 көшенің ішінде Құнанбай қажы атына бірде-бір дұрыс көше берілмеген. Семейдің орталық көшелерінің атауы  кімнің айғайы күшті, кімнің іздеушісі бар соның ықпалымен кеткенін көзіміз көрді. Мәдениет және спорт министрлігі Арап Еспенбетов ағамыздың бір- ауыз өтінішін назарға алады деп үміттенеміз. Қысқасы, Құнанбай ұмыт қалмауы тиіс. 

Раушан ҚАБЖАНҚЫЗЫ,

журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.03.2019

Президент Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің төрайымымен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

ЮНЕСКО Қазақстанмен ынтымақтастықты жалғастыруға мүдделі

22.03.2019

ҚХЛ: «Барыс» ұтылды, «Авангард» келесі кезеңге өтті

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі өзгеше тойланды

22.03.2019

Өскеменде Наурыз мерекесі бұлақ көзін ашудан басталды

22.03.2019

Элизабет ел үмітін ақтады

22.03.2019

Қос теннисшіміз екінші кезеңге шықты

22.03.2019

Азия чемпионатында алты балуанымыз жүлде алды

22.03.2019

«Ақжайық» футбол клубы елордаға Нұр-Сұлтан есімін беруді қолдайды

22.03.2019

Шүменов Қазақстанда жұдырықтасуы мүмкін

22.03.2019

Игита Қазақстанның ең үздік қақпашысы атанды

22.03.2019

Сенат Төрағасы Д.Назарбаева көңіл айту жеделхатын жолдады

22.03.2019

Атырауда Наурыз мерекесін тойлау кезінде әлемдік рекорд орнатылды

22.03.2019

Талдықорған тұрғындары 5 000 литр көже ішіп, 1 тонна бауырсақ жеді

22.03.2019

Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ құру туралы шартқа 10 жыл

22.03.2019

Қаңтар-ақпан айларында Қазақстанда мұнай, жанармай шығару өскен

22.03.2019

Президент Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

22.03.2019

Бауыржан Тортаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметінен босатылды

22.03.2019

Ерұлан Жамаубаев Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметіне тағайындалды

22.03.2019

Мемлекет басшысы Армения Республикасының Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу