Жауын жастана жантайған Жабағы батыр

Қостанай-Торғай өңірінде 29 нысан Елбасымыз ұсынған «Қазақстанның киелі жерле­рінің географиясы» жобасы ая­сындағы еліміздің сакральды кар­тасына енді. Оның арасында 10 ескерткіш республикалық ұлт­тық тізімге кірді де, қалған 19-ы жергілікті сакральды орын­­дары болып саналады.  

Егемен Қазақстан
18.07.2018 2609
2

Не­­гізі, Тобыл өзені бойын­­дағы көп­теген көне ескерт­кіштер тың көтеру кезінде трак­тор табанының астында қал­ғаны, ұлттық құндылықтар керек­ болмай, ана тіліміз есік­тен­ қа­­рап қалған кезеңде ұмы­ты­­лып жойылып кеткені бел­гілі. Дегенмен халқымыз ата­ме­­кенді қорғаған батырлары­ мен елдің рухани тірегіне ай­нал­­ған тұлғаларын ұмытқан жоқ. Әсіресе, тәуелсіздік алған жыл­дары өшкені жанып, өлгені тірілген халқымыз қасиеттеген тұл­ғалардың қараусыз қалып кел­ген бейіттеріне белгі қойды, олар­дың есімдерін санада жаң­ғыртты. Таран ауданындағы Әйет өзенінің жағасында жат­қан Жабағы батырдың бейітіне де ұрпақтары 2002 жылы ескерт­кіш тас қойды.

Аты аңызға айналған Жаба­ғы батыр ХVІІІ ғасырда өмір сүр­ген. Ол туралы ел арасында аңыз-әңгіме көп болған, оның ұшы бүгінге дейін жеткен. Ел аузындағы аңызға қарағанда, Қыпшақ даласына ат қойып келген қалмақтардың үлкен тобы Жабағы батыр ауылының дәл іргесінде жеңіліп, ажал құ­шады. Жасанып келген жауға қар­сы қайрат қылып, қойдай қырса да, бұл кезде шау тартып қал­ған батырдың астындағы атына оқ тиіп мертігіп, ерден ауып түседі. Жаяу соғысып, қы­лыштасып жүргенде ту сыртынан атылған оқтан жаралы болады.

Бұл жарадан сау қалмасын білген қолбасшы сонда жұртты жинап: «Атаңа нәлет қалмақтардың өлігін сасытпай, үлкен шұңқыр қазып, бәрін бір жерге көміңдер, ал күні ертең мен о дүниелік болып кетсем, сол шұнқырдың үстіне оба үйіп, төбеге өзімді жерлеңдер, ата жауымыз тұрып кетіп жүрмесін, үстінен басып жатайын» десе керек. Батырдың өсиетін елі бұлжытпай орында­ған. Жазықтағы бүгінде шөгіп кеткен жалғыз төбенің қолдан үйілгеніне күмән келтіру қиын. Батыр зираты, шынында ­да, қарауыл төбеге ұқсайды. Жа­бағы батыр елдің шетінде, жел­дің өтінде жастыққа жантайып жатқандай.

Батырдың бейіті жатқан жер уақыт өте келе Таран ауда­ны­­­ның орталығынан бір­не­ше шақырым жердегі Әйет өзе­нінің жағасындағы Журав­лев ауылының қорымына ай­налған. Кейін Жабағы батыр­дың жанына оның жақын серік­тесі Жамаңқара батыр жерленген. Бейітке жақын жердегі жы­радан бұлақ ағып жатыр. Тұр­ғындардың айтуынша, кәусар су қасиетті және оны ішкен адам сауығып, өзін сергек сезінеді екен.

Ақын Ақылбек Шаяхметтің жазғанындай, сөз зергері Бейім­бет Майлин Жабағы батырмен аталас. Ел аузында осы күнге дейін Жабағының бабасы Түгел туралы аңыз да сақталған. Би-ағаң ауылының шежіре қарт­тары бұрнағырақта былай деп жеткізіпті. «Ақжі­гіттің келін­шегі босанып, ұл тап­қанын естіген жұрт сол кезде Хан ор­да­сына жақын болған Ақ­жігіттің баласына ат тауып қоя алмайды.

Сонда ханның өзі: «Ақжігіттің баласы маған да ба­ла болады, ендеше баланың атын өзім қояйын, есімі Түгел болсын! Төрт құбыламызды түгендеп жүрсін!» деп батасын беріпті. Түгел ержетіп, жо­рық­тарға қатысып, ерлігімен та­ныла бастайды. Жас жігіттің қысылтаяңда жау қашырған осындай бір ерлігіне ырза болған Абылай хан оған: «Не қалайсың? Қаласаң, бағымды да, тағымды да берейін», десе керек. Сонда Түгел: «Тағыңызды не қылайын, тақсыр, маған бағыңыз да жетеді. Бірақ Ал­ла тағаланың берген бағы басы­ңыздан аумасын!» деп жауап беріпті», дейді. Түгел батыр Бейім­бет өлеңдерінде де сипат­талады.

Жабағы батыр мен оның батыр бабасы Түгелдің тулары осы күнге дейін оның ұрпақта­рының қолында сақтаулы тұр. Жабағы батырдың бейітіне Таран ауда­ны­на жолы түскен­дер, ұрпақ­тары барып тәу етіп,­ құран бағыштап отырады. Батыр­лар бейіті де – ұлы дала­ның бір киесі.

Элмира АЛШЫМОВА,

облыстық тарихи-өлкетану музейінің

бөлім меңгерушісі,

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,

«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу