Жауын жастана жантайған Жабағы батыр

Қостанай-Торғай өңірінде 29 нысан Елбасымыз ұсынған «Қазақстанның киелі жерле­рінің географиясы» жобасы ая­сындағы еліміздің сакральды кар­тасына енді. Оның арасында 10 ескерткіш республикалық ұлт­тық тізімге кірді де, қалған 19-ы жергілікті сакральды орын­­дары болып саналады.  

Егемен Қазақстан
18.07.2018 3050
2

Не­­гізі, Тобыл өзені бойын­­дағы көп­теген көне ескерт­кіштер тың көтеру кезінде трак­тор табанының астында қал­ғаны, ұлттық құндылықтар керек­ болмай, ана тіліміз есік­тен­ қа­­рап қалған кезеңде ұмы­ты­­лып жойылып кеткені бел­гілі. Дегенмен халқымыз ата­ме­­кенді қорғаған батырлары­ мен елдің рухани тірегіне ай­нал­­ған тұлғаларын ұмытқан жоқ. Әсіресе, тәуелсіздік алған жыл­дары өшкені жанып, өлгені тірілген халқымыз қасиеттеген тұл­ғалардың қараусыз қалып кел­ген бейіттеріне белгі қойды, олар­дың есімдерін санада жаң­ғыртты. Таран ауданындағы Әйет өзенінің жағасында жат­қан Жабағы батырдың бейітіне де ұрпақтары 2002 жылы ескерт­кіш тас қойды.

Аты аңызға айналған Жаба­ғы батыр ХVІІІ ғасырда өмір сүр­ген. Ол туралы ел арасында аңыз-әңгіме көп болған, оның ұшы бүгінге дейін жеткен. Ел аузындағы аңызға қарағанда, Қыпшақ даласына ат қойып келген қалмақтардың үлкен тобы Жабағы батыр ауылының дәл іргесінде жеңіліп, ажал құ­шады. Жасанып келген жауға қар­сы қайрат қылып, қойдай қырса да, бұл кезде шау тартып қал­ған батырдың астындағы атына оқ тиіп мертігіп, ерден ауып түседі. Жаяу соғысып, қы­лыштасып жүргенде ту сыртынан атылған оқтан жаралы болады.

Бұл жарадан сау қалмасын білген қолбасшы сонда жұртты жинап: «Атаңа нәлет қалмақтардың өлігін сасытпай, үлкен шұңқыр қазып, бәрін бір жерге көміңдер, ал күні ертең мен о дүниелік болып кетсем, сол шұнқырдың үстіне оба үйіп, төбеге өзімді жерлеңдер, ата жауымыз тұрып кетіп жүрмесін, үстінен басып жатайын» десе керек. Батырдың өсиетін елі бұлжытпай орында­ған. Жазықтағы бүгінде шөгіп кеткен жалғыз төбенің қолдан үйілгеніне күмән келтіру қиын. Батыр зираты, шынында ­да, қарауыл төбеге ұқсайды. Жа­бағы батыр елдің шетінде, жел­дің өтінде жастыққа жантайып жатқандай.

Батырдың бейіті жатқан жер уақыт өте келе Таран ауда­ны­­­ның орталығынан бір­не­ше шақырым жердегі Әйет өзе­нінің жағасындағы Журав­лев ауылының қорымына ай­налған. Кейін Жабағы батыр­дың жанына оның жақын серік­тесі Жамаңқара батыр жерленген. Бейітке жақын жердегі жы­радан бұлақ ағып жатыр. Тұр­ғындардың айтуынша, кәусар су қасиетті және оны ішкен адам сауығып, өзін сергек сезінеді екен.

Ақын Ақылбек Шаяхметтің жазғанындай, сөз зергері Бейім­бет Майлин Жабағы батырмен аталас. Ел аузында осы күнге дейін Жабағының бабасы Түгел туралы аңыз да сақталған. Би-ағаң ауылының шежіре қарт­тары бұрнағырақта былай деп жеткізіпті. «Ақжі­гіттің келін­шегі босанып, ұл тап­қанын естіген жұрт сол кезде Хан ор­да­сына жақын болған Ақ­жігіттің баласына ат тауып қоя алмайды.

Сонда ханның өзі: «Ақжігіттің баласы маған да ба­ла болады, ендеше баланың атын өзім қояйын, есімі Түгел болсын! Төрт құбыламызды түгендеп жүрсін!» деп батасын беріпті. Түгел ержетіп, жо­рық­тарға қатысып, ерлігімен та­ныла бастайды. Жас жігіттің қысылтаяңда жау қашырған осындай бір ерлігіне ырза болған Абылай хан оған: «Не қалайсың? Қаласаң, бағымды да, тағымды да берейін», десе керек. Сонда Түгел: «Тағыңызды не қылайын, тақсыр, маған бағыңыз да жетеді. Бірақ Ал­ла тағаланың берген бағы басы­ңыздан аумасын!» деп жауап беріпті», дейді. Түгел батыр Бейім­бет өлеңдерінде де сипат­талады.

Жабағы батыр мен оның батыр бабасы Түгелдің тулары осы күнге дейін оның ұрпақта­рының қолында сақтаулы тұр. Жабағы батырдың бейітіне Таран ауда­ны­на жолы түскен­дер, ұрпақ­тары барып тәу етіп,­ құран бағыштап отырады. Батыр­лар бейіті де – ұлы дала­ның бір киесі.

Элмира АЛШЫМОВА,

облыстық тарихи-өлкетану музейінің

бөлім меңгерушісі,

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,

«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу