«Қазақ әдебиеті», 1961 жыл»

Өтіп бара жатып байқадым, ескі-құсқыны сатып отырғандардың арасында жасы жетпістен асқан шашы да, сақал-мұрты да аппақ қарияның алдында бір бума газет тігіндісі жайылып жатыр. Басқа ешнәрсе жоқ. Өзі өзгелерден оқшауырақ отыр. Айналып келіп, жайылып жатқан газет тігіндісіне үңілдім. 

Егемен Қазақстан
20.08.2018 1463
2

«Қазақ әдебиеті», 1961 жыл. Барлығы – мың теңге, біреуі – 50 теңге» деп жазып қойыпты. Қарияның жүзіне көз тастадым. Ешнәрсемен ісі жоқ сияқты кейіпте. Айналасында болып жатқан әрекет­тер де оған қызық емес. Ұсынып отырғанын сатуға да құл­қы аңғарылмайды. Қиялға беріліп, ой тұңғиығына сүңгі­ген. Жүзіне тесіле тағы қарадым. Сақал-мұрты күзел­ген. Үсті-басы тап-таза, мұнтаздай. Көйлегінің жаға­сын да кір шалмаған. Газет тігіндісіне қарадым. Газеттің шет-шеті сарғыш тартқанымен, жыртылмаған, тіпті бүктелмеген.

– Немене мұндай газет көрмеп пе едің? – деген оның даусынан селк ете қалдым. Онымды білдірмеуге тырысып, бойымды тез жинап алып;

– Неге білмейміз, білеміз. «Қазақ әдебиеті» қазір де шығады, оқып тұрамын, – дедім. Ол маған таңдана, сынай қарады.

– Шынымен «Қазақ әдебиетін» оқисың ба?.. Ол газетті оқитындар қазір, тіпті аз ғой. Ұмытпасам биылғы таралымы он мыңның айналасында ғана. Ол кезде оның таралымы қазіргіден он есе көп болатын. Соған қарағанда, оқитындардың көп болғаны ғой. Өтті ғой дәурен... Тастай салуға қимадым. Газеттің тігіндісін үзбей жиырма бес жыл жинап едім. Балаларым да, немерелерім де оқымайды. Сақтағаннан пайда жоқ. Оның үстіне енді қаріпіміз латынға көшкенде бұл газетіңді оқитын менің ұрпағым болмайды. Ал бұл газеттің бір жылғы тігіндісін толық оқып шыққан адам халық университетін бітіргенмен бірдей. Өкінішке қарай, халық университінің тағылымдары енді ғана қайта қолға алынды емес пе?! Халықтық қалпымызды сақтап қала алмасақ, Абай айтқандай «дүниенің бәрі бос». Мұнда толғауы тоқсан тіршіліктің бәрі бар. Бірақ ол заманның ой-өрісі өзгеше ғой, бүгінгі ұрпақ оларды түсінбейді. Осылайша ұлттық кодымыздан бірте-бірте айырыла береміз. Ұлттық өзекке толық қайта келіп байлану өте қиын. Азбыз. Оны ел басшылары енді түсінгендей, бірақ халық өз бетімен кетіп қалды. «Тұрмыс... тұрмыс» деп жүріп, рухани реңімізден айырылып қала жаздадық. Бізді еуропалық тәлім-тәрбие, ой-сана жұтып жатыр емес пе?! Енді етек-жеңімізді жинамасақ, ұлттық өзектен, әлгі сендер айтып жүрген кодтан мәңгі айырыламыз.

Сөз таластырмадым. Кетіп қалдым. Үш-төрт күннен кейін сол жерден тағы өттім. Газет тігіндісін сатып отырған кісіні алыстан байқадым. Жанынан өтіп бара жатып алдында жатқан газет тігіндісіне тағы көз тастадым. Сол. Ешкім алмапты. Ол менің назар аударғанымды байқап, ой тізгінін тартып, маған қарады.

– Аласың ба?

– Ешкім алмады ма?

– Соқырсың ба? Ешкімнің алмағанынан емес пе, жатқаны... Сен алсайшы...

– Өзің айтқандай ол заманның ойын да, санасын да түсіне алмаймын, Несіне аламын.

Ол үн қатпады. Алыстағы бір нүктеге көзін қадады да, қатып қалды. Не айтарымды біле алмай біраз тұрдым да газеттің бірін қолыма алдым. Ол көзін қадалған нүктесінен алмай сөйлей жөнелді.

– Сен 1961 жылы не болғанын білесің бе? – Осылай деген ол менің жауабымды күтпестен алдымды орап, жыл­дамдата сөйледі. – Сол жылы Сталиннің 1947 жылы ай­на­лымға шығарған ақшасын Хрущев деген мансапқор ауыс­тырды. Дәл осы жылы космосқа Гагарин ұшты. Со­дан бері дүние астан-кестен бола бастады. Космосты қо­йып, «Айға, Марсқа ұшамыз» деген жарыс, тартыс бас­т­алды да кетті. Ол аз халықтарды жұтып, жалмап қой­­ды. Неге дейсің ғой? Айтайын. Жарысу, қуып жету, «Мі­не, мен осындаймын!» деп мақтану үшін көп қаржы керек. Мұн­дайда халықтық мүдде екінші қатарға кетеді. Бұл кезде халықтық қалып үшін жұмсалатын қаржы Баль­зак­­тың былғарысындай жиырыла береді, жиырыла береді. Сенбейсің бе, жан-жағыңа бағдарлай, зерделей қара, көресің...

Ол сөзін кілт тоқтатты. Маған тесіле, зілдене ұзақ қарады.

– Сіз коммуниссіз бе? – дедім жәй ғана үнсіздікті бұзып.

– Жоқ. Адаммын, – деді ол қатулана.

– Коммунист те адам ғой...

− Жақсылықтың бәрін коммуниске телу – ескіліктің сарқыншағы. Бар жақсылық адамның бойында. Алдымен соны ұқ! Оны ұғу үшін рухыңды түзе! Ал оның негізі ұлттық тарихта екенін ұмытпа! Сол заманның ұлттық тарихы осы «Қазақ әдебиетінде».

– Ол заманның ұлттық тарихы бодандық ноқтада емес пе еді?

Оның көзі алайып кетті.

– Сенбейсің бе, мә оқы! Саған тегін берем, – деген ол газет ті­гіндісін маған зорлап ұстатты да, орнынан тұрып, үсті-басын қағып, жүре берді. Мен аңтарылып не дерімді біл­­мей орнымда қаққан қазықтай, тігіндіні құшақтап тұ­рып қалдым. Ол артына бұрылып та қарамады. Кете берді...

Мақұлбек РЫСДӘУЛЕТ,

жазушы

ТАРАЗ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу