Бауырлас қазағыма ризамын

1991 жылы 29 тамызда Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Семей ядролық сынақ полигоны жабылды. Бұл Кеңес Одағы сияқты алып мемлекеттің ыдырауына небәрі 4 ай уақыт қалғанда болған оқиға еді. КСРО-ның ең ірі әскери-өндірістік кешені болып саналатын Семей ядролық сынақ полигоны өз жұмысын тоқтатты. 40 жылдан астам полигоннан зардап шеккен халықтың еңсесі көтеріліп, жер жарасы жазыла бастады. 

Егемен Қазақстан
16.11.2018 10062
2

– Елбасымыздың сол кездегі осы тарихи шешімін көпшілік бір­ден түсіне алмады, – деген еді «Невада-Семей» халықаралық ан­ти­ядролық қозғалысының 25 жыл толуына орай Семейде өт­кен айтулы шарада сөз алған ақ­ын, қоғам қайраткері Олжас Сүлей­менов, – тек біраз уақыт өт­кенде ғана адамдар бұл аса ма­ң­ыз­­ды қадам екенін ұға бас­тады. Курчатовта Ұлттық ядро­лық орта­лық құрылып, онда ғалымдар Семей сынақ полигонын тазарту, апат­тан зардап шеккен жердің эко­логиялық жағ­дайын зерттеу, ядролық ме­ди­цинаны дамыту сияқты өзек­ті дүниелермен айна­лысуды Елбасының бастамасымен жол­ға қойды.

– «Невада-Семей» халық­ара­лық антиядролық қозғалы­сы­­­ның белсенділері Елбасының ядро­лық қарусыз әлем құру жө­­­нін­дегі бастамасы аясында бүгінге дейін күресті жал­­­ғас­тырып келеді, – дейді «Не­вада-Семей» қозғалысының вице-президенті, «Парасат», «Құр­мет» ордендерінің иегері, об­­­­лыс­­тық «Вайнах» чешен-ингуш этномәдени орталығының же­тек­­шісі Сұлтан Картоев. 

Сұлтан Омарұлы Картоев Павлодар қала­сында қарапайым жұмысшы отбасында туып-өс­кен, 8 баланың тұңғышы. Бала күнінен алғырлығымен көзге түс­кен С.Картоев мектепте үздік оқып, белсенділердің қатарында бола­ды. Еңбекке ер­те араласып, оқу­дан да қол үз­бей­ді. От та жақты, аула да сыпырды, сылақшы да болған ол Пав­лодар қа­ла­сының құрылыс ұй­ым­да­рында бетоншы болып та жұ­мыс істейді. Осылайша ор­та мек­тепті бітіргенге дейін С.Кар­тоевтың кәдім­­гідей-ақ құр­­ы­­лыс сала­сында еңбек тәжіри­­­бесі де жинақталып қа­лды. 1969 жылы Павлодар индус­триалды институтының жылу электр стан­сасының ин­женер-элек­тригі мамандығы бойынша оқу­ға түсіп, оны 1974 жылы тәмам­дайды. Жоғары оқу орнын бітірген соң бұрынғы Семей об­лысына жолдамамен келіп, от­ба­с­ы­­мен тұрақтап қалады. Сөй­­тіп Қазақстан энергетикасын да­мыту саласында 25 жыл еңбек етті.
– Ата-анама өте қиын болды, – деп есіне алады Сұлтан Картоев, – сегіз баланы асырау оң­ай емес, жыл сайын біреуі мектепке барады. Мектепте белсенді бол­дым, пионер, комсомол жи­ын­­­­дарынан қалмай жүрдім. Ма­тематика, әдебиеттен озат оқушы ата­нып, республикалық, бү­кіл­одақтық олимпиадаларға қа­ты­сып, жүлделермен оралатынмын. Мектепте ғана емес, қала­да көшбасшы болдым. Қазір жастар қалт етсе телефон­да­­ры­на үңіледі. Ал біздің кезі­міз­­­де тек қана кітап бар еді. Кітап­­­ханадан шық­пайтын едім. Қазір­­­­­дің өзінде қайталап оқитын кітаптарым көп, ол – Абай­дың қара сөздері мен Олжас Сүлей­меновтің шығармалары.

Кейіпкеріміз балалық ша­ғын­да балалар әдебиетін, оның ішінде шетел әдебиетінің жау­һарларын жібер­мей оқы­ған көрі­не­ді. Жас­өспірім ке­зінде А.Че­хов, М.Лер­мон­тов, М.Әуезов, С.Сей­фуллин, Ғ.Мү­сі­репов, С.Торайғыров, О.Сү­­лей­­­­ме­н­овпен қатар бү­­кіл Еу­­­ропа клас­сиктерінің шығар­ма­ла­ры­мен сусындаған. «ЖЗЛ» сериясымен шыққан басылымдарды қалт жібермей оқыған. 

– Қарап отырсам, бала ке­зім­нен алда жүруді, тек қана жетек­­ші болуды мақсат етіппін, – дей­ді Сұлтан Картоев, – біреудің со­ңында қалу қанымда жоқ қа­сиет. Қарапайым жұмысшы отба­сын­­да тусам да, бұл қайдан кел­­ген оқы­мысты, белсенді деп жұрт таң­ғалатын. Ата-анасы бол­­­са қара­пайым жұмысшылар, ал баласы көш­бас­шылыққа ұм­ты­­ла­ды. Бұл қа­лай? Тек ұ­зақ жыл­­­дар өткен соң ғана кімге тарт­қанымды түсіндім. Қазақ­­тар жеті атасын түгендеп, ше­жіре тара­тып отыратын неткен ақыл­ды ха­лық десеңші?! Менің көш­бас­шылыққа ұмтылуым атама тартқандығым екен-ау.

– Біз Қазақстанда туып-өс­тік қой. Барлық чешен-ин­гуш от­басы сияқты біздің әу­лет те Қазақстанға жер ау­да­р­ы­л­­­ған. Атам туралы тек 2003 жылы, немерелі болып, ақ­сақал атанғанда ғана естіп таң-тамаша болдым. Маған Ин­гушетия президенті Руслан Аушев­тың «Ингуш  халқының да­ң­қты тұлға­лары» деген жар­лығын көрсетті. Әскерилер деген бөлімнен «Картоев Хазбот Цозгович» деген атам туралы бір жол жазбаны ғана оқыдым, бас­қа еш дерек жоқ. Содан 13 жыл өтті.  2016 жылы Астанаға «Ингуш республикасының ән-жырлары» атты концерттік бағдарламаға шақырды. Онда Ре­сей делегациясымен келген бір жігіт жолығып, «сіздің ағайын­дас бауырыңызбын» деп тан­ыстырды өзін. Атамның марапат қағаздарын, фотодеректерін, бейнежазбаларын және барлық төрт медалін әкеліп көрсетті. Сол кез­­де ғана атамның даңқты адам бол­ғанын түсіндім. Өз ата-тегімді тап­қаныма ерекше қуа­ныштымын. Түрім де атамнан ау­май­­ды екен. Менің көшбасшы болуым осы атама тартқан міне­зім­нен екен. Мен енді Хазбот Кар­тоев тегін мақтанышпен алып жүремін.  Атамды тауып ал­ғаным жүрегіме жылу орнатты. Қиын кезде, көңіліме кір­бің ұялағанда, атамекенім Ин­гушетияны сағынып көңілім босаған сәтте Семейдегі жұмыс кабинетімнің қабырғасында ілініп тұрған атамның портретіне қараймын. Ол маған көмек береді. Сенім мен бақыт сыйлайды. Мен өз шежіремді таптым. Бауырлас қазағыма ризамын.

Раушан ҚАБЖАНҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СЕМЕЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу